Khai thác hiệu quả “kho báu xanh” giữa đại ngàn

Trong hành trình phát triển du lịch của Thanh Hóa, miền Tây xứ Thanh đang dần trở thành điểm nhấn đặc biệt. Không ồn ào, náo nhiệt như biển Sầm Sơn hay Hải Tiến, vùng đất phía Tây của tỉnh Thanh Hóa mang vẻ đẹp nguyên sơ, sâu lắng với những cánh rừng, ruộng bậc thang, thác nước  và những điệu khặp, điệu xòe làm say lòng người. Đó chính là tiềm năng lớn để phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và du lịch trải nghiệm theo hướng bền vững.

Từ lâu, miền Tây xứ Thanh được ví như “kho báu xanh” của tỉnh Thanh Hóa. Nằm trên nền địa chất kéo dài của dãy Trường Sơn và hệ núi cao Tây Bắc, nơi đây sở hữu hệ sinh thái rừng nguyên sinh phong phú với nhiều kiểu rừng đặc trưng như rừng rậm nhiệt đới lá rộng, rừng trên núi đá vôi, rừng hỗn giao quý hiếm. Những cánh rừng ấy trải dài qua các xã miền núi tạo nên bức tranh thiên nhiên vừa hùng vĩ vừa bí ẩn.

Tại các khu bảo tồn thiên nhiên, như: Pù Luông, Pù Hu, Xuân Liên hay Vườn quốc gia Bến En, diện tích rừng nguyên sinh còn khá lớn với tính đa dạng sinh học cao. Theo thống kê của ngành chức năng, riêng Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông có diện tích hơn 17.600ha, là nơi sinh sống của hàng trăm loài động, thực vật quý hiếm, trong đó nhiều loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới.

Những năm gần đây, Pù Luông trở thành điểm đến hấp dẫn không chỉ với du khách trong nước mà còn với khách quốc tế. Những thửa ruộng bậc thang trải dài như sóng lúa giữa lưng chừng núi, những bản làng người Thái nằm nép bên sườn đồi cùng khí hậu mát lành quanh năm đã tạo nên sức hút đặc biệt.

Điều khiến du khách yêu Pù Luông không chỉ là cảnh đẹp mà còn bởi nhịp sống bình yên nơi đây. Buổi sáng thức dậy giữa tiếng chim rừng, mùi khói bếp thoảng trong sương sớm, chiều xuống nghe tiếng suối chảy dưới chân núi, tối đến quây quần bên bếp lửa thưởng thức cơm lam, vịt Cổ Lũng, cá suối nướng và nghe các cô gái Thái múa xòe… tất cả tạo nên trải nghiệm khó quên.

Không chỉ Pù Luông, Vườn quốc gia Bến En cũng đang được xem là điểm sáng trong phát triển du lịch sinh thái của Thanh Hóa. Với diện tích hơn 15.000ha cùng hệ thống hồ nước rộng hàng nghìn héc ta và hàng chục đảo lớn nhỏ, Bến En được ví như “Hạ Long trên cạn” của xứ Thanh. Mặt hồ xanh biếc giữa núi rừng nguyên sinh tạo nên khung cảnh thơ mộng, yên bình hiếm có.

Du khách đến đây có thể chèo thuyền khám phá hồ, đi xuyên rừng nguyên sinh, tìm hiểu hệ động thực vật quý hiếm hoặc trải nghiệm cuộc sống của đồng bào dân tộc sinh sống quanh khu vực. Chính sự kết hợp hài hòa giữa thiên nhiên và văn hóa bản địa đã tạo nên tiềm năng lớn cho du lịch miền Tây xứ Thanh.

Không chỉ có thiên nhiên, điều làm nên chiều sâu và sức hấp dẫn đặc biệt của miền Tây Thanh Hóa chính là kho tàng văn hóa đa sắc màu của đồng bào các dân tộc thiểu số nơi đây.

Hiện nay, khu vực miền Tây xứ Thanh là nơi sinh sống lâu đời của nhiều dân tộc như Thái, Mường, Mông, Dao, Khơ-mú, Thổ… Mỗi dân tộc đều mang theo những giá trị văn hóa riêng biệt từ tiếng nói, trang phục, kiến trúc nhà ở đến lễ hội, dân ca, dân vũ và ẩm thực truyền thống.

Nếu người Thái nổi bật với nhà sàn, điệu xòe, múa sạp và những món ăn mang đậm hương vị núi rừng thì người Mường lại gây ấn tượng với cồng chiêng, mo Mường và những câu sử thi cổ. Người Mông trên vùng cao Mường Lát mang theo tiếng khèn da diết giữa mây núi, còn đồng bào Dao vẫn lưu giữ nhiều nghi lễ truyền thống độc đáo.

Đặc biệt, nhiều bản làng ở miền Tây Thanh Hóa hiện vẫn giữ được nét nguyên bản trong đời sống văn hóa cộng đồng. Đây chính là lợi thế lớn để phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc.

