Chùa Monivongsa Bopharam ở Cà MauTừ khóa: Quản lý nhà nước về tôn giáo; Khối đại đoàn kết dân tộc; Tỉnh Cà Mau.
1. Đặt vấn đề
Giai đoạn 2018-2024, các cấp ủy, chính quyền và đoàn thể ở Cà Mau đã tạo điều kiện thuận lợi cho chức sắc, tu sĩ, tín đồ tôn giáo hoạt động theo pháp luật và tinh thần Chỉ thị 18-CT/TW. Nhờ vậy, tín đồ an tâm sinh hoạt tôn giáo theo hiến chương và đường hướng của từng tôn giáo.
Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước về tôn giáo vẫn còn những khó khăn, hạn chế nhất định, ảnh hưởng đến việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên địa bàn tỉnh theo tinh thần Nghị quyết số 23-NQ/TW, ngày 12/3/2003 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX và Chỉ thị số 18-CT/TW, ngày 10/01/2018 của Bộ Chính trị khóa XII. Do vậy, để “không ngừng thúc đẩy sự bình đẳng và đoàn kết giữa các dân tộc, tôn giáo” (Nguyễn Phú Trọng, 2022) cần triển khai thực hiện tốt công tác quản lý nhà nước về tôn giáo gắn với việc “thực hiện tốt đoàn kết tôn giáo, đại đoàn kết toàn dân tộc” (Nguyễn Phú Trọng, 2022) cũng như “thực hiện các chính sách xã hội, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo” (Nguyễn Phú Trọng, 2022) đáp ứng tình hình mới tại tỉnh Cà Mau.
2. Thực trạng quản lý nhà nước về tôn giáo
Đồng bào các dân tộc, nhất là đồng bào các dân tộc thiểu số tại Cà Mau sinh sống đan xen với nhau ở hầu hết các xã, phường, thị trấn trong tỉnh tạo nên mối quan hệ hài hòa trong cộng đồng dân cư (Tỉnh ủy Cà Mau, 2020). Toàn tỉnh có bảy tôn giáo được công nhận hợp pháp, với hàng trăm cơ sở thờ tự và hàng trăm nghìn tín đồ đang thực hiện tốt tinh thần “sống tốt đời, đẹp đạo”, tích cực tham gia phong trào yêu nước, góp phần giữ gìn an ninh, phát triển kinh tế - xã hội và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc (Báo Dân tộc và Phát triển, 2025). Tình hình an ninh chính trị, trật tự xã hội ở vùng đồng bào tôn giáo luôn ổn định. Khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố và phát huy sức mạnh đồng thuận, tạo được lòng tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, sự đồng thuận trong xã hội được nâng lên (Tỉnh ủy Cà Mau, 2022).
Sau hơn 5 năm triển khai thực hiện, công tác quản lý nhà nước về tôn giáo ở tỉnh Cà Mau đạt nhiều kết quả tích cực:
Một là, công tác tham mưu xây dựng chủ trương, kế hoạch và văn bản quản lý về tín ngưỡng, tôn giáo luôn được chú trọng. Hằng năm, các cơ quan chuyên môn chủ động lập kế hoạch và thực hiện hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.
Hai là, công tác tuyên truyền, phổ biến chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo cho cán bộ, công chức làm công tác tín ngưỡng, tôn giáo và chức sắc, chức việc, tín đồ các tôn giáo đạt hiệu quả cao. Từ năm 2018 đến nay, tỉnh Cà Mau đã mở 07 lớp bồi dưỡng nghiệp vụ công tác tín ngưỡng, tôn giáo cho hơn 800 lượt cán bộ, công chức tham gia (có 02 lớp mở trực tuyến do tình hình dịch bệnh COVID-19).
Sở Nội vụ cử công chức tham gia thực hiện công tác tuyên truyền, triển khai và quán triệt thực hiện Luật Tín ngưỡng, tôn giáo; Nghị định số 95/2023/NĐ-CP, ngày 29/12/2023 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo; Kế hoạch số 34/KH-UBND, ngày 03/02/2021 của UBND tỉnh Cà Mau về công tác đối với đạo Tin Lành trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021-2030; Kết hợp tuyên truyền, phổ biến cho 06 lớp bồi dưỡng giáo lý, hạnh đường của Cao Đài Minh Chơn đạo, Cao Đài Tây Ninh và Phật giáo Hòa Hảo, có gần 1.000 lượt người tham dự (Sở Nội vụ tỉnh Cà Mau, 2024).
