Sơn La: Nông nghiệp là trụ đỡ kinh tế của đồng bào dân tộc thiểu số

Khi người dân chủ động chuyển đổi cây trồng

Gần 3 ha đất của gia đình anh Quàng Văn Thắng ở bản Nang Sơn, xã Chiềng Sung - một xã đặc biệt khó khăn, trước đây chủ yếu trồng ngô thương phẩm. Khi địa phương định hướng phát triển cây cà phê, anh mạnh dạn chuyển khoảng 1 ha sang cây trồng mới, kỳ vọng tạo nguồn thu nhập ổn định hơn.

Chung niềm kỳ vọng giống anh Thắng, tại bản Tạng Tải A, nơi sinh kế của người dân chủ yếu dựa vào chăn nuôi nhỏ lẻ, trồng ngô và sắn, bà con cũng đã đăng ký trồng mới 13,8 ha cà phê. Lãnh đạo bản chia sẻ rằng việc chuyển đổi cây trồng được người dân đồng thuận, bởi bà con nhận thấy yêu cầu phải thay đổi phương thức sản xuất để nâng cao thu nhập.

Tương tự, ở bản Cao Sơn, gia đình bà Nguyễn Thị Lành cũng đã trồng khoảng 7.000 cây cà phê. Những người như anh Thắng, bà Lành hay các hộ dân ở thôn Tạng Tải A đã góp phần để đến nay, xã Chiềng Sung có 45 ha cà phê và đang tiếp tục trên hành trình thực hiện mục tiêu trong năm 2026 mở rộng thêm khoảng 200 ha, tập trung tại các bản Nang Sơn, Cang, Sài Lương, Hún.

Ông Nguyễn Khắc Hào - Chủ tịch UBND xã Chiềng Sung cho biết, cà phê là một trong những cây trồng mà xã ưu tiên phát triển trong thời gian tới, với mục tiêu vừa tăng độ che phủ đất, vừa tạo ra thu nhập tốt cho bà con, trong bối cảnh giá cà phê những năm gần đây liên tục duy trì ở mức cao và thị trường tiêu thụ ổn định.

Cây cà phê ở Chiềng Sung chỉ là một lát cắt trong quá trình chuyển đổi sản xuất nông nghiệp đang diễn ra sôi động ở Sơn La. Giai đoạn 2021-2025, thực hiện Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỉnh đã tập trung nguồn lực xây dựng và nhân rộng các chuỗi liên kết sản xuất nông, lâm nghiệp bền vững, gắn phát triển sản xuất với bảo vệ rừng và nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số. Đến nay, đã hình thành 8 chuỗi giá trị tiêu biểu như: cà phê, xoài, chè, dược liệu, chăn nuôi bò sinh sản, cá lồng sông Đà, lâm sản và một số cây trồng chủ lực khác.

Cách hỗ trợ cũng từng bước chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang hỗ trợ cả quá trình sản xuất. Hàng trăm hộ dân được hỗ trợ giống, phân bón, máy móc, tập huấn kỹ thuật và kết nối tiêu thụ. Điển hình như hỗ trợ 142 tấn phân bón hữu cơ cho 179 hộ trồng xoài tại Yên Châu, mô hình cà phê đạt năng suất cao tại Thuận Châu, vùng nguyên liệu dược liệu tại Vân Hồ với hơn 118 tỷ đồng đầu tư, hợp tác xã chè Tân Lập (Mộc Châu), chăn nuôi bò cái sinh sản tại các bản Tinh Lá, Tịa và nuôi cá lồng hiệu quả cao, tạo thêm lựa chọn sinh kế cho người dân.

Diện tích rừng trồng mới đạt hàng nghìn ha, tỷ lệ che phủ rừng ổn định ở mức cao; nhiều mô hình kinh tế dưới tán rừng được nhân rộng, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập bền vững cho người dân làm nghề rừng. Đến nay, tỉnh đã hỗ trợ trực tiếp cho hàng nghìn hộ đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó gần 800 hộ tại xã Tường Hạ, gần 200 hộ tại xã Yên Sơn và 120 hộ tại xã Mường Khiêng được thụ hưởng các dự án chăn nuôi bò, ngựa, cây ăn quả…

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, ý nghĩa của những mô hình này là từng bước xây dựng phương thức sản xuất mới, trong đó người dân trở thành chủ thể của quá trình phát triển, còn hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn cùng tham gia hỗ trợ phát triển.

