Những ngôi làng của Việt Nam được thế giới vinh danh

Ở cực Bắc Tổ quốc, làng Lô Lô Chải (Tuyên Quang) nằm dưới chân cột cờ Lũng Cú, nơi cộng đồng người Lô Lô Đen vẫn gìn giữ gần như nguyên vẹn không gian văn hóa truyền thống. Những ngôi nhà trình tường đất vàng, mái ngói âm dương, hàng rào đá, những con ngõ nhỏ phủ đầy hoa và sắc màu rực rỡ trên trang phục người phụ nữ Lô Lô tạo nên một khung cảnh vừa mộc mạc vừa quyến rũ. Đến đây, du khách không chỉ ngắm cảnh mà còn được hòa mình vào đời sống của đồng bào qua nghề thêu trang phục truyền thống, tiếng trống đồng, những điệu múa dân gian, lễ hội, ẩm thực và nếp sinh hoạt đặc trưng của một trong những dân tộc có dân số ít nhất Việt Nam.

Rời vùng đá tai mèo phía Bắc để đến làng Quỳnh Sơn (Lạng Sơn), du khách lại bắt gặp một không gian văn hóa đậm chất người Tày. Hàng trăm ngôi nhà sàn cổ nằm quây quần dưới chân núi, lưng tựa núi đá, mặt hướng về cánh đồng và dòng suối, tạo nên một bức tranh làng quê thanh bình hiếm có. Nơi đây vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống như hát then, đàn tính, nghề dệt thổ cẩm, làm bánh khảo, bánh chưng đen và nhiều phong tục gắn với đời sống nông nghiệp. Giữa không gian của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn, Quỳnh Sơn là địa chỉ để cảm nhận chiều sâu văn hóa của cộng đồng người Tày.

Nếu Quỳnh Sơn lưu giữ vẻ đẹp của một làng Tày cổ thì Thái Hải (Thái Nguyên) lại mang đến một trải nghiệm khác biệt. Đây là không gian sinh sống của cộng đồng người Tày và Nùng, nơi có hơn 30 ngôi nhà sàn cổ được bảo tồn giữa vùng sinh thái xanh mát. Điều khiến làng Thái Hải trở nên đặc biệt là người dân vẫn duy trì lối sống cộng đồng, cùng lao động, cùng chia sẻ thành quả và cùng gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống. Du khách có thể thưởng thức hát then, đàn tính, trải nghiệm chế biến ẩm thực dân tộc, làm chè, tìm hiểu tri thức về cây thuốc và nông nghiệp. Thái Hải là minh chứng sinh động cho việc văn hóa có thể trở thành nguồn lực phát triển nếu được bảo tồn đúng cách.

Làng Tân Hóa (tỉnh Quảng Trị) lại gây ấn tượng bằng khả năng thích ứng của cộng đồng cư dân miền núi trước thiên nhiên khắc nghiệt. Nằm giữa thung lũng đá vôi với hệ thống hang động kỳ vĩ, ngôi làng nổi tiếng với mô hình nhà nổi chống lũ - một sáng kiến giúp người Nguồn (một nhánh thuộc cộng đồng Việt - Mường) nơi đây chủ động ứng phó với thiên tai. Cùng với cảnh quan hoang sơ, các giá trị văn hóa truyền thống và lối sống gắn bó với núi rừng đã tạo nên sức hấp dẫn riêng, đưa Tân Hóa trở thành hình mẫu của du lịch cộng đồng gắn với phát triển bền vững.

Khác với bốn ngôi làng kể trên, làng rau Trà Quế (Đà Nẵng) là làng nghề truyền thống của người Kinh. Với lịch sử hơn 300 năm, Trà Quế nổi tiếng bởi nghề trồng rau sử dụng nguồn rong từ đầm Trà Quế làm phân bón tự nhiên, tạo nên hương vị đặc trưng khó nơi nào có được. Không chỉ tham quan những luống rau xanh mướt, du khách còn có thể trực tiếp trải nghiệm các công đoạn làm đất, gieo trồng, thu hoạch và chế biến các món ăn địa phương. Năm 2022, nghề trồng rau Trà Quế được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, góp phần tạo nền tảng để ngôi làng được thế giới biết đến.

Giải thưởng Làng du lịch tốt nhất thế giới do Tổ chức Du lịch của Liên Hợp quốc khởi xướng là sáng kiến toàn cầu nhằm tôn vinh các điểm đến nông thôn có thành tích xuất sắc trong bảo tồn văn hóa, thiên nhiên, phát triển du lịch bền vững và nâng cao sinh kế cho cộng đồng. Danh hiệu được xét chọn dựa trên hệ thống tiêu chí nghiêm ngặt về quản trị, sáng tạo, bền vững, môi trường và đóng góp cho các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp quốc, trở thành chuẩn mực quốc tế cho các mô hình du lịch cộng đồng chất lượng cao.

Nhìn vào năm ngôi làng ở Việt Nam được Tổ chức Du lịch thế giới vinh danh, có thể thấy một điểm đáng chú ý, đó là 4/5 làng gắn với không gian văn hóa của cộng đồng các dân tộc thiểu số. Chính những ngôi nhà truyền thống, tiếng hát dân gian, nghề thủ công, tri thức tộc người và lối sống hài hòa với thiên nhiên đã tạo nên giá trị khác biệt mà không một khu du lịch nhân tạo nào có thể thay thế.

Mỗi ngôi làng có những điều kiện tự nhiên và văn hóa khác nhau, nhưng đã gặp nhau ở một điểm chung: lấy cộng đồng làm trung tâm của phát triển. Đặc biệt, những ngôi làng của đồng bào Lô Lô, Tày, Nùng đã chứng minh rằng bản sắc văn hóa tộc người, tri thức dân gian, kiến trúc truyền thống và lối sống gắn bó với thiên nhiên không chỉ cần được gìn giữ mà còn có thể trở thành lợi thế cạnh tranh của du lịch Việt Nam. Khi văn hóa được bảo tồn bằng chính sinh kế của người dân, những ngôi làng ấy không chỉ là điểm đến hấp dẫn mà còn là minh chứng sinh động cho con đường phát triển du lịch bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.

Danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất thế giới” vì thế không chỉ là sự ghi nhận đối với một điểm đến, mà còn là lời khẳng định khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của phát triển, những ngôi làng nhỏ bé của người dân tộc thiểu số hoàn toàn có thể trở thành những điểm đến mang tầm vóc quốc tế. Đó cũng là minh chứng sinh động cho thấy bản sắc văn hóa của các dân tộc thiểu số Việt Nam đang ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch bền vững trong thời kỳ đẩy mạnh hội nhập quốc tế.