Analytic
Thứ hai, ngày 02/01/2026

Tết Khẩu Hó của người Lào

Xuân Thương - 18:32, 16/11/2026

(DTTG) - Giữa nhịp sống đang đổi thay, đồng bào dân tộc Lào ở xã biên giới Mường Nhà, tỉnh Điện Biên vẫn gìn giữ Tết Khẩu Hó - Tết mừng cơm mới được trao truyền qua nhiều thế hệ. Từ hạt lúa mới, mâm lễ gia tiên đến tiếng khèn bè, điệu lăm vông, một không gian văn hóa cộng đồng được gìn giữ bền bỉ, góp phần làm giàu bản sắc văn hóa cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Phụ nữ bản Na Há, xã Mường Nhà giã gạo mới, chuẩn bị nguyên liệu làm xôi cốm trong Tết Khẩu Hó
Phụ nữ bản Na Há, xã Mường Nhà giã gạo mới, chuẩn bị nguyên liệu làm xôi cốm trong Tết Khẩu Hó

Hương lúa mới gọi Tết về

Khi những thửa ruộng bắt đầu ngã màu vàng, các bản Na Há, Na Khoang, Mường Lói, Na Cọ, Bản Xẻ ở xã Mường Nhà lại rộn ràng chuẩn bị Tết Khẩu Hó. Khẩu Hó, hay còn gọi là Tết cơm mới, là một trong những nghi lễ truyền thống tiêu biểu của người Lào ở Điện Biên. Lễ được tổ chức vào tháng Tám Âm lịch, khi vụ mùa cơ bản hoàn tất. Theo quan niệm truyền thống, con người sống giữa thiên nhiên và được thần linh, Tổ tiên che chở. Vì vậy, khi có hạt lúa mới, gia đình phải làm lễ dâng thành quả lao động, bày tỏ lòng biết ơn và cầu mong cuộc sống no đủ, mùa màng thuận lợi.

Ở bản Na Há, công việc chuẩn bị Tết bắt đầu từ việc lựa chọn những bông lúa vừa ngả màu vàng. Thóc được đem luộc sơ, phơi rồi giã, sảy sạch và đồ thành xôi cốm. Đây là lễ vật quan trọng nhất trên mâm cúng.

Chị Lù Thị Va, người dân bản Na Há cho biết làm xôi cốm đòi hỏi sự tỉ mỉ, từ khâu chọn lúa đến chế biến. Với người Lào, hạt lúa mới không chỉ là sản phẩm của lao động mà còn kết tinh công sức của gia đình, đất đai và mùa vụ.

Những gói “khẩu hang” được bọc bằng lá dong, bên trong là xôi cốm cùng các sản vật của núi rừng, nương rẫy như thịt gà, cá suối, thịt sấy, nhộng ong, sâu tre, sâu măng… Mỗi món ăn mang theo dấu ấn của đời sống sản xuất và cách ứng xử của người Lào với thiên nhiên.

Theo tư liệu về Tết Khẩu Hó của người Lào ở Điện Biên, lễ vật thường được chuẩn bị từ chính sản vật trong gia đình và cộng đồng. Mâm cúng có thể được bố trí ở những không gian khác nhau để tưởng nhớ Tổ tiên, tri ân các lực lượng siêu nhiên và cầu mong bình an, mùa màng tốt tươi.

Phụ nữ và thanh niên bản Na Há chuẩn bị mâm cơm thành kính dâng lên Tổ tiên, thần linh
Phụ nữ và thanh niên bản Na Há chuẩn bị mâm cơm thành kính dâng lên Tổ tiên, thần linh

Từ mâm cơm mới đến tình đoàn kết cộng đồng

Tết Khẩu Hó trước hết diễn ra trong mỗi gia đình, nhưng ý nghĩa của ngày Tết không dừng lại ở phạm vi một nếp nhà.

Tại gia đình ông Lương Văn Bường ở bản Na Há, con cháu từ nhiều nơi trở về sum họp. Người lớn chuẩn bị mâm cúng, phụ nữ và thanh niên cùng lo việc bếp núc. Những người đi làm xa cũng thu xếp trở về trong ngày đặc biệt này.

Theo phong tục, tùy điều kiện, mỗi gia đình có thể chuẩn bị các mâm cúng khác nhau, dành cho Tổ tiên, thần Bếp và Thổ địa. Gia chủ thực hiện nghi lễ với sự thành kính, gửi gắm trong đó lòng biết ơn đối với người đã khuất và niềm mong ước về cuộc sống bình an, no đủ.

Sau nghi lễ tại gia, Tết trở thành ngày hội của cộng đồng. Các gia đình lần lượt đến chúc Tết, cùng thưởng thức những món ăn truyền thống và trao nhau lời chúc sức khỏe, mùa màng thuận lợi. Tư liệu về Tết Khẩu Hó tại Điện Biên cũng ghi nhận đây là dịp con cháu sum họp, thể hiện lòng hiếu kính với ông bà, cha mẹ và tăng cường sự gắn bó giữa các thành viên trong cộng đồng.

