Chương trình MTQG 417 với sự phát triển vùng dân tộc thiểu số và miền núi Thanh Hóa

Nền tảng cho giai đoạn phát triển mới

Thanh Hóa là địa phương có địa bàn miền núi rộng lớn, chiếm khoảng 2/3 diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Đồng bào dân tộc thiểu số có trên 710 nghìn người, chiếm khoảng 16,5% dân số toàn tỉnh.

Giai đoạn 2021-2025, thông qua Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Chương trình 1719), Thanh Hóa đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Theo báo cáo của UBND tỉnh, tính đến ngày 30/6/2026, địa phương ghi nhận 22 chỉ tiêu hoàn thành và vượt kế hoạch. Đáng chú ý, 100% xã có đường ô tô đến trung tâm được rải nhựa hoặc bê tông; 100% thôn có đường ô tô đến trung tâm được cứng hóa; tỷ lệ trường, lớp học và trạm y tế được xây dựng kiên cố đều đạt 100%.

Cùng với đó, tỷ lệ hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia và các nguồn điện phù hợp đạt 100%; tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh đạt 95,05%; tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số tham gia bảo hiểm y tế đạt 98%. Những kết quả này phản ánh sự chuyển biến tích cực trong điều kiện sống, khả năng tiếp cận dịch vụ công và mức độ thụ hưởng các thành quả phát triển của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Một trong những thành tựu nổi bật là tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giảm từ 19,9% cuối năm 2022 xuống còn 3,81% theo kết quả rà soát cuối năm 2025, bình quân giảm 5,36% mỗi năm, vượt mục tiêu giảm từ 3% trở lên. Đây là kết quả có ý nghĩa xã hội sâu sắc, thể hiện tổng hợp hiệu quả của các chính sách đầu tư, hỗ trợ từ Chương trình MTQG 1719. Quan trọng hơn, Chương trình đã góp phần tạo dựng những điều kiện ban đầu để vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xứ Thanh từng bước theo kịp tiến trình phát triển chung của tỉnh. 

Những thách thức phía sau các chỉ tiêu phát triển

Tuy vậy, ở Thanh Hóa, có những chỉ tiêu, mục tiêu phản ánh sâu sắc những thách thức đang đặt ra đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Chẳng hạn thu nhập bình quân đầu người khu vực miền núi mới đạt 53,9 triệu đồng/năm, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 66,2 triệu đồng/người/năm vào năm 2025. Tỷ lệ hộ cận nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi vẫn ở mức 10,92%; trong đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ hộ cận nghèo là 14,3%. Như vậy, nền tảng kinh tế của một bộ phận người dân vẫn chưa thực sự vững chắc. Khả năng tích lũy, chống chịu trước rủi ro và duy trì sinh kế ổn định còn là những vấn đề cần tỉnh tiếp tục quan tâm giải quyết. Đặc biệt, trong điều kiện vùng miền núi thường xuyên chịu tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu, việc tái nghèo hoặc phát sinh nghèo vẫn luôn là nguy cơ hiện hữu với mỗi người, mỗi gia đình.

Thực tế ở Thanh Hóa cũng phản ánh một vấn đề có tính phổ biến trong phát triển ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đó là sự thiếu đồng đều về điều kiện phát triển giữa các địa bàn. Theo phân định giai đoạn 2026-2030, Thanh Hóa có 78 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhưng có tới 57 xã khu vực III đặc biệt khó khăn; trong tổng số 1.462 thôn thuộc vùng này, có 653 thôn đặc biệt khó khăn cho thấy khối lượng nhiệm vụ rất lớn mà địa phương cần phải giải quyết trong giai đoạn 2026-2030.

Qua rà soát nhu cầu cấp thiết giai đoạn 2026-2027, Thanh Hóa đã đề xuất 301 dự án với tổng nhu cầu vốn hơn 990 tỷ đồng. Trong đó có 150 dự án nước sinh hoạt tập trung, 24 dự án nước sinh hoạt phân tán, 121 dự án điện sinh hoạt và 6 công trình khác. Như vậy, bài toán phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Thanh Hóa không đơn thuần là tiếp tục đầu tư để hoàn thành những chỉ tiêu còn thiếu. Đó còn là yêu cầu giải quyết đồng thời nhiều vấn đề, như: củng cố kết quả giảm nghèo, nâng cao thu nhập, phát triển sinh kế, cải thiện chất lượng nguồn nhân lực và bảo đảm khả năng tiếp cận công bằng các dịch vụ thiết yếu. 

Chương trình MTQG 417 và yêu cầu đổi mới tư duy phát triển

Bước vào giai đoạn 2026-2030, triển khai Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Chương trình MTQG 417) theo Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội và Quyết định số 417/QĐ-BNNMT của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường mở ra cơ hội để Thanh Hóa tiếp tục giải quyết những vấn đề phát triển mang tính căn cơ.

Theo kế hoạch, tỉnh phấn đấu đến năm 2030, có 80% số xã và từ 12% số thôn, bản miền núi trở lên đạt chuẩn nông thôn mới; có thêm 328 sản phẩm OCOP được công nhận; giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xuống dưới 10%; đồng thời phấn đấu cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn.

Để hiện thực hóa những mục tiêu này, qua hai đợt được giao dự toán chi ngân sách trung ương, kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách trung ương năm 2026 thực hiện Chương trình MTQG 417, Thanh Hóa có nguồn lực trên 4.072 tỷ đồng để tiếp tục đầu tư phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Song song với hoàn thiện hệ thống hạ tầng cơ sở, tỉnh sẽ sử dụng nguồn lực này để tạo ra khả năng tự phát triển cho cộng đồng. Trong đó, phát triển sản xuất hàng hóa, xây dựng chuỗi giá trị nông, lâm nghiệp, nâng cao năng lực hợp tác xã, thúc đẩy sản phẩm OCOP và mở rộng thị trường tiêu thụ là những ưu tiên quan trọng. Bên cạnh đó là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh, giúp người dân miền núi tiếp cận thông tin, kỹ thuật, thị trường và các phương thức tạo thu nhập mới…

Phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Thanh Hóa là nhiệm vụ lâu dài. Song với những nền tảng đã được tạo dựng từ Chương trình MTQG 1719, cùng với  cách tiếp cận tích hợp của Chương trình MTQG 417, địa phương đã có thêm điều kiện để chuyển từ giải quyết các thiếu hụt cơ bản sang thúc đẩy phát triển toàn diện và bền vững tại khu vực còn nhiều khó khăn nhất của tỉnh, góp phần thu hẹp khoảng cách so với các vùng khác trong giai đoạn 2026-2030 và những giai đoạn tiếp theo.