Gắn sản xuất nông nghiệp với giảm nghèo bền vững

Sơn La là tỉnh miền núi, biên giới. Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh có 66/75 xã, phường là xã khu vực III đặc biệt khó khăn; tỷ lệ người dân tộc thiểu số rất cao, khoảng 84%. Các xã có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống chủ yếu là các xã vùng cao, vùng sâu, vùng biên giới, vùng đặc biệt khó khăn có điều kiện phát triển không thuận lợi; việc chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông, lâm nghiệp còn chậm, chưa bền vững.

Do đó, Sơn La tiếp tục xác định giảm nghèo bền vững, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào dân tộc thiểu số là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Phát triển sản xuất nông lâm nghiệp và tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số là giải pháp hàng đầu.

Các cơ chế, chính sách về phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trồng cây ăn quả trên đất dốc thay thế cây lương thực ngắn ngày kém hiệu quả đã góp phần khai thác tốt tiềm năng, lợi thế của tỉnh, hình thành các vùng cây ăn quả, vùng nguyên liệu nông sản tập trung gắn với công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu. Các giống mới và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật được áp dụng vào sản xuất nông nghiệp như: quy trình sản xuất tốt, xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu sản phẩm, khả năng tiêu thụ sản phẩm và hiệu quả kinh tế. Từ đó, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ và bước đột phá trong sản xuất nông nghiệp, góp phần thay đổi tư duy và phương thức sản xuất, từng bước nâng cao thu nhập và đời sống của người dân. 

Nông nghiệp đã khẳng định và tiếp tục giữ vai trò là trụ đỡ đối với nền kinh tế của tỉnh nói chung, của phần lớn hộ gia đình đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng, nhất là ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng cao, biên giới. Kết thúc giai đoạn 2021-2025, thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh tăng 02 lần so với năm 2020, đạt mục tiêu đề ra. Tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm xuống còn 9,37%, bình quân giảm 3,11%/năm, đạt và vượt chỉ tiêu Nghị quyết đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV đề ra (giảm bình quân 3%/năm).

Giai đoạn 2026-2030, sau khi Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/01/2026 phê duyệt Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Chương trình MTQG 417), Ban Thường vụ Tỉnh ủy Sơn La đã nhanh chóng ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TU ngày 5/6/2026 lãnh đạo thực hiện Chương trình. Trên cơ sở đó, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 168/KH-UBND ngày 30/6/2026 tổ chức thực hiện Chương trình.

Đối với tỉnh Sơn La, thực hiện Chương trình MTQG 417 trong giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục đưa nguồn lực về vùng khó khăn, mà phải làm cho nguồn lực đó tạo ra năng lực sản xuất và sinh kế lâu dài. Trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, điều đó đồng nghĩa với việc lựa chọn đúng cây, con có lợi thế; tổ chức lại sản xuất; nâng cao vai trò của hợp tác xã và doanh nghiệp; mở rộng liên kết thị trường; đồng thời bảo đảm sản xuất gắn với bảo vệ rừng và môi trường sinh thái…

Từ một ha ngô chuyển sang cà phê ở bản Nang Sơn đến những vùng nguyên liệu lớn hơn đang hình thành trên địa bàn tỉnh, câu chuyện của ngành nông nghiệp tỉnh Sơn La là dần chuyển từ hỗ trợ người dân sản xuất sang tạo điều kiện để họ làm ra các nông sản có giá trị. Điều này có nghĩa là nguồn lực của Chương trình MTQG 417 sẽ tạo ra những tác động lâu dài và bền vững hơn trong công tác giảm nghèo, phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho đồng bào, góp phần xây dựng tỉnh Sơn La ngày càng giàu đẹp, văn minh, xứng đáng là điểm sáng trong phát triển của vùng Tây Bắc.