Đi qua một cung đường để mang về nhiều miền ký ức

Miền núi phía Bắc có một cách rất riêng để níu chân du khách. Không phải bằng những đại lộ thẳng tắp. Và không phải bằng những công trình nhân tạo đồ sộ. Mà bằng những con đường quanh co men theo sườn núi, những khúc cua mở ra trước mắt một thung lũng bất ngờ, một dòng sông xanh nằm sâu dưới vực, một bản làng nép mình bên ruộng bậc thang hay một biển mây trắng xóa tràn qua đỉnh núi.

Ở đó, hành trình đôi khi quan trọng không kém điểm đến. Bởi mỗi cung đường là một câu chuyện. Mỗi khúc cua là một lần thiên nhiên thay đổi diện mạo. Và mỗi lần xe vượt qua một đỉnh đèo, du khách lại có cảm giác vừa bước sang một thế giới khác.

Trong hành trình khám phá miền núi phía Bắc, có thể kể đến những cung đường nổi tiếng như Mã Pì Lèng ở tỉnh Tuyên Quang, Ô Quy Hồ trên tuyến Lào Cai - Lai Châu, đèo Pha Đin nối Sơn La với Điện Biên và Khau Phạ ở tỉnh Lào Cai. Đây cũng là bốn con đèo thường được ngành du lịch nhắc đến trong nhóm tứ đại đỉnh đèo của miền Bắc.

Nhưng giá trị của những cung đường ấy không chỉ nằm ở độ cao hay độ hiểm trở. Điều làm nên sức hấp dẫn lâu dài chính là sự cộng hưởng giữa địa hình, cảnh quan, khí hậu và văn hóa địa phương.

Mã Pì Lèng là một ví dụ tiêu biểu. Con đèo nằm trên tuyến đường Hạnh Phúc, kết nối khu vực Tuyên Quang với các xã Đồng Văn và Mèo Vạc, ở độ cao khoảng 1.200m. Từ những điểm cao trên đèo, du khách có thể nhìn xuống hẻm vực sâu và dòng Nho Quế xanh biếc giữa những dãy núi đá tai mèo. Theo UNESCO, Cao nguyên đá Đồng Văn là một không gian địa chất đặc biệt, với lịch sử địa chất kéo dài hơn 550 triệu năm; địa hình karst đá vôi chiếm khoảng 60% diện tích Công viên địa chất toàn cầu.

Bởi vậy, đi Mã Pì Lèng không đơn giản là chinh phục một con đèo. Đó là hành trình đi vào một bảo tàng địa chất ngoài trời. Mỗi vách đá, mỗi thung lũng, mỗi tầng địa hình đều kể một câu chuyện về quá trình kiến tạo Trái đất. Nhưng nếu chỉ có đá, Mã Pì Lèng sẽ chưa thể trở thành một điểm đến có sức hấp dẫn đặc biệt.

Và chính con người đã làm cho cao nguyên đá có thêm chiều sâu. Những ngôi nhà trình tường của người Mông. Những nương ngô trên hốc đá. Những phiên chợ vùng cao. Những bộ trang phục rực rỡ giữa màu xám của núi đá. Tất cả tạo nên một bức tranh mà trong đó thiên nhiên và văn hóa không thể tách rời.

Điều ấy cũng lý giải vì sao một cung đường du lịch đẹp không nên chỉ được nhìn dưới góc độ giao thông.

Nó là một không gian văn hóa.

Một không gian sinh thái.

Và trong nhiều trường hợp, là một hành lang di sản văn hóa.

Từ tỉnh Tuyên Quang, hành trình có thể tiếp tục đưa du khách về phía Tây Bắc, nơi những con đèo lại mang một diện mạo khác.

Ô Quy Hồ, con đèo nằm trên tuyến Quốc lộ 4D, nối tỉnh Lào Cai với tỉnh Lai Châu nổi tiếng bởi độ cao và cảnh quan hùng vĩ của