Ba là, công tác hướng dẫn thủ tục hành chính về tín ngưỡng, tôn giáo được thực hiện tốt, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo của tổ chức, cá nhân, nhất là ở cấp xã, huyện. Ban Tôn giáo - Sở Nội vụ tham mưu Giám đốc Sở phối hợp với UBND các huyện, thành phố triển khai hướng dẫn thủ tục thông qua hội nghị thường niên, bổ nhiệm và phong phẩm chức sắc, thông báo thuyên chuyển tu sĩ, chức việc,...
Bốn là, công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm về tín ngưỡng, tôn giáo được thực hiện nghiêm túc. Hằng năm, các cơ quan chuyên môn phối hợp với các sở, ngành và UBND cấp huyện, thành phố rà soát, kiểm tra và báo cáo theo quy định. Nhờ đó, nhiều hành vi truyền đạo trái phép, hoạt động của “tà đạo, đạo lạ” được kịp thời ngăn chặn.
Năm là, quan tâm và giải quyết đúng theo quy định pháp luật liên quan đến đất đai của tôn giáo. Tính đến cuối năm 2024, tỉnh Cà Mau đã giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 122 cơ sở tôn giáo (Sở Nội vụ tỉnh Cà Mau, 2024) với tổng diện tích gần 1,4 triệu m2, còn 30 cơ sở tôn giáo đang sử dụng đất nhưng chưa được cấp đất, giao đất theo quy định với tổng diện tích trên 185 nghìn m2.
Sáu là, các tổ chức tôn giáo được hướng dẫn, hỗ trợ thực hiện đúng đường hướng hành đạo và tham gia phong trào thi đua yêu nước. Chính quyền quan tâm gắn kết đơn vị hành chính với tổ chức sinh hoạt tôn giáo, tạo thuận lợi trong quản lý và sinh hoạt. UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, giúp đỡ tôn giáo hoạt động phù hợp hiến chương, điều lệ và pháp luật.
Bảy là, quan tâm công tác kiện toàn, củng cố tổ chức, bộ máy và đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo. Ngày 27/12/2019, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau ban hành Quyết định số 2034/QĐ-UBND về việc sắp xếp các phòng chuyên môn, nghiệp vụ và các đơn vị hành chính trực thuộc Sở Nội vụ tỉnh Cà Mau. Tiếp theo là Quyết định số 015/2025/QĐ-UBND ngày 09/7/2025 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Cà Mau.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, công tác quản lý nhà nước về tôn giáo thời gian qua trên địa bàn tỉnh Cà Mau còn một số khó khăn, hạn chế:
Thứ nhất, áp dụng các quy định pháp luật, nhất là Luật Tín ngưỡng, tôn giáo và Nghị định số 162/2017/NĐ-CP (nay là Nghị định số 95/2023/NĐ-CP) vẫn còn hạn chế nhất định do thiếu đồng bộ giữa quy định pháp luật và thực tiễn địa phương.
Thứ hai, các quy định pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo còn thiếu đồng bộ và chồng chéo. Một số nội dung chưa thống nhất với Luật Xây dựng, Luật Đất đai, quy định về mỹ thuật… Sự không thống nhất này gây khó khăn trong thực thi, giám sát và áp dụng pháp luật, ảnh hưởng đến quản lý nhà nước và gây trở ngại cho tổ chức tôn giáo trong xây dựng, sửa chữa cơ sở thờ tự.
Thứ ba, công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo ở Cà Mau có lúc chưa đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới. Nguyên nhân là do thiếu nhân lực, hạn chế chuyên môn và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan, ảnh hưởng đến việc bảo đảm quyền tín ngưỡng của người dân, gây khó khăn trong kiểm soát, ngăn chặn các hoạt động tôn giáo vi phạm pháp luật.
Thứ tư, tình hình thành lập cơ sở tôn giáo và hoạt động truyền đạo, giảng đạo trái phép còn phức tạp. Thời gian tới, các tôn giáo có xu hướng mở rộng địa bàn, thu hút tín đồ qua công tác từ thiện xã hội, nhất là ở vùng sâu, vùng xa. Điều này có thể dẫn đến cạnh tranh, tranh giành tín đồ giữa các tôn giáo.
Thứ năm, một số chức sắc, chức việc tôn giáo còn hạn chế trong nắm bắt pháp luật nên đưa ra kiến nghị không phù hợp. Bên cạnh đó, một bộ phận người dân nhẹ dạ, đời sống khó khăn, dễ bị tác động và tiếp nhận hiện tượng tôn giáo mới, “tà đạo”, “đạo lạ” hoạt động không đúng quy định của pháp luật (Sở Nội vụ tỉnh Cà Mau, 2024).
