Vai trò của chức việc, tín đồ Đạo Bửu Sơn Kỳ Hương trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Từ khóa: Đạo Bửu Sơn Kỳ Hương; Chức việc, tín đồ; Đại đoàn kết toàn dân tộc.

1. Mở đầu

Trong suốt chiều dài lịch sử cách mạng Việt Nam, khối đại đoàn kết toàn dân tộc luôn được xác định là đường lối chiến lược, nguồn sức mạnh to lớn bảo đảm mọi thắng lợi của dân tộc. Trong khối đại đoàn kết ấy, các tôn giáo nói chung và các tôn giáo nội sinh nói riêng có vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là nhu cầu tinh thần của một bộ phận Nhân dân, vừa là lực lượng xã hội góp phần ổn định đời sống cộng đồng.

2. Giáo lý, giới luật của đạo Bửu Sơn Kỳ Hương

Đạo Bửu Sơn Kỳ Hương do ông Đoàn Minh Huyên (còn gọi là Phật Thầy Tây An) khai lập vào cuối năm 1849, tại Cốc ông Đạo Kiến (nay là Tây An cổ tự, làng Long Kiến, xã Nhơn Mỹ, tỉnh An Giang). Đạo Bửu Sơn Kỳ Hương ra đời trong bối cảnh xã hội Nam Bộ có nhiều biến động, đã sớm thể hiện tinh thần nhập thế, gắn đạo với đời, gắn tín ngưỡng với trách nhiệm xã hội. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, chức việc và tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương luôn đồng hành cùng dân tộc, góp phần xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Ngay từ khi mới thành lập đạo, với tôn chỉ, mục đích hành đạo và giáo lý, giới luật có nội dung đề cao tinh thần yêu nước, hiếu nghĩa, hướng thiện, ý chí tự cường dân tộc, không chấp nhận áp bức, nô dịch, ông Đoàn Minh Huyên đã chủ trương thu nạp những quần chúng ưu tú, có tâm huyết với dân tộc, có tư cách đạo đức tốt làm tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương. Chính vì vậy, có thể nhận thấy, cộng đồng tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương là những nông dân tốt, đã từng tham gia nhiều cuộc khởi nghĩa chống lại triều đình phong kiến và thực dân Pháp xâm lược do các đệ tử của Phật Thầy lãnh đạo. Sau này, khi các cuộc khởi nghĩa thất bại, họ đã phải gánh chịu sự đàn áp dã man của kẻ thù nên trong bản chất tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương luôn đề cao lòng yêu nước, thương nòi, căm thù giặc ngoại xâm. Bên cạnh đó cũng có những người thuộc hàng sĩ phu trung lưu vì oán vận trời đen bạc mà nhận làm đệ tử của Phật Thầy mong thay đổi số kiếp, thế sự. Với xuất thân khác nhau nhưng được sự dìu dắt của Phật Thầy nên tất cả đã đồng lòng, nhất trí chung lưng kề vai gánh vác việc đạo, khai hoang lập làng ổn định cuộc sống mới.

Tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương coi việc “Tu nhân” là tôn chỉ tối thượng trong tu hành, điều đó giúp cho con người loại trừ những cái xấu xa và hướng thiện, tự rèn sửa tâm tính, làm lành lánh dữ, tích đức cho sau này khi được dự “Hội Long Hoa”. Việc “Tu nhân” còn giúp con người ta luôn sống đúng với đạo làm người, giúp ích gia đình, xã hội, có luân thường đạo lý, có đầy đủ Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín.

Đạo Bửu Sơn Kỳ Hương lấy “ngũ đại giới cấm” làm giới luật, bao gồm: cấm sát sinh, hại người, hại vật; cấm tham lam, trộm cắp, hưởng thụ của phi nghĩa, không làm mà hưởng; cấm tà dâm, trụy lạc (cả tâm dâm và thân dâm); cấm rượu chè, hút chích, ma túy, cờ bạc, điếm đàng, mê tín dị đoan, đồng bóng, bói toán; cấm gian dối, vọng ngữ, châm chọc, chia rẽ…

Cấm sát sinh, hại người, hại vật: Giới cấm này thể hiện rõ tư tưởng từ bi, nhân ái, tôn trọng sự sống của con người và muôn loài. Việc cấm sát sinh, hại người, hại vật không chỉ nhằm hạn chế hành vi bạo lực mà còn hướng tín đồ đến lối sống hòa ái, khoan dung, biết yêu thương và bảo vệ sự sống.

