Lô Lô Chải - Khi di sản trở thành sức sống của làng du lịch

Gìn giữ di sản trong đời sống

Cán bộ và Nhân dân thôn Lô Lô Chải, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang vừa đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba theo Quyết định số 1190/QĐ-CTN của Chủ tịch nước. Phần thưởng ghi nhận những thành tích xuất sắc của cán bộ, nhân dân thôn trong thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” giai đoạn 2016-2026.

Nằm dưới chân núi Rồng, phía Bắc Cột cờ Lũng Cú, thuộc khu vực Đồng Văn cũ, Lô Lô Chải là nơi sinh sống của cộng đồng người Lô Lô. Giữa không gian núi đá đặc trưng của vùng biên, ngôi làng gây ấn tượng bởi những nếp nhà trình tường, hàng rào đá, cảnh quan hài hòa cùng những giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Trước đây, cuộc sống của người dân chủ yếu dựa vào trồng ngô, trồng lúa trên những triền núi đá. Khi du lịch cộng đồng phát triển, những giá trị vốn hiện hữu trong đời sống hằng ngày dần trở thành một phần quan trọng của sản phẩm du lịch.

Những ngôi nhà truyền thống được giữ lại và cải tạo thành homestay; các món ăn địa phương được giới thiệu tới du khách; trang phục, phong tục, văn nghệ dân gian được tái hiện trong những hoạt động giao lưu cộng đồng. Du khách đến Lô Lô Chải vì thế không chỉ để ngắm cảnh mà còn có cơ hội tìm hiểu đời sống, văn hóa của người Lô Lô ngay trong chính không gian làng bản.

Cuối năm 2025, thôn có 120 hộ, trong đó 56 hộ tham gia làm du lịch. Các cơ sở lưu trú chú trọng giữ kiến trúc nhà trình tường, không gian sinh hoạt truyền thống; người dân chủ động tham gia đón khách, chế biến ẩm thực, giới thiệu sản vật và tổ chức các hoạt động trải nghiệm.

Điều đáng nói là quá trình phát triển du lịch không tách rời đời sống văn hóa. Những giá trị được trao truyền trong gia đình và cộng đồng tiếp tục hiện diện trong sinh hoạt thường ngày, tạo nên bản sắc riêng cho ngôi làng.

Di sản mở lối phát triển

Tháng 10/2025, Lô Lô Chải được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc vinh danh là “Làng Du lịch tốt nhất thế giới”. Danh hiệu quốc tế trở thành sự ghi nhận đối với những nỗ lực của cộng đồng trong bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, gìn giữ văn hóa bản địa và phát triển du lịch theo hướng bền vững.

Sau khi được vinh danh, lượng khách đến Lô Lô Chải tăng mạnh. Trong dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9 vừa qua, các cơ sở lưu trú trong thôn gần như kín phòng; nhu cầu lưu trú tập trung cao trong khoảng thời gian từ ngày 30/8 đến 3/9.

Theo Trưởng thôn Sình Dỉ Gai, trong những ngày cao điểm, Lô Lô Chải đón khoảng 1.200 - 1.300 lượt khách mỗi ngày. Lượng khách tăng mang lại thêm cơ hội tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân, đồng thời đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chất lượng dịch vụ, môi trường và gìn giữ không gian văn hóa.

Trong 5 ngày nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, tỉnh Tuyên Quang đón khoảng 168.000 lượt khách; trong đó khách quốc tế ước đạt gần 12.000 lượt, khách nội địa khoảng 156.000 lượt. Doanh thu du lịch của tỉnh ước đạt 443,5 tỷ đồng. Lũng Cú là một trong những địa bàn thu hút đông du khách, công suất phòng có thời điểm đạt khoảng 80%.

Sự phát triển nhanh của du lịch đang mở thêm hướng sinh kế cho người dân Lô Lô Chải. Tuy nhiên, với một ngôi làng có giá trị văn hóa đặc sắc, sức hấp dẫn lâu dài không chỉ nằm ở lượng khách hay số cơ sở lưu trú, mà còn ở khả năng giữ được không gian văn hóa vốn có.

Bởi vậy, câu chuyện của Lô Lô Chải không đơn thuần là câu chuyện phát triển du lịch. Đó còn là hành trình để cộng đồng nhận diện giá trị di sản của chính mình, gìn giữ và trao truyền những giá trị ấy trong đời sống, đồng thời tìm cách đưa di sản trở thành nguồn lực phục vụ phát triển.

Từ những nếp nhà trình tường, những phong tục, tập quán, nghệ thuật dân gian, trang phục và món ăn truyền thống, Lô Lô Chải đang hình thành một cách làm du lịch dựa trên chính nền tảng văn hóa của cộng đồng. Khi người dân vừa là chủ thể bảo tồn, vừa là chủ thể hưởng lợi từ du lịch, di sản không chỉ được lưu giữ như ký ức của quá khứ mà tiếp tục hiện diện, vận động và tạo sinh kế trong đời sống hôm nay.

Huân chương Lao động hạng Ba dành cho Lô Lô Chải và danh hiệu “Làng Du lịch tốt nhất thế giới” vì thế không chỉ là những phần thưởng, danh hiệu dành cho một ngôi làng. Quan trọng hơn, đó là sự ghi nhận đối với những nỗ lực của cộng đồng trong việc gìn giữ bản sắc và tìm hướng phát triển từ chính những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ./.