Dân tộc

(DTTG) -Tóm tắt: Việt Nam là quốc gia thống nhất, đa dân tộc, tương ứng hệ thống ngôn ngữ phong phú, phản ánh bề dày lịch sử và tri thức văn hóa tộc người đặc sắc. Tuy nhiên, dưới tác động của toàn cầu hóa, đô thị hóa và xu thế đồng nhất ngôn ngữ trong giáo dục - truyền thông hiện đại, nhiều tiếng nói dân tộc thiểu số đang suy giảm môi trường sử dụng, thậm chí đứng trước nguy cơ mai một. Trong bối cảnh đó, Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm bảo tồn và phát triển tiếng nói, chữ viết của các dân tộc thiểu số. Bài viết phân tích một số kết quả triển khai thực hiện chính sách.

(DTTG) - Tóm tắt: Nghề truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số là bộ phận quan trọng cấu thành bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời là nguồn lực đặc thù cho phát triển kinh tế - xã hội ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Bài viết tập trung phân tích giá trị, vai trò, tiềm năng của nghề truyền thống trong cộng đồng các dân tộc thiểu số đối với phát triển công nghiệp văn hóa; đồng thời chỉ ra những hạn chế, thách thức đặt ra trong quá trình bảo tồn và phát huy. Trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy hiệu quả nghề truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số như một nguồn lực quan trọng cho phát triển công nghiệp văn hóa gắn với mục tiêu phát triển bền vững.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết khám phá khái niệm “ẩm thực xanh” trong phát triển du lịch cộng đồng tại miền núi thành phố Đà Nẵng, nơi các dân tộc thiểu số (Cơ-tu, Co, Xơ-Đăng…) vẫn giữ gìn thực hành truyền thống gắn bó với môi trường rừng núi. Ẩm thực xanh thể hiện qua nguyên liệu sạch (gạo rẫy đỏ, rau rừng, gà đồi, heo bản, cá suối, măng, nấm…), phương thức canh tác không hóa chất, kỹ thuật chế biến thân thiện (cơm lam ống nứa, canh thụt Zirá, thịt gác bếp, rượu tà vạc), và sử dụng vật liệu tự nhiên phân hủy sinh học (lá chuối rừng, ống tre/nứa, vỏ bầu, lá dong) để chứa đựng, gói, bày biện món ăn. Những thực hành này không chỉ bảo tồn tri thức tộc người và cân bằng sinh thái mà còn tạo trải nghiệm độc đáo cho du lịch cộng đồng, góp phần phát triển sinh kế bền vững. Tác giả nhấn mạnh cần tránh thương mại hóa quá mức để giữ nguyên giá trị văn hóa - sinh thái, đồng thời đề xuất bảo tồn giống cây địa phương và vai trò trung tâm của cộng đồng trong phát triển du lịch xanh.

(DTTG) - Tóm tắt: Trung Quốc còn gọi là Trung Hoa (tên chính thức Cộng hòa nhân dân Trung Hoa - People’s Republic of China) là quốc gia đa dạng về dân tộc/tộc người thiểu số (gọi chung là dân tộc) nhất ở châu Á. Nhà nước Trung Quốc ở những thể chế khác nhau đều có chính sách đối với dân tộc. Đặc biệt, hiện nay, Nhà nước Trung Quốc có những chính sách cụ thể đối với dân tộc để góp phần ổn định và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết tập trung phân tích yêu cầu gắn kết phát triển kinh tế - xã hội bền vững với bảo đảm an ninh, quốc phòng ở khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Trên cơ sở luận giải vị trí địa chính trị, tiềm năng kinh tế và những đặc thù văn hóa - xã hội của vùng, nghiên cứu làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa phát triển và bảo vệ, đặc biệt trước các thách thức mới như suy thóai tài nguyên, biến đổi khí hậu, an ninh phi truyền thống và tác động của cạnh tranh chiến lược khu vực. Qua đó, bài viết chỉ ra các hạn chế trong cơ chế phối hợp phát triển, bảo vệ và đề xuất hệ thống giải pháp nhằm tăng cường năng lực quản trị, củng cố thế trận quốc phòng - an ninh, bảo đảm cho khu vực Tây Nguyên phát triển bền vững và giữ vững ổn định lâu dài.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết tập trung làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của du lịch văn hóa; Phân tích tài nguyên và thực trạng phát triển du lịch văn hóa; Đánh giá những tác động đa chiều của du lịch văn hóa đối với phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn văn hóa ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong kỷ nguyên mới của đất nước.