Cấm tham lam, trộm cắp, hưởng thụ của phi nghĩa, không làm mà hưởng: Giới cấm này đề cao lao động chân chính, chống lại các biểu hiện tham lam, chiếm đoạt tài sản của người khác hoặc hưởng lợi không chính đáng. Thông qua đó đạo Bửu Sơn Kỳ Hương giáo dục tín đồ sống trung thực, cần cù, biết tôn trọng thành quả lao động của bản thân và người khác. Xét ở góc độ xã hội, giới luật này góp phần hình thành ý thức tuân thủ pháp luật, giảm thiểu các hành vi vi phạm liên quan đến tài sản, đồng thời khuyến khích tín đồ tham gia lao động sản xuất, đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế - xã hội.

Cấm tà dâm, trụy lạc: Giới cấm này hướng tín đồ đến việc giữ gìn đạo đức gia đình, chung thủy trong quan hệ hôn nhân, tôn trọng thuần phong mỹ tục. Đây là một trong những chuẩn mực đạo đức quan trọng của xã hội truyền thống Việt Nam, nhằm bảo vệ hạnh phúc gia đình - tế bào cơ bản của xã hội. Việc tuân thủ giới cấm này giúp hạn chế các hành vi lệch chuẩn về đạo đức, góp phần xây dựng đời sống gia đình ổn định, lành mạnh, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho sự ổn định xã hội.

Cấm rượu chè, hút chích, ma túy, cờ bạc, điếm đàng, mê tín dị đoan, đồng bóng, bói toán: Giới cấm này nhằm ngăn ngừa những hành vi làm suy thóai thể chất, băng hoại đạo đức, phá vỡ hạnh phúc gia đình và gây mất ổn định xã hội. Đồng thời, bài trừ mê tín, dị đoan, đồng bóng, bói toán, khẳng định tư tưởng tiến bộ của đạo, đề cao lý trí, lao động chân chính và việc tu dưỡng đạo đức bằng hành động cụ thể, tránh lệ thuộc vào niềm tin mù quáng. Thông qua việc thực hành nghiêm túc, chức việc và tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương góp phần tích cực vào công cuộc phòng, chống tệ nạn xã hội, xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh ở cơ sở, củng cố trật tự xã hội và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Cấm gian dối, vọng ngữ, châm chọc, chia rẽ,…: Giới cấm này yêu cầu tín đồ giữ gìn lời nói ngay thẳng, đúng sự thật, tránh nói dối, nói sai sự thật, nói lời ác ý hoặc kích động mâu thuẫn giữa con người với con người. Việc ngăn cấm các hành vi vọng ngữ, châm chọc, gây chia rẽ nhằm bảo vệ sự trong sáng của các mối quan hệ xã hội, củng cố lòng tin và tinh thần đoàn kết trong cộng đồng. Qua đó, tín đồ được giáo dục cách ứng xử có văn hóa, biết tôn trọng người khác, góp phần xây dựng môi trường xã hội ổn định, lành mạnh.

Trong hệ thống giáo lý của đạo Bửu Sơn Kỳ Hương “ngũ đại giới cấm” giữ vị trí đặc biệt quan trọng, đóng vai trò là nền tảng trong việc định hướng hành vi đạo đức và lối sống của tín đồ. Các giới cấm này không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo mà còn hàm chứa những giá trị nhân văn sâu sắc, phù hợp với chuẩn mực đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam và yêu cầu của đời sống xã hội.

Thông qua việc thực hành “ngũ đại giới cấm”, chức việc và tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương không chỉ hoàn thiện đạo đức cá nhân mà còn đóng góp vào việc giữ gìn trật tự xã hội, tăng cường sự đồng thuận và gắn kết cộng đồng, qua đó phát huy vai trò tích cực của tôn giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

3. Tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương tích cực tham gia các phòng trào thi đua yêu nước, chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

Hiện nay, đồng bào theo đạo Bửu Sơn Kỳ Hương (gọi là tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương) tuyệt đại đa số là người Kinh, sinh sống chủ yếu ở vùng đồng bằng sông Cửu Long với nghề nghiệp chính là làm ruộng, mức thu nhập và trình độ học vấn thấp. Phần lớn tín đồ sinh sống ở vùng sâu, vùng xa, vùng kháng chiến cũ, theo đạo lâu năm, có truyền thống yêu nước, chính vì vậy mặc dù đời sống kinh tế, văn hóa - xã hội còn hạn chế, khó khăn nhưng bà con đã có nhiều đóng góp trong thời kỳ kháng chiến cũng như trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, chấp hành tốt chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và sự điều hành, lãnh đạo của chính quyền địa phương. Bà con tín đồ Bửu Sơn Kỳ Hương tích cực tham gia các hoạt động, các tổ chức xã hội từ thiện ở địa phương, tin tưởng vào đường lối lãnh đạo của Đảng, Nhà nước.

