Hồ Thầu - Mùa vàng di sản, khát vọng vươn xa

Những thửa ruộng trên sườn núi

Ở Hồ Thầu (tỉnh Tuyên Quang), mùa vàng bắt đầu từ những thửa ruộng bậc thang trải trên các sườn núi. Ở độ cao trung bình khoảng 900m so với mực nước biển, phần lớn diện tích đất sản xuất của xã nằm trên địa hình dốc. Qua nhiều thế hệ, người dân tận dụng nguồn nước từ các khe suối, san đất, đắp bờ, tạo nên những thửa ruộng nối tiếp nhau thành tầng, thành lớp. Toàn xã hiện có trên 800ha ruộng bậc thang; trong đó, khu vực ruộng bậc thang các thôn Nậm Khòa, Hùng An và Tân Phong đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Danh lam thắng cảnh cấp Quốc gia. Riêng khu vực đồi Mâm xôi ở thôn Nậm Khòa đã trở thành điểm đến được nhiều du khách, giới nhiếp ảnh tìm về. Những thửa ruộng từng chỉ được biết đến như nơi sản xuất lương thực, nay đang có thêm giá trị khi trở thành một phần của sản phẩm du lịch.

Điều này được thể hiện khá rõ trong cách Hồ Thầu tổ chức Tuần Văn hóa du lịch năm nay. Cuộc thi “Bắt cá chép ruộng Bậc Thang Vàng” dự kiến diễn ra tại đồi Mâm xôi Nậm Khòa không tách rời khỏi không gian sản xuất mà đưa chính hoạt động gắn với đồng ruộng trở thành trải nghiệm cho du khách. Cá chép được người dân thả trong ruộng từ khi cây lúa bén rễ, lớn lên trong môi trường tự nhiên và được thu hoạch vào mùa lúa chín. Bình quân mỗi vụ, toàn xã thu hoạch trên 10 tấn cá, mang lại giá trị kinh tế trên 1,2 tỷ đồng. Từ mô hình cá - lúa, một sản phẩm của sản xuất nông nghiệp có thêm cơ hội được giới thiệu, tiêu thụ và đưa vào các trải nghiệm du lịch. Cách làm này cũng giúp du khách hiểu hơn về đời sống sản xuất của người dân thay vì chỉ đứng từ xa ngắm cảnh.

Nếu ruộng bậc thang tạo nên diện mạo của mùa vàng thì chè Shan Tuyết cổ thụ lại mở ra một câu chuyện khác về sản phẩm nông nghiệp của Hồ Thầu. Cuộc thi pha trà, thưởng thức văn hóa Trà tại Hợp tác xã Trà Shan Di Sản, thôn Tân Thành, là một trong những hoạt động mở đầu Tuần Văn hóa. Từ cây chè, câu chuyện về vùng đất, phương thức chăm sóc, thu hái và thưởng trà được đưa vào trải nghiệm của du khách. Những giá trị ấy vốn hiện diện trong đời sống hằng ngày của người dân, nhưng khi được kết nối thành một hành trình, chúng có thể tạo nên sản phẩm du lịch có sức hấp dẫn riêng.

Để di sản trở thành sinh kế

Hồ Thầu không chỉ có cảnh quan. Nơi đây còn là không gian sinh sống của hơn 8.700 người thuộc 5 dân tộc Dao, Nùng, Mông, Tày, Kinh; trong đó đồng bào Dao chiếm trên 61% dân số. Qua nhiều thế hệ, các cộng đồng vẫn lưu giữ những nét văn hóa truyền thống riêng, trong đó có lễ hội Bàn Vương, lễ Quỹa héng, lễ Cấp sắc, hát Páo dung của người Dao, lễ Cúng rừng của người Nùng… Một số di sản đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng, bởi giá trị của một điểm đến vùng cao không chỉ nằm ở cảnh sắc mà còn ở đời sống văn hóa được hình thành và duy trì trong chính cộng đồng cư dân.

Những năm gần đây, một số hộ dân ở Hồ Thầu đã cải tạo nhà gỗ truyền thống, đầu tư trang thiết bị để làm homestay, phục vụ lưu trú và ăn uống. Trong 8 tháng đầu năm, xã đón trên 10.000 lượt khách đến tham quan, trải nghiệm. Với những hộ làm du lịch, nguồn thu từ lưu trú, ẩm thực và phục vụ trải nghiệm đang trở thành phần bổ sung cho thu nhập từ sản xuất nông nghiệp. Anh Phùng Chiềm Lụa, chủ cơ sở Mâm Xôi Homestay ở thôn Nậm Khòa cho biết, homestay của gia đình anh hoạt động từ năm 2022, kết hợp phòng nghỉ với phục vụ các món ăn địa phương. Vào mùa lúa chín hoặc những dịp lễ lớn, khách đến đông, các phòng thường kín chỗ; nhiều du khách thích thưởng thức cá chép ruộng, các món ăn vùng cao và trực tiếp trải nghiệm gặt lúa cùng người dân.

Từ những kết quả bước đầu ấy, Tuần Văn hóa du lịch năm 2026 được kỳ vọng không chỉ tạo thêm một điểm hẹn cho du khách trong mùa lúa chín mà còn mở rộng kết nối giữa người dân với doanh nghiệp, hợp tác xã, đơn vị lữ hành và các nhà đầu tư. Kế hoạch của địa phương đặt mục tiêu thu hút các đơn vị khảo sát, xây dựng sản phẩm du lịch cộng đồng bền vững. Cùng với các hoạt động trải nghiệm, phiên chợ gắn với ẩm thực vùng cao tại chợ Nam Sơn được tổ chức trong thời gian diễn ra sự kiện, tạo không gian để nông sản, sản phẩm OCOP và ẩm thực địa phương tiếp cận du khách.

Đặc biệt, đối với Hồ Thầu là làm sao để những giá trị được giới thiệu trong sự kiện sẽ tiếp tục tạo ra giá trị sau khi sự kiện kết thúc. Vì vậy, “Mùa vàng di sản” ở Hồ Thầu có ý nghĩa rộng hơn một mùa lúa chín đẹp để đón khách. Đó là thời điểm những giá trị của đất, cây chè, ruộng bậc thang, văn hóa và đời sống sản xuất cùng hiện diện, tạo nên một bức tranh về vùng đất và con người nơi đây. Tuần Văn hóa du lịch “Hồ Thầu - Mùa vàng di sản, Khát vọng vươn xa” là dịp để những giá trị ấy được tiếp nối như một nguồn lực phát triển, từ đó mở thêm cơ hội để du lịch gắn với sản xuất, di sản gắn với sinh kế và người dân có thêm điều kiện nâng cao đời sống ngay trên quê hương mình./.