(DTTG) - Tóm tắt: An ninh văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số là bộ phận quan trọng của an ninh phi truyền thống, gắn chặt với ổn định xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát triển bền vững đất nước. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và sự bùng nổ của không gian truyền thông số, các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số đang chịu nhiều tác động đa chiều, làm nảy sinh những thách thức mới đối với việc bảo đảm an ninh văn hóa. Bài viết tiếp cận vấn đề trên cơ sở lý luận về an ninh văn hóa và quản trị văn hóa đa dạng, phân tích thực trạng, nhận diện các nguy cơ như mai một bản sắc, đứt gãy truyền thừa văn hóa và sự lợi dụng vấn đề văn hóa, tôn giáo để gây bất ổn xã hội. Qua đó, tác giả đề xuất một số định hướng và giải pháp nhằm tăng cường an ninh văn hóa, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, góp phần ổn định và phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn mới hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích vai trò của văn hóa các dân tộc thiểu số trong quá trình xây dựng công nghiệp văn hóa ở Việt Nam, tập trung làm rõ những khía cạnh có khả năng khai thác, phát triển thành sản phẩm và dịch vụ văn hóa. Qua đó, bài viết chỉ ra các điều kiện cần thiết để khai thác văn hóa các dân tộc thiểu số theo hướng bền vững, bảo đảm vai trò chủ thể của cộng đồng, đồng thời đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm phát huy hiệu quả nguồn lực văn hóa này trong phát triển công nghiệp văn hóa quốc gia.

(DTTG) - Tóm tắt: Người Hà Nhì ở tỉnh Lào Cai, chủ yếu thuộc nhóm Hà Nhì Đen, sinh sống tập trung tại khu vực vùng núi cao xã Bát Xát. Trong quá trình cư trú và canh tác lâu dài, cộng đồng này đã hình thành mối quan hệ gắn bó mật thiết với rừng, coi rừng vừa là không gian sinh tồn vừa là thực thể linh thiêng trong đời sống văn hóa và tín ngưỡng. Trên nền tảng kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp và hệ thống quan niệm truyền thống, người Hà Nhì đã xây dựng một hệ thống tri thức dân gian phong phú trong ứng xử với rừng, thể hiện qua các quy ước cộng đồng, luật tục, nghi lễ tín ngưỡng và tập quán canh tác nhằm khai thác hợp lý và bảo vệ tài nguyên rừng một cách bền vững. Bài viết tập trung phân tích nội dung và vai trò của các tri thức dân gian trong bảo vệ rừng của người Hà Nhì, qua đó làm rõ những giá trị văn hóa - xã hội và ý nghĩa thực tiễn của hệ tri thức này đối với công tác quản lý tài nguyên rừng và phát triển bền vững ở địa phương hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là nền tảng sống còn quyết định sự tồn tại và tính liên tục của di sản trong đời sống cộng đồng các dân tộc địa phương. Bài viết tiếp cận bảo tồn cồng chiêng theo hướng bảo tồn “không gian văn hóa”, coi đây là điều kiện tiên quyết để văn hóa cồng chiêng có thể sống và thích ứng cùng thời gian, thay vì chỉ tồn tại dưới dạng trình diễn hay lưu giữ tư liệu. Trong bối cảnh biến đổi xã hội, đô thị hóa và tác động của kinh tế thị trường, không gian sinh hoạt truyền thống gắn với cồng chiêng đang bị thu hẹp và biến dạng, dẫn tới nguy cơ đứt gãy thực hành văn hóa. Trên cơ sở phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa cồng chiêng, không gian làng, nghi lễ và cộng đồng chủ thể, tác giả đề cập vai trò trung tâm của cộng đồng trong bảo tồn không gian sống của di sản, đồng thời đề xuất định hướng bảo tồn gắn với đời sống, phát triển bền vững và thích ứng với bối cảnh hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Tri thức địa phương của đồng bào dân tộc thiểu số là nguồn lực đặc thù, tích lũy qua quá trình lịch sử lâu dài, gắn liền với điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái và đời sống văn hóa, xã hội của cộng đồng. Trong bối cảnh phát triển khoa học công nghệ và yêu cầu phát triển bền vững hiện nay, việc ứng dụng khoa học nhằm bảo tồn, phát huy và nâng cao giá trị tri thức địa phương trở thành vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Bài viết phân tích vai trò của khoa học và công nghệ trong việc hệ thống hóa, chuẩn hóa, số hóa và kết hợp tri thức địa phương với khoa học hiện đại, qua đó tạo ra giá trị gia tăng trong sản xuất, sinh kế và bảo tồn văn hóa. Trên cơ sở đánh giá thực trạng và những vấn đề đặt ra, nghiên cứu đề xuất các định hướng và giải pháp nhằm bảo đảm sự tham gia chủ thể của cộng đồng, hài hòa giữa bảo tồn tri thức địa phương và đổi mới sáng tạo, góp phần phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích các giá trị văn hóa tộc người được huy động như những nguồn lực kinh tế ở vùng biên giới đất liền Việt Nam thông qua nghiên cứu so sánh hai trường hợp: người Mông ở thôn Thèn Pả và người Lô Lô Đen ở thôn Lô Lô Chải, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang. Dựa trên khung lý thuyết vốn văn hóa và các phương pháp dân tộc học, nghiên cứu xem xét những cơ chế khác nhau mà qua đó các thực hành văn hóa, tri thức, kiến trúc, ẩm thực và các thiết chế xã hội được chuyển hóa thành chiến lược sinh kế. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng trong các con đường chuyển hóa vốn văn hóa, đồng thời nhấn mạnh vai trò của tổ chức cộng đồng và quyền kiểm soát của cộng đồng trong việc định hình các mô hình phát triển kinh tế bền vững.

