Món bánh mang ước nguyện về một cuộc sống ngọt ngào

Bánh mật có ý nghĩa sâu sắc. Sự dẻo mềm của bánh thể hiện sự dịu dàng, gắn kết của tình thân, bởi vậy khi gói bánh mật người ta thường gói thành cặp đôi liền nhau trong cùng một tấm lá. Vị ngọt của mật thể hiện sự ngọt ngào; vị béo bùi của đậu xanh thể hiện sự sung túc, đầy đủ; hương thơm của lá chuối khô chứa đựng sự dung dị, mộc mạc khó quên. Bánh mật có thể ăn lúc nóng và ngon hơn khi nguội. Thưởng thức bánh mật cần sự nhẫn nại, chậm rãi xé từng lượt nhỏ theo chiều sớ lá chuối, khép chặt môi khi cắn từng miếng bánh nhỏ để mép bánh khép lại, tránh rơi nhân. Vào dịp Tết Nguyên đán, thời tiết Bắc bộ thường khá lạnh, nhiều người thích vùi bánh vào than hồng, đợi sém lá chuối và nhiệt than làm mềm bánh thì bóc ra thưởng thức. Dịp gia chủ gói bánh, nếu khách đến chơi được biếu vài ba chiếc làm quà nghĩa là chủ nhà rất trân quý vị khách đó. Tục gói bánh và biếu tặng bánh là nét đẹp văn hóa truyền thống của nhiều vùng quê.

Bánh mật làm từ bột nếp trộn mật mía, nhân đậu xanh và gói bằng lá chuối khô. Cùng với một số loại bánh truyền thống như bánh chưng, bánh giầy, bánh gai..., bánh mật được làm vào các dịp lễ, tết để dâng cúng các bậc thần linh, Tổ tiên. Nguyên liệu làm phải lựa chọn kỹ, vì bánh mật thường được ăn nguội và để dài ngày, nên nếu nguyên liệu kém chất lượng sẽ không duy trì độ ngon, dẻo, bùi và thơm lâu. Nếp ngon nghiền thành bột khô, trộn thêm một ít bột gạo tẻ rồi rót mật mía vào nhào tới khi bột và mật quyện vào nhau đủ độ dẻo, lên màu vàng, bột láng bóng không dính tay thì bắt đầu nặn bánh. Mật mía là loại có màu vàng con ong, thơm, ngọt. Có thể đun sôi mật mía lên rồi đổ vào bột để nhào, cách này làm cho bột dẻo và thơm hơn. Đỗ xanh xay vỡ, ngâm đãi bỏ vỏ hấp lên, giã nhuyễn, nhào với mật hoặc xào với đường và nước mỡ lợn nặn thành hình tròn phù hợp với kích thước vỏ bột bánh. Cũng có thể rang chín hột lạc, sảy bỏ vỏ giấy, giã nhỏ và xào hoặc trộn với đường kính để làm nhân. 

Lá để làm bánh là lá chuối khô. Loại lá chuối chớm khô vẫn còn ở trên cây, không bị gió táp, vẫn giữ được tàu lá lành lặn, sẽ thơm và bảo quản bánh lâu, hạn chế mốc, thiu hơn lá chuối chặt về phơi. Người đi lấy lá phải chọn những ngày khô ráo, có nắng. Khi róc lá, phải róc lận vào một phần xương tàu lá để giữ gáy. Những tàu lá chuối khô vừa độ dưới nắng, còn độ dẻo, mềm, mang hương thơm rất đặc trưng, rất riêng theo ký ức của mỗi người. Bánh mật không cần phải luộc mà chỉ cần cho vào chõ đồ xôi hoặc xửng hấp trên bếp khoảng một tiếng đồng hồ (tùy vào độ dày của bột bánh mà hấp lâu hơn hoặc nhanh hơn) là chín. Người làm bánh thâm niên sẽ cảm nhận toàn bộ quy trình bằng trực giác, hầu như không cần kiểm nếm đã biết độ ngon ngọt, chín hay sống của bánh. Bánh chín được vớt ra treo lên cho ráo nước. Những chiếc bánh vuông đẹp sẽ được chọn dâng lên ban thờ trước tiên, hoặc treo ở những vị trí thiêng liêng để mời thần linh.

Ngày nay, cuộc sống sung túc hơn, bánh được gói và bán quanh năm. Về một số vùng có chợ phiên, bánh mật được bày bán khá phổ biến. Ngoài ra, mọi người có thể tìm mua bánh mật từ nhiều người bán trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Tiktok. Bánh mật ít phổ biến hơn bánh gai nhưng lại là loại bánh chứa cả một bầu trời ký ức, gửi gắm rất nhiều tình cảm, ước nguyện của người làm bánh. Ai đã từng đi qua tuổi thơ chứng kiến sự rộn ràng, tíu tít chuẩn bị nguyên liệu đến các công đoạn làm bánh, háo hức chờ đợi những chiếc bánh lấy ra từ nồi hơi nghi ngút khói, thơm quyện mùi nếp, mật, đậu... khắp gian bếp nhỏ, sẽ nhớ da diết hương vị bánh mật. Ngày tết, sau khi thưởng thức rất nhiều thịt cá, ta hãy thử nếm miếng bánh mật nướng, chậm rãi cảm nhận đủ vị ngọt, bùi, béo, ngậy của bánh, hương thơm của lá chuối khô và ngẫm về thi vị cuộc sống. Tin rằng, thời khắc ấy, tâm hồn ta lắng đọng, nhẹ nhàng, cảm giác cuộc sống cũng dịu dàng hơn. Chẳng phải ngẫu nhiên mà bánh có tên là bánh mật!