Từ khi có chủ trương cho đăng ký hoạt động tôn giáo và công nhận tổ chức, các cơ sở của đạo từng bước đi vào hoạt động ổn định. Bà con tín đồ gắn bó trong khối đại đoàn kết dân tộc, tích cực tham gia các hoạt động từ thiện xã hội, tập trung tu học, hành đạo theo tôn chỉ mục đích của đạo. Chức việc, tín đồ thực hiện tốt chủ trương, chính sách tôn giáo của Đảng, pháp luật của Nhà nước, những quy định của địa phương, quan hệ qua lại giữa các chùa, giữa chùa với các tôn giáo bạn trong tinh thần đoàn kết, tôn trọng lẫn nhau. Các dịp lễ, tết cổ truyền, một số tỉnh đã chủ động mời các chức việc, tín đồ tiêu biểu đến họp mặt, trao đổi, động viên, tặng quà tạo không khí thân tình, cởi mở. Mặc dù đạo Bửu Sơn Kỳ Hương không có tổ chức giáo hội chung, nhưng được sự quan tâm của các cấp, các ngành, các chùa đã được công nhận là tổ chức của Bửu Sơn Kỳ Hương được cấp con dấu để quan hệ giao dịch. Vì vậy bà con tín đồ đã rất yên tâm, phấn khởi với các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về tôn giáo.

Trong điều kiện kinh tế của đa số tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương còn nhiều khó khăn, chủ yếu là lao động nông nghiệp, tuy nhiên, quá trình triển khai thực hiện cuộc vận động “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” và phong trào chung sức, chung lòng xây dựng nông thôn mới đã được đông đảo tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương hưởng ứng tích cực.

Là một tổ chức tôn giáo được cấp đăng ký hoạt động và công nhận tổ chức theo chùa, trong thời gian vừa qua, đạo Bửu Sơn Kỳ Hương cũng đã có một số hoạt động thiết thực như: thăm hỏi và tặng quà tết Mẹ Việt Nam anh hùng, thăm tặng quà cho các cụ cao tuổi, thăm hỏi những người mắc bệnh hiểm nghèo; trao quà tết cho bà con nghèo; họp mặt và khen thưởng sinh viên học giỏi nhân dịp Tết Nguyên đán; thăm giúp đỡ đồng đạo, bà con xa gần bị ốm đau,… Thực hiện lời kêu gọi của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, toàn đạo đã đóng góp, giúp đỡ đồng bào bị bão lụt ở miền Bắc, miền Trung,...; ủng hộ nạn nhân chất độc da cam… Đặc biệt, toàn đạo đã vận động xây dựng nhà tình thương. Trong những năm qua, mặc dù đời sống còn nhiều khó khăn, nhưng với tinh thần “lá lành đùm lá rách”, bà con tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương thường xuyên tham gia các hoạt động từ thiện xã hội. Bên cạnh đó, Ban Trị sự các chùa đã vận động tín đồ treo cờ Tổ quốc dịp lễ, tết nghiêm túc và trang trọng; nhắc nhở tín đồ không tham gia các cuộc tụ tập biểu tình do các phần tử xấu lợi dụng lôi kéo kích động.

Sự phối hợp công tác tôn giáo đối với Bửu Sơn Kỳ Hương giữa mặt trận Tổ quốc và các ban, ngành, đoàn thể ở địa phương được thể hiện rõ nét ở việc ngày càng có nhiều tín đồ trong độ tuổi lao động tham gia vào các hoạt động của cơ quan nhà nước, là những thành viên tích cực tham gia trong các phong trào do Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát động như: Phong trào “xóa đói giảm nghèo”, cứu trợ đồng bào bị thiên tai lũ lụt; vận động tín đồ tham gia đóng góp cùng chính quyền địa phương đắp đường, xây cầu, đóng góp kinh phí, công sức xây dựng các ngôi nhà tình thương; tích cực tham gia phong trào đóng góp vào sổ vàng nhân đạo do Hội Chữ thập đỏ Việt Nam phát động. Bên cạnh đó, tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương còn tham gia giám sát các hoạt động của các cơ quan, tổ chức Nhà nước chính là để xây dựng, bảo vệ chính quyền, góp phần tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Nhân dân với Nhà nước.

