Cơ sở sản xuất bánh Vĩnh Xương nổi tiếng với nhiều loại bánh trung thu thơm ngon, hấp dẫnVĩnh Xương là thương hiệu quen thuộc với nhiều thế hệ người dân tỉnh Vĩnh Long. Thương hiệu này đã tồn tại hơn 100 năm qua và khởi đầu với bánh trung thu trước khi phát triển thêm bánh pía, bánh Long Phục, bánh hạnh nhân, bánh bông lan cùng một số loại bánh khác phục vụ các nghi lễ, phong tục của cộng đồng người Hoa.
Nhìn vào lịch sử nghề làm bánh ở Vĩnh Long có thể thấy khá rõ dấu ấn của cộng đồng người Hoa. Bảo tàng Vĩnh Long đã sưu tầm và hiện đang lưu giữ những chiếc khuôn bánh bằng gỗ thủ công, ghi nhận nghề làm bánh trung thu là một trong những nghề truyền thống phát triển trong cộng đồng người Hoa tại địa phương.
Trong văn hóa người Hoa nói riêng, người Việt nói chung, trung thu gắn với ý niệm đoàn viên, sum họp gia đình. Chiếc bánh tròn mang ý nghĩa về sự đầy đặn, viên mãn, được dùng để thưởng thức, biếu tặng và đặt lên bàn thờ gia tiên trong dịp lễ, tết. Khi người Hoa di cư tới Nam Bộ, những lớp nghĩa văn hóa đó tiếp tục được bảo lưu nhưng đồng thời được hòa quyện với khẩu vị, nguyên liệu và cách thưởng thức của cư dân địa phương.
Tại hiệu bánh Vĩnh Xương, dòng bánh trung thu thập cẩm truyền thống gây chú ý bởi phần nhân có nhiều nguyên liệu quen thuộc của vùng đất Trà Vinh (cũ) như: hạt sen, hạt dưa, mè, mứt bí, xá pấu (củ cải muối), lạp xưởng, vỏ chanh… được phối hợp theo công thức riêng. Dấu ấn ẩm thực Hoa hiện diện khá rõ nhưng không tách rời môi trường văn hóa Nam Bộ. Vị bánh vì thế vừa có nét đặc trưng của bánh truyền thống người Hoa, vừa mang trong mình câu chuyện của vùng đất phương Nam. Sản phẩm bánh trung thu thập cẩm, đậu xanh Vĩnh Xương từng được UBND tỉnh Vĩnh Long (cũ) công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh năm 2014.
Bánh Bá Trạng - một trong những sản phẩm đặc sắc của cơ sở bánh gia truyền Vĩnh XươngNhắc đến Vĩnh Xương mà chỉ nói về bánh trung thu thì chưa đủ. Một trong những sản phẩm đặc sắc khác của cơ sở này là bánh Bá Trạng. Hiện nay, Vĩnh Xương là cơ sở sản xuất bánh Bá Trạng nổi tiếng, uy tín và lâu đời nhất ở Vĩnh Long.
Bánh Bá Trạng có cách làm gần với bánh tét, nhưng phần nguyên liệu phong phú hơn, gồm: nếp, đậu xanh, trứng muối, hạt sen, thịt, tôm khô, lạp xưởng và nấm đông cô. Mỗi chiếc bánh có thể nặng khoảng 1kg. Năm 2018, bánh Bá Trạng của cơ sở Vĩnh Xương tham gia Hội thi Bánh dân gian Nam Bộ và đã giành dược huy chương vàng. Nghệ nhân Đinh Văn Khang, người thuộc đời thứ ba nối nghiệp gia đình từng chia sẻ rằng bánh Bá Trạng gắn với Tết Đoan Ngọ, khi con cháu trong gia đình tề tựu, dâng lễ vật tưởng nhớ Tổ tiên và gửi gắm những mong ước về học hành, làm ăn, cuộc sống thuận lợi. Người Hoa tin rằng, ăn bánh Bá Trạng trong ngày này có ý nghĩa gia đình đoàn viên, hạnh phúc; trẻ con sau khi tắm, ăn một miếng bánh sẽ đỗ trạng nguyên…
Từ bánh trung thu đến bánh Bá Trạng, rồi bánh pía, bánh Long Phục và các loại bánh dùng trong cưới hỏi theo phong tục người Hoa, chính hệ thống sản phẩm phong phú đó cho thấy cách một gia đình đang gìn giữ những tập quán ẩm thực của cộng đồng người Hoa, đồng thời đưa những hương vị ấy hòa vào đời sống chung của cư dân Vĩnh Long. Đây là điều đáng quý của nghề làm bánh truyền thống. Bởi công thức có thể ít nhiều thay đổi theo thời gian, máy móc có thể thay thế một phần sức người, mẫu mã cũng phải thích ứng với thị trường, nhưng những chiếc bánh vẫn giữ được giá trị khi phía sau chúng có câu chuyện văn hóa và bàn tay tài hoa của những người thợ nghề.
Song giữ nghề truyền thống không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ như cách đây cả một thế kỷ. Vĩnh Xương đang cho thấy một hướng thích ứng khá rõ. Mùa trung thu 2026, cơ sở đã đưa máy móc hỗ trợ khoảng 80% quy trình sản xuất. Đầu mùa, cơ sở làm khoảng 300-500 bánh/ngày; khi đơn hàng tăng, sản lượng có thể đạt 1.000-2.000 bánh/ngày, với khoảng 20 lao động thường xuyên trong thời điểm cao điểm.
Đáng chú ý, bên cạnh những hương vị truyền thống, Vĩnh Xương đã điều chỉnh sản phẩm phù hợp với xu hướng của người tiêu dùng hiện nay là ưa vị thanh, ít ngọt. Mùa trung thu năm nay, cơ sở đưa ra thị trường các dòng bánh có các vị như: thập cẩm xá xíu, đậu xanh sầu riêng, hạt sen, lục trà, dừa...
Một mùa trăng nữa đang về. Những chiếc bánh tròn được đóng hộp, trao tay mang theo lời chúc đoàn viên, hạnh phúc. Và trong những chiếc bánh đó, ký ức về nghề làm bánh trung thu đang tiếp tục được trao truyền, trở thành một phần bản sắc văn hóa của cộng đồng người Hoa đã bén rễ sâu trên vùng đất phương Nam cả trăm năm qua.
