Với việc được xác định là “chìa khóa” để phát triển vùng đồng bào DTTS&MN, các chính sách về giáo dục đào tạo của Đảng, Nhà nước đã góp phần thúc đẩy lĩnh vực này đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo chuyển biến tích cực trong bảo đảm công bằng, bình đẳng trong tiếp cận, thể hiện rõ nét trên các góc độ sau:
Đặc biệt, thực hiện Thông báo Kết luận số 81-TB/TW ngày 18/7/2025 của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới - địa bàn sinh sống chủ yếu của người dân tộc thiểu số, sau gần 1 năm quyết liệt triển khai, dịp khai giảng năm học mới 2026-2027, 108 trường phổ thông liên cấp tiểu học - trung học cơ sở khởi công cuối năm 2025 và đầu năm 2026 đã đủ điều kiện cơ bản để đón học sinh tới trường học tập trong một môi trường giáo dục khang trang, hiện đại. Và như Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định: “Mỗi ngôi trường được đưa vào hoạt động không đơn thuần là một công trình mới mà còn là điểm tựa của niềm tin và tương lai; để khoảng cách địa lý hay hoàn cảnh gia đình không ngăn cản ước mơ học tập, rèn luyện của các cháu; đồng thời thể hiện tình cảm, trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và Nhân dân cả nước đối với thế hệ tương lai”.
Sự phát triển mạnh mẽ của mạng lưới trường lớp vùng đồng bào DTTS&MN đã góp phần quan trọng tăng tỷ lệ huy động trẻ em dân tộc thiểu số trong độ tuổi đến trường. Tại các địa phương, tỷ lệ học sinh mẫu giáo 5 tuổi, học sinh tiểu học đến trường đạt 99-100%; tỷ lệ học sinh trung học cơ sở đến trường đạt 95-98%; giảm tình trạng học sinh bỏ học, học sinh lưu ban.
Thứ hai, chất lượng giáo dục vùng đồng bào DTTS&MN có chuyển biến tích cực. Việc tổ chức dạy học được điều chỉnh linh hoạt, phù hợp với đặc điểm tâm lý, văn hóa, ngôn ngữ của học sinh dân tộc thiểu số. Một số địa phương đã tăng cường dạy tiếng dân tộc thiểu số, đơn cử như tỉnh Lào Cai, năm học 2025-2026 có 20 trường tiểu học dạy tiếng Mông, với 98 lớp, 2.592 học sinh; tỷ lệ duy trì sĩ số, tỷ lệ hoàn thành môn học và tỷ lệ học sinh biết đọc, biết viết chữ Mông sau khi hoàn thành chương trình tiểu học đều đạt 100%. Tại tỉnh Tuyên Quang, đã tổ chức 33 lớp dạy chữ Nôm Dao cho cộng đồng người Dao với hơn 1.000 học viên. Tại Phú Thọ, đã mở các lớp bồi dưỡng tiếng Dao Thanh Y và Dao Thanh Phán cho 975 lượt cán bộ, công chức, viên chức…
Công tác dạy học tiếng Việt, hỗ trợ học sinh dân tộc thiểu số nâng cao năng lực tiếng Việt được chú trọng, góp phần nâng cao hiệu quả, tiếp thu kiến thức và giảm chênh lệch về chất lượng giáo dục giữa các vùng.
Thứ ba, các mô hình giáo dục đặc thù như trường phổ thông dân tộc nội trú, phổ thông dân tộc bán trú, các cơ sở giáo dục dự bị đại học được tổ chức, củng cố và hoạt động ngày càng nền nếp, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh dân tộc thiểu số được học tập, rèn luyện trong môi trường giáo dục phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho vùng DTTS&MN.
Thứ tư, các chế độ, chính sách đối với học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số như hỗ trợ học tập, sinh hoạt, học bổng, miễn giảm học phí… được các địa phương và các cơ sở giáo dục quan tâm triển khai tương đối đầy đủ, kịp thời, góp phần giảm bớt khó khăn về kinh tế cho gia đình học sinh, sinh viên, tạo động lực để người học yên tâm học tập. Ví dụ, tại tỉnh Lai Châu, giai đoạn 2021-2025, gần 122 nghìn học sinh được hỗ trợ trên 524 tỷ đồng; tỉnh Bình Phước (cũ), từ năm 2017-2025, đã hỗ trợ hơn 4 tấn gạo cho 37.012 lượt học sinh; hỗ trợ trên 55 tỷ đồng tiền ăn, ở cho gần 1 vạn lượt học sinh; chi ngân sách hơn 7 tỷ đồng hỗ trợ 2.498 lượt học sinh, sinh viên; trên 7,8 tỷ đồng hỗ trợ Tết Nguyên đán cho trên 12 nghìn lượt học sinh, sinh viên…
Đáng chú ý đến nay, 53/53 dân tộc thiểu số đã có người được cử tuyển đi học ở các trình độ trung cấp, cao đẳng và đại học. Có những dân tộc thiểu số trước đây rất khó khăn về nguồn tuyển sinh cử tuyển như dân tộc Co, Mảng, Rơ Măm, Cờ Lao, Gié Triêng, Cống, Pà Thẻn, Lô Lô, La Hủ, Brâu, Lự, nay đã có người học cử tuyển.
Đảng, Nhà nước Việt Nam nhất quán quan điểm đầu tư cho giáo dục dân tộc là đầu tư cho tương lai phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Ngoài các chính sách của Trung ương, một số địa phương đã ban hành thêm chính sách và mở rộng đối tượng hỗ trợ chi phí học tập để tạo đột phá trong thực hiện chính sách giáo dục và đào tạo. TP. Hồ Chí Minh ban hành chính sách hỗ trợ chi phí học tập đối với học sinh, sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh là gười dân tộc thiểu số với mức 60% mức lương cơ sở/tháng…
Giai đoạn 2026-2030, lĩnh vực giáo dục dân tộc tiếp tục nhận được sự quan tâm đầu tư của Đảng, Nhà nước thông qua Chương trình Mục tiêu xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Chương trình MTQG 417). Chương trình sẽ đầu tư nguồn lực để xây mới, cải tạo, nâng cao cơ sở vật chất, trang thiết bị cho các cơ sở giáo dục mầm non, các trường phổ thông, các trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở, trường phổ thông dân tộc bán trú, nội trú, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp...; đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị nhằm tăng cường năng lực thực hiện nhiệm vụ của các trường dự bị đại học; đầu tư, cải tạo, nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị cho các đơn vị sự nghiệp công lập có hoạt động trong lĩnh vực công tác dân tộc như: Trường Văn hóa Bộ Công an, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Tây Nguyên, Trường Đại học Y Dược Thái Nguyên, Trường Đại học Đà Lạt...
Những con số trên tuy chưa đầy đủ nhưng đã “biết nói”, khẳng định sự quan tâm to lớn của Đảng, Nhà nước đối với sự nghiệp giáo dục đào tạo vùng đồng bào DTTS&MN, tạo ra những chuyển biến tích cực trong bảo đảm công bằng, bình đẳng về tiếp cận giáo dục cho người dân tộc thiểu số; từng bước nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo đối với học sinh, sinh viên người dân tộc thiểu số, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội và giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc. Những kết quả đó đồng thời là bằng chứng sinh động đập tan luận điệu của các thế lực thù địch bịa đặt Việt Nam không quan tâm bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục của đồng bào dân tộc thiểu số.