3. Một số giải pháp nâng cao năng lực quản lý nhà nước về tôn giáo thời gian tới
Trong thời gian tới, để tiếp tục nâng cao năng lực quản lý nhà nước về tôn giáo trên địa bàn tỉnh Cà Mau, góp phần phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên địa bàn tỉnh, với tinh thần “Thực hiện tốt mục tiêu đoàn kết tôn giáo, đại đoàn kết toàn dân tộc. Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người theo quy định của pháp luật” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021), nhất là sau quá trình thực hiện sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, Cà Mau cần tập trung thực hiện đồng bộ một số giải pháp sau:
Một là, các cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và cán bộ, đảng viên tiếp tục quán triệt, tuyên truyền, phổ biến sâu rộng các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác tôn giáo và phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên địa bàn tỉnh Cà Mau, nhất là Chỉ thị số 18-CT/TW, ngày 10/01/2018 của Bộ Chính trị khóa XII, Kế hoạch số 26-KH/ĐĐMT, ngày 10/10/2018 của Đảng đoàn Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Bên cạnh đó, cần quan tâm triển khai, thực hiện Nghị định số 124/2025/NĐ-CP, ngày 11/6/2025 của Chính phủ quy định về phân quyền, phân cấp; Phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp trong lĩnh vực công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo.
Hai là, tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo phù hợp tình hình mới. Các quy định về đất đai, xây dựng công trình tôn giáo cần điều chỉnh phù hợp với thực tế sắp xếp đơn vị hành chính và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Quy trình cấp phép và quản lý đất đai, xây dựng công trình tín ngưỡng, tôn giáo cần được đơn giản hóa, số hóa, giảm thiểu thời gian và chi phí cho các tổ chức tôn giáo trên tinh thần đưa Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị khóa XIII về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia vào cuộc sống. Đồng thời, cần lắng nghe ý kiến từ cộng đồng tôn giáo và dân cư, nhất là ở cấp cơ sở để hiểu rõ các nhu cầu và khó khăn cụ thể về thực tế đời sống tín ngưỡng, tôn giáo của người dân địa phương.
Ba là, tăng cường tổ chức hội nghị, lớp tập huấn chuyên sâu cho cán bộ làm công tác tôn giáo. Kế hoạch đào tạo phải cụ thể, linh hoạt, phù hợp nhu cầu từng đối tượng và cập nhật xu hướng, thách thức mới. Đặc biệt chú trọng đào tạo cán bộ cấp cơ sở vì thường xuyên thay đổi vị trí và gặp khó khăn trong nắm chính sách. Đẩy mạnh hình thức đào tạo trực tuyến để tiết kiệm chi phí và mở rộng diện tiếp cận.
Bốn là, tăng cường công tác tổng kết, nghiên cứu và theo dõi tình hình tín ngưỡng, tôn giáo để phục vụ quản lý nhà nước. Chú trọng xem xét tư cách pháp nhân, cơ cấu tổ chức và quy định nội bộ của các tôn giáo để đề xuất giải pháp phù hợp, đúng pháp luật. Thường xuyên thăm hỏi vào các dịp lễ, tết để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và có kiến nghị phù hợp với từng tôn giáo.
4. Kết luận
Công tác quản lý nhà nước về tôn giáo ở Cà Mau đã đạt nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn còn thách thức, cần giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả. Thời gian tới, việc thực hiện đồng bộ các giải pháp cùng với nhân rộng mô hình hay sẽ giúp hoạt động tôn giáo phát triển bền vững; Đồng thời tạo nền tảng cho công tác quản lý nhà nước gắn với phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2003), Nghị quyết số 23-NQ/TW, ngày 12/3/2003, của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc vì “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”.
2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2003), Nghị quyết số 25-NQ/TW, ngày 12/3/2003 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về công tác tôn giáo trong tình hình mới.
3. Bộ Chính trị (2018), Chỉ thị số 18-CT/TW, ngày 10/01/2018 của Bộ Chính trị khóa XII về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TW, ngày 12/3/2003 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về công tác tôn giáo trong tình hình mới.
4. Chính phủ (2023), Nghị định số 95/2023/NĐ-CP, ngày 29/12/2023 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo.
5. Chính phủ (2025), Nghị định số 124/2025/NĐ-CP, ngày 11/6/2025 của Chính phủ quy định về phân quyền, phân cấp; phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo.
6. Tỉnh ủy Cà Mau (2018), Công văn số 849-CV/TU, ngày 21/3/2018 của Tỉnh ủy về việc triển khai thực hiện Chỉ thị số 18-CT/TW của Bộ Chính trị.
7. Ủy ban Nhân dân tỉnh Cà Mau (2025), Quyết định số 015/2025/QĐ-UBND, ngày 09/7/2025 của Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Cà Mau quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Sở Dân tộc và Tôn giáo.
8. Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2025), Nghị quyết số 1655/NQ-UBTVQH15, ngày 16/6/2025 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Cà Mau.