Những năm gần đây, nhiều hộ dân ở Bá Thước, Quan Hóa, Lang Chánh đã mạnh dạn phát triển mô hình homestay. Từ những ngôi nhà sàn truyền thống, bà con cải tạo thành nơi lưu trú cho khách du lịch nhưng vẫn giữ nguyên kiến trúc, không gian văn hóa và nếp sinh hoạt truyền thống.

Ở bản Đôn, bản Hiêu (Pù Luông, tỉnh Thanh Hóa), nhiều hộ dân tộc Thái hiện có thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm từ làm du lịch cộng đồng. Không ít người trước đây chỉ sống dựa vào nương rẫy nay đã có cuộc sống ổn định hơn nhờ biết khai thác lợi thế văn hóa bản địa.

Đặc biệt là cùng với phát triển du lịch, ý thức gìn giữ văn hóa truyền thống của người dân cũng được nâng lên rõ rệt. Những bộ váy áo thổ cẩm được mặc nhiều hơn, những làn điệu dân ca được phục dựng, nghề dệt thủ công được duy trì để phục vụ khách du lịch. Văn hóa không còn đứng ngoài đời sống mà đang trở thành nguồn lực tạo sinh kế cho người dân vùng cao.

Theo thống kê của ngành du lịch Thanh Hóa, lượng khách đến các xã miền núi phía Tây tăng đều qua từng năm. Riêng Khu du lịch Pù Luông hiện đón hàng trăm nghìn lượt khách mỗi năm, trong đó có lượng lớn khách quốc tế đến từ châu Âu, Hàn Quốc và Nhật Bản... Nhiều khu nghỉ dưỡng sinh thái, homestay cộng đồng được đầu tư bài bản, tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương.

Tuy nhiên, bên cạnh tiềm năng lớn, du lịch miền Tây xứ Thanh vẫn còn nhiều khó khăn cần tháo gỡ. Hạ tầng giao thông ở một số địa phương còn hạn chế; sản phẩm du lịch chưa thực sự đa dạng; nguồn nhân lực làm du lịch cộng đồng còn thiếu kỹ năng chuyên nghiệp. Một số nơi phát triển còn mang tính tự phát, thiếu liên kết vùng và chưa xây dựng được thương hiệu đủ mạnh.

Trao đổi với báo chí, ông Phạm Việt Phương, Tỉnh ủy viên, Bí thư Đảng ủy xã Yên Nhân, tỉnh Thanh Hóa cho biết: “Để du lịch miền Tây xứ Thanh phát triển bền vững, điều quan trọng nhất là phải giữ được bản sắc văn hóa và môi trường sinh thái. Không thể phát triển du lịch bằng mọi giá hay bê tông hóa các bản làng vùng cao. Giá trị cốt lõi của miền Tây Thanh Hóa chính là thiên nhiên nguyên sơ và đời sống văn hóa cộng đồng đặc sắc”.

Trong chiến lược phát triển du lịch của tỉnh Thanh Hóa đến năm 2030, khu vực miền Tây được xác định là vùng trọng điểm phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và nghỉ dưỡng. Nhiều dự án đầu tư hạ tầng giao thông, cơ sở lưu trú và phát triển sản phẩm du lịch đang được triển khai nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có.

Và đặc biệt, việc gắn phát triển du lịch với Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đang mở ra cơ hội lớn cho các địa phương miền Tây xứ Thanh. Nhiều bản du lịch cộng đồng được hỗ trợ đầu tư cơ sở vật chất, bảo tồn văn hóa, đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân.

Theo Bà Vũ Thị Hương, Giáo đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Thanh Hóa chia sẻ: Miền Tây xứ Thanh có tiềm năng rất lớn để phát triển du lịch bền vững nhờ hệ sinh thái tự nhiên phong phú và bản sắc văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc. Điều quan trọng là phải phát triển theo hướng hài hòa giữa bảo tồn và khai thác, lấy người dân làm trung tâm và văn hóa làm nền tảng.

Có thể thấy, giữa xu thế du lịch trải nghiệm và du lịch xanh ngày càng được ưa chuộng, miền Tây xứ Thanh đang đứng trước nhiều cơ hội lớn để bứt phá. Những cánh rừng nguyên sinh, những bản làng yên bình, những điệu múa xòe bên bếp lửa hay tiếng khèn vang giữa núi rừng không chỉ là nét đẹp văn hóa mà còn là tài sản quý giá để phát triển kinh tế bền vững, lâu dài.

Miền Tây xứ Thanh hôm nay đang chuyển mình từng ngày. Những con đường mới mở xuyên núi, những homestay sáng đèn giữa bản làng, những phiên chợ vùng cao đông vui hơn… tất cả cho thấy sức sống mới nơi đại ngàn.

Và trong hành trình phát triển ấy, du lịch không chỉ là câu chuyện thu hút du khách, mà còn là hành trình đánh thức tiềm năng, giữ gìn văn hóa và tạo sinh kế cho đồng bào miền Tây Thanh Hóa. Giữa núi rừng xanh thẳm của xứ Thanh, một miền đất giàu bản sắc, giàu truyền thống đang từng bước vươn mình trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch Việt Nam.