Nét độc đáo trong lễ cưới truyền thống của người Chăm Islam

Cộng đồng người Chăm Islam ở tỉnh An Giang là một trong những cộng đồng còn bảo tồn khá nguyên vẹn nhiều phong tục truyền thống, trong đó lễ cưới được xem là một trong những nghi lễ quan trọng nhất của đời người. Đây không chỉ là sự kiện đánh dấu việc đôi trai gái chính thức trở thành vợ chồng theo giáo luật Islam mà còn là dịp để dòng họ, bà con trong xóm làng gặp gỡ, chung vui và thắt chặt tình đoàn kết.

Những giá trị văn hóa đặc sắc ấy đã góp phần đưa "Nghi lễ vòng đời của người Chăm Islam ở tỉnh An Giang" được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 12/2023. Việc ghi danh không chỉ khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa của nghi lễ mà còn tạo động lực để cộng đồng tiếp tục gìn giữ và trao truyền cho thế hệ trẻ.

Theo quan niệm của người Chăm Islam, hôn nhân là sự kiện thiêng liêng, là dấu mốc khẳng định sự trưởng thành của mỗi người. Vì vậy, mọi nghi thức trong lễ cưới đều được chuẩn bị chu đáo, thực hiện nghiêm túc theo giáo luật và phong tục truyền thống.

Theo tập quán lâu đời, một đám cưới của người Chăm Islam ở tỉnh An Giang thường diễn ra trong ba ngày.

Ngày đầu tiên là thời gian để họ hàng hai bên tập trung chuẩn bị mọi công việc cho lễ cưới. Người thân cùng nhau làm các loại bánh truyền thống, chế biến món ăn và trang trí nhà cửa để đón khách. Không khí những ngày này luôn rộn ràng, ấm cúng, thể hiện tinh thần tương trợ vốn là nét đẹp trong đời sống cộng đồng người Chăm.

Ngày thứ hai được gọi là lễ "lên ghế" (hay còn gọi là "lên giường"), là nghi thức chuẩn bị cho lễ thành hôn chính thức diễn ra vào ngày hôm sau.

Ngày thứ ba là ngày trọng đại với nghi lễ đưa rể. Đây là thời điểm nhà trai đưa chú rể sang nhà gái để tiến hành các nghi thức hôn lễ theo phong tục và giáo luật Islam.

Và điểm đặc biệt của lễ cưới người Chăm Islam là nghi lễ Nikah - nghi thức thành hôn theo giáo luật Hồi giáo. Nghi lễ có thể được tổ chức tại thánh đường hoặc tại nhà gái, tùy điều kiện của từng gia đình và từng địa phương. Sau khi hoàn thành nghi lễ này, cô dâu và chú rể chính thức trở thành vợ chồng trước sự chứng kiến của gia đình, cộng đồng và Đấng Allah.

Một trong những hình ảnh tạo nên nét riêng của lễ cưới người Chăm Islam là đoàn đưa rể. Đi đầu đoàn là ba em nhỏ nâng ba mâm lễ vật gồm trầu cau, gạo muối và bánh truyền thống. Những lễ vật giản dị nhưng chứa đựng nhiều ý nghĩa về sự gắn bó, đủ đầy và lời chúc cho cuộc sống hôn nhân hạnh phúc.

Theo sau là chú rể trong trang phục truyền thống của người Chăm. Một vị chức sắc tôn giáo hoặc người có uy tín trong cộng đồng cầm khăn dẫn chú rể, phía sau có người che lọng. Họ hàng nhà trai nối bước trong tiếng trống, tiếng hát rộn ràng, tạo nên bầu không khí vui tươi của ngày cưới.

Khi đoàn đưa rể đến nhà gái, hai bên gia đình thực hiện nghi thức chào đón theo đúng phong tục. Phụ nữ hai họ đón tiếp nhau thân tình, trong khi đại diện nam giới hai bên gặp gỡ, chào hỏi, thể hiện sự tôn trọng và gắn kết giữa hai gia đình.

Không khí trang trọng nhưng gần gũi ấy phản ánh rõ nét tinh thần cộng đồng - một giá trị được người Chăm Islam gìn giữ từ bao đời.

Sau lễ Nikah, chú rể được người đại diện nhà gái dẫn vào phòng cô dâu. Trước khi bước vào nhà, chú rể thực hiện nghi thức rửa chân bằng nước sạch. Đây là nghi thức mang ý nghĩa thanh sạch trước khi bước vào cuộc sống hôn nhân.

Tiếp đó, chú rể bước trên chiếc mùng được gấp sẵn để vào phòng cưới. Tại đây, chú rể dùng ngón tay trỏ chạm nhẹ lên trán cô dâu như lời xác nhận người con gái ấy từ nay là bạn đời của mình. Sau đó, chú rể rút một chiếc trâm cài trên mái tóc cô dâu - nghi thức mang ý nghĩa biểu tượng trong phong tục cưới truyền thống của người Chăm Islam.

Cuối cùng, chú rể ngồi bên phải cô dâu trên giường cưới theo đúng nghi thức truyền thống. Đây là hình ảnh tượng trưng cho sự gắn bó, đồng hành của đôi vợ chồng trong cuộc sống sau này. Mỗi nghi thức đều mang giá trị tinh thần sâu sắc, phản ánh quan niệm về hôn nhân, gia đình và trách nhiệm của người Chăm theo đạo Hồi Islam.

Sau phần cầu nguyện, cô dâu và chú rể cùng bước ra chào hỏi quan khách. Hai bên gia đình, họ hàng và bà con trong làng lần lượt gửi những lời chúc tốt đẹp dành cho đôi uyên ương.

Không khí buổi lễ trở nên ấm áp khi mọi người cùng thưởng thức bánh truyền thống, trò chuyện và chia sẻ niềm vui với gia đình cô dâu, chú rể. Đối với người Chăm Islam, đám cưới không chỉ là việc riêng của hai gia đình mà còn là sự kiện chung của cả cộng đồng.

Theo chị Ro Hi Mad, phụ trách Đội Văn nghệ xã Mỹ Đức (tỉnh An Giang), người Chăm luôn coi hôn nhân là dấu mốc quan trọng trong cuộc đời mỗi người. Vì vậy, lễ cưới được tổ chức trang trọng, đúng giáo luật và phong tục truyền thống, thể hiện sự tôn trọng đối với gia đình, dòng họ cũng như các giá trị văn hóa của dân tộc.

Cuộc sống hiện đại đã mang đến nhiều thay đổi trong sinh hoạt của đồng bào Chăm Islam, song những nghi thức cốt lõi của lễ cưới vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn. Một số khâu được tổ chức gọn nhẹ hơn để phù hợp với điều kiện kinh tế và nhịp sống hiện nay, nhưng các nghi lễ quan trọng theo giáo luật Islam và phong tục truyền thống vẫn luôn được gìn giữ.

Việc bảo tồn lễ cưới truyền thống không chỉ góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc Chăm, đặc biệt còn giáo dục thế hệ trẻ về đạo lý gia đình, sự thủy chung trong hôn nhân và tinh thần gắn bó với cộng đồng.

Trong bức tranh văn hóa đa sắc màu của vùng Tây Nam Bộ, lễ cưới của người Chăm Islam ở tỉnh An Giang là một nét đẹp riêng, phản ánh sự hòa quyện giữa tín ngưỡng Hồi giáo và truyền thống văn hóa dân tộc. Những nghi thức được gìn giữ qua nhiều thế hệ  tạo nên bản sắc độc đáo của cộng đồng Chăm, đồng thời còn góp phần làm phong phú kho tàng di sản văn hóa Việt Nam./.