Việc cho đăng ký hoạt động tôn giáo và công nhận tổ chức đối với đạo Bửu Sơn Kỳ Hương theo quy định của pháp luật đã đưa lại những kết quả tích cực trong công tác thực hiện chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước. Quần chúng tín đồ, cư sĩ của đạo Bửu Sơn Kỳ Hương rất phấn khởi, thấy rằng Nhà nước đã đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo của người dân, từ đó càng củng cố niềm tin của quần chúng tín đồ vào chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Các cơ sở đạo Bửu Sơn Kỳ Hương được công nhận có địa vị pháp lý hợp pháp đã hạn chế được các hoạt động trái pháp luật, từ đó đảm bảo các nhu cầu hoạt động tôn giáo, hành đạo của tín đồ, cư sĩ; đồng thời tạo điều kiện tăng cường mối quan hệ giữa chính quyền với tổ chức giáo hội và giúp cho các cơ quan chức năng thực hiện quản lý nhà nước theo pháp luật đối với hoạt động tôn giáo. Sau khi được đăng ký hoạt động và công nhận tổ chức, các chức việc, tín đồ đã chấp hành tốt các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, các hoạt động của đạo theo chương trình hằng năm đã đăng ký với chính quyền.

4. Đội ngũ chức việc góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân

Đội ngũ chức việc đạo Bửu Sơn Kỳ Hương, với vị thế và uy tín trong cộng đồng tín đồ, giữ vai trò quan trọng trong việc truyền đạt, giải thích và cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với tín đồ. Thông qua sinh hoạt tôn giáo, giảng đạo, khuyên răn đạo đức, chức việc giúp tín đồ hiểu rõ quyền và nghĩa vụ công dân, từ đó tự giác chấp hành pháp luật, tránh các hành vi vi phạm do thiếu hiểu biết hoặc bị lôi kéo.

Ở chiều ngược lại, chức việc còn là kênh phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của tín đồ tới chính quyền địa phương, giúp chính quyền nắm bắt kịp thời tình hình tôn giáo, dư luận xã hội, qua đó có biện pháp quản lý phù hợp, mềm dẻo và hiệu quả. Thông qua vai trò cầu nối, chức việc và tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương góp phần tạo dựng niềm tin, sự hiểu biết lẫn nhau giữa tín đồ tôn giáo với chính quyền và các lực lượng xã hội khác. Khi các chủ trương, chính sách được truyền tải một cách phù hợp, dễ hiểu, dễ tiếp nhận, sẽ hạn chế tâm lý e ngại, từ đó nâng cao sự đồng thuận xã hội.

Vai trò cầu nối của chức việc, tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương thể hiện quan điểm “đạo gắn với đời”, tôn giáo đồng hành cùng dân tộc. Thông qua các hoạt động xã hội, từ thiện, giáo dục đạo đức và tham gia xây dựng cộng đồng, hình ảnh tôn giáo trở nên gần gũi, tích cực trong đời sống xã hội. Điều này không chỉ nâng cao vị thế xã hội của đạo Bửu Sơn Kỳ Hương mà còn góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo nền tảng vững chắc cho sự ổn định và phát triển đất nước.

5. Kết luận

Chức việc, tín đồ đạo Bửu Sơn Kỳ Hương gắn bó trong khối đại đoàn kết dân tộc, tích cực tham gia các hoạt động từ thiện xã hội, tập trung tu học, hành đạo theo tôn chỉ mục đích của đạo. Chức việc, tín đồ thực hiện tốt chủ trương, chính sách tôn giáo của Đảng, pháp luật của Nhà nước, những quy định của địa phương, quan hệ qua lại giữa các chùa, giữa chùa với các tôn giáo bạn trong tinh thần đoàn kết tôn trọng lẫn nhau. Có thể nói, đạo Bửu Sơn Kỳ Hương trong quá trình hình thành và phát triển đã phát huy tốt truyền thống yêu nước, gắn bó với dân tộc, đóng góp nhiều công lao trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước.

Tài liệu tham khảo

1. Nguyễn Thanh Xuân (2020), Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam, Nxb. Tôn giáo, Hà Nội.

2. Nguyễn Thanh Xuân, Lê Tâm Đắc (2020), Đời sống tôn giáo ở Việt Nam thời kỳ đổi mới, Nxb. Lý luận chính trị, Hà Nội.

3. Đỗ Quang Hưng (2005), Vấn đề tôn giáo trong cách mạng Việt Nam - Lý luận và thực tiễn, Nxb. Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.

4. Ban Tôn giáo Chính phủ (2015), Tập bài giảng tôn giáo và công tác tôn giáo, Hà Nội.

5. Ban Tôn giáo Chính phủ (2021), “Tài liệu bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ thông tin, tuyên truyền chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo và công tác tín ngưỡng, tôn giáo” theo Quyết định số 219/QĐ-TTg ngày 21/02/2019 của Thủ tướng Chính phủ, Hà Nội.