(DTTG) - Tóm tắt: Mặc dù trang phục và lễ hội là hai thành tố văn hóa khác nhau nhưng lại có mối liên hệ mật thiết với nhau. Lễ hội là môi trường để trang phục thể hiện rõ nét các vai trò ở nhiều góc độ khác nhau, còn trang phục góp phần thể hiện màu sắc đặc trưng của lễ hội. Bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống không thể tách rời bảo tồn lễ hội của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam.

(DTTG) - Tóm tắt: Cộng đồng dân tộc thiểu số giữ vai trò trung tâm trong phát triển du lịch bền vững, đặc biệt tại những vùng có tiềm năng văn hóa và sinh thái đặc thù. Với tư cách là chủ thể của tài nguyên văn hóa, tri thức địa phương và không gian sinh thái, cộng đồng dân tộc thiểu số không chỉ tham gia cung ứng sản phẩm, dịch vụ du lịch mà còn trực tiếp quyết định tính chân thực, bản sắc và sức hấp dẫn của điểm đến. Bài viết tập trung làm rõ vai trò của cộng đồng dân tộc thiểu số trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, sinh thái, quản lý tài nguyên và giám sát hoạt động du lịch theo hướng bền vững; Chỉ ra những vấn đề đặt ra như năng lực cộng đồng, cơ chế chia sẻ lợi ích và nguy cơ thương mại hóa văn hóa. Từ đó, tác giả đề xuất các định hướng và giải pháp nhằm tăng cường vai trò chủ thể của cộng đồng dân tộc thiểu số, góp phần phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn văn hóa và nâng cao sinh kế địa phương.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu trong đổi mới quản trị nhà nước, trong đó có quản trị công tác dân tộc. Bài viết tập trung phân tích vai trò và ý nghĩa của chuyển đổi số đối với việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị công tác dân tộc ở Việt Nam hiện nay, đặc biệt trong các khâu hoạch định, tổ chức thực thi và giám sát chính sách. Từ đó, bài viết gợi mở các định hướng nhằm thúc đẩy chuyển đổi số gắn với bảo đảm tính bao trùm, phù hợp đặc thù văn hóa, xã hội, góp phần hiện đại hóa quản trị công tác dân tộc trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Đồng bằng sông Cửu Long giữ vai trò đặc biệt trong phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là không gian văn hóa quan trọng của đồng bào Khmer. Những biến đổi về sinh kế, tác động của biến đổi khí hậu và sự hút lao động ở các trung tâm phát triển đã làm gia tăng dòng di cư của người Khmer và kéo theo nguy cơ đứt gãy trao truyền văn hóa của dân tộc này. Bài viết góp phần phân tích thực trạng di cư lao động và những tác động với việc trao truyền văn hóa trong đồng bào dân tộc Khmer ở đồng bằng sông Cửu Long.