Mùa vàng trên những miền quê Sơn La

Theo mùa lúa chín về Ngọc Chiến

Những ngày tháng 9, Ngọc Chiến rộn ràng trong mùa thu hoạch lúa. Từ các bản Lướt, Mường Chiến, Nà Tâu, Phày đến Kẻ, tiếng máy tuốt lúa hòa cùng nhịp lao động của người dân trên những cánh đồng ven suối. Lúa được cắt, tuốt hạt, đóng bao; rơm gom lại, thóc mới hong dưới nắng, tạo nên bức tranh mùa vụ đậm sắc màu vùng cao.

Tại bản Kẻ, anh Sùng A Kí (vừa thu hoạch hơn 2 tấn lúa tẻ) cho biết, lúa chín đến đâu người dân tranh thủ thu hoạch đến đó, sau khi phơi khô mới đưa về nhà bảo quản. Trong mùa gặt, các gia đình còn hỗ trợ nhau, người góp sức, người hỗ trợ máy móc, cùng hoàn thành công việc đồng áng.

Ngọc Chiến hiện có hơn 650ha lúa, với sản lượng khoảng 7.500 tấn thóc mỗi vụ. Đáng chú ý, nếp tan - giống lúa đặc sản được người Thái gìn giữ qua nhiều thế hệ - thường chín muộn hơn lúa tẻ từ 10 - 15 ngày.

Với du khách, mùa lúa chín ở Ngọc Chiến không chỉ là dịp ngắm cảnh mà còn là cơ hội tìm hiểu đời sống văn hóa địa phương. Từ hạt nếp mới, người dân chế biến cơm, xôi, cốm; những nghi lễ mừng cơm mới cũng gắn với lòng biết ơn đất trời, tổ tiên và sự gắn kết cộng đồng.

Vì vậy, hành trình khám phá Ngọc Chiến có thể nối dài từ cánh đồng đến những nếp nhà truyền thống, từ câu chuyện về giống nếp tan đến ẩm thực và phong tục của đồng bào Thái. Mỗi trải nghiệm góp phần giúp du khách hiểu hơn về giá trị văn hóa ẩn chứa trong sản vật nông nghiệp.

Trải nghiệm mùa vàng trên lưng chừng núi

Rời những cánh đồng ven suối Ngọc Chiến, du khách có thể tìm đến Xím Vàng, nơi mùa lúa chín trải dài trên các sườn núi ở độ cao gần 1.500m. Tại các bản Sồng Chống, Háng Chơ và Xím Vàng, những thửa ruộng bậc thang nối tiếp nhau, đan xen giữa sắc xanh và vàng theo từng giai đoạn lúa chín.

Được tạo dựng qua nhiều thế hệ người Mông, ruộng bậc thang không chỉ mang giá trị cảnh quan mà còn phản ánh kinh nghiệm khai phá đất đai, dẫn nước và canh tác trên địa hình núi cao. Toàn xã hiện có trên 320ha ruộng, trong đó bản Háng Chơ có gần 70ha đang bước vào mùa thu hoạch.

Gia đình chị Hạng Thị Sê có 1,5ha lúa. Theo chị, năm nay nguồn nước tưới bảo đảm, lúa phát triển tốt, bà con tập trung nhân lực để gặt. Khi du khách đến tham quan, người dân có thể giới thiệu cách gặt, đập lúa và những công việc gắn với mùa vụ.

Từ thực tế sản xuất, Xím Vàng từng bước đưa hoạt động trải nghiệm mùa gặt vào hành trình du lịch. Du khách có thể thử cầm liềm gặt lúa, đập lúa, chơi ném pao, bắn nỏ, thưởng thức ẩm thực và tìm hiểu đời sống người Mông.

Điểm hấp dẫn nằm ở chỗ, trải nghiệm không tách rời không gian sinh hoạt vốn có. Ruộng vẫn được canh tác, người dân vẫn thu hoạch, thóc vẫn được đưa về nhà. Du khách không chỉ ngắm cảnh mà còn tiếp cận những công việc và tri thức sản xuất đã góp phần tạo nên diện mạo vùng cao.

Để mùa vàng mãi đẹp

Mùa lúa chín ở tỉnh Sơn La còn hiện diện tại nhiều địa phương, như: Mường La, Sông Mã, Sốp Cộp, Yên Châu và Vân Hồ. Mỗi vùng mang một đặc điểm cảnh quan, văn hóa và cách thức canh tác riêng, tạo nên những lựa chọn đa dạng cho du khách yêu thích du lịch trải nghiệm.

Tuy nhiên, để mùa vàng thực sự trở thành sản phẩm du lịch, việc ngắm cảnh cần được kết nối với các dịch vụ, hoạt động văn hóa và trải nghiệm đời sống. Du khách đến Ngọc Chiến có thể tìm hiểu nếp tan, thưởng thức cơm mới, xôi, cốm; trong khi tại Xím Vàng, hành trình có thể gắn với ruộng bậc thang, ẩm thực và sinh hoạt của đồng bào Mông.

Chị Nguyễn Thị Khánh Ngọc, du khách Hà Nội chia sẻ: Việc được đứng giữa ruộng lúa, quan sát người dân thu hoạch và tự tay trải nghiệm một số công việc khiến chuyến đi trở nên gần gũi hơn.

Để phát triển du lịch mùa vàng lâu dài, các địa phương cần quan tâm đến hạ tầng, dịch vụ, vệ sinh môi trường và sự tham gia thực chất của cộng đồng. Quan trọng hơn, cần gìn giữ những giá trị làm nên sức hấp dẫn riêng của từng vùng đất: giống nếp tan, nghi lễ mừng cơm mới ở Ngọc Chiến hay những thửa ruộng bậc thang được truyền lại qua nhiều thế hệ ở Xím Vàng.

Khi mùa gặt trở thành một phần của hành trình khám phá, sắc vàng trên đồng ruộng không chỉ lưu giữ trong những bức ảnh, đồng thời còn có thể góp phần tạo sinh kế, lan tỏa văn hóa và đưa vẻ đẹp vùng cao đến gần hơn với du khách./.