Không gian đó càng trở nên rộn ràng khi tiếng khèn bè cất lên. Những giai điệu truyền thống hòa cùng lời hát, rồi mọi người nắm tay nhau bước vào vòng lăm vông. Người già, trẻ nhỏ, nam nữ và khách đến thăm cùng tham gia, tạo nên không khí gần gũi, không có khoảng cách giữa chủ và khách.

Nghệ nhân và người cao tuổi bản Na Khoang trình diễn hát và thổi khèn bè đón Tết
Nghệ nhân và người cao tuổi bản Na Khoang trình diễn hát và thổi khèn bè đón Tết

Với người Lào, lăm vông không chỉ là một điệu múa để vui hội. Cùng với tiếng khèn bè, điệu múa trở thành phương thức trao truyền ký ức văn hóa, giúp thế hệ trẻ nhận biết và thực hành những giá trị được ông bà, cha mẹ truyền lại.

Bà Lường Thị Păn, người sáng tác những lời ca được sử dụng trong dịp Tết Khẩu Hó, luôn nhắc con cháu phải nhớ về nguồn cội, giữ tiếng nói, điệu múa và những phong tục của dân tộc. Trong quan niệm của bà, gìn giữ văn hóa không phải điều gì xa xôi mà bắt đầu từ việc nhớ ngày Tết, biết cách chuẩn bị mâm cơm mới và hiểu ý nghĩa của từng nghi lễ.

Đại diện chính quyền địa phương và người dân cùng thực hiện nghi thức gói “Khẩu Hang” dâng lễ trong Tết Khẩu Hó
Đại diện chính quyền địa phương và người dân cùng thực hiện nghi thức gói “Khẩu Hang” dâng lễ trong Tết Khẩu Hó

Giữ gìn truyền thống, mở hướng tương lai

Tết Khẩu Hó đang cho thấy sức sống của văn hóa truyền thống người Lào trong đời sống hiện đại. Không chỉ được thực hành trong gia đình, những giá trị văn hóa của cộng đồng còn được trao truyền thông qua tiếng nói, chữ viết, trang phục, ẩm thực, âm nhạc và các nghi lễ.

Tại Điện Biên, công tác bảo tồn văn hóa các dân tộc được triển khai theo hướng gìn giữ nhiều loại hình di sản, trong đó có tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật trình diễn dân gian, tập quán xã hội, lễ hội truyền thống và tri thức dân gian. Tết Khẩu Hó, cùng với múa lăm vông của người Lào, được xác định là những giá trị cần tiếp tục bảo tồn, phát huy.

Ông Đặng Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Mường Nhà cho biết: Địa phương xác định việc gìn giữ Tết Khẩu Hó không chỉ là bảo tồn một nghi lễ, mà chính là giữ gìn những giá trị văn hóa gắn với đời sống cộng đồng. Dịp Tết năm nay, chính quyền địa phương đã kết hợp thực hành và kiểm kê tư liệu Tết lúa mới (Khẩu Hó) nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Lào; đồng thời, bổ sung tư liệu phục vụ hồ sơ đề nghị công nhận di sản văn hóa phi vật thể. Địa phương đang phối hợp với ngành văn hóa kiểm kê, tư liệu hóa các giá trị văn hóa truyền thống, hướng tới hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận di sản văn hóa phi vật thể. Đây cũng là cơ sở để bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch cộng đồng, trong đó người dân vừa là chủ thể thực hành, vừa là người trao truyền và hưởng lợi từ các giá trị văn hóa của mình.

Thực tế ở nhiều địa bàn của Điện Biên cho thấy, những lễ hội truyền thống nếu được bảo tồn đúng cách có thể trở thành nguồn lực cho phát triển du lịch. Tuy nhiên, giá trị cốt lõi vẫn phải là đời sống văn hóa của cộng đồng, tránh biến nghi lễ thành một tiết mục biểu diễn đơn thuần. Với Tết Khẩu Hó, sức hấp dẫn nằm ở chính không gian nhà sàn, mâm cơm mới, câu chuyện về hạt lúa, tiếng khèn và vòng lăm vông nơi bản làng.

Rời Mường Nhà trong ánh chiều vùng biên, hình ảnh những đứa trẻ mặc trang phục truyền thống, theo cha mẹ đi chúc Tết vẫn để lại nhiều ấn tượng. Trong đôi tay nhỏ là những gói “khẩu hang” thơm mùi cốm mới; phía trước là tiếng khèn và vòng lăm vông đang tiếp nối.

Có lẽ đó cũng là cách bền vững nhất để một di sản sống cùng thời gian: không nằm yên trong hồ sơ hay bảo tàng, mà tiếp tục hiện diện trong mỗi gia đình, được người già truyền cho người trẻ, được cộng đồng thực hành và gìn giữ qua từng mùa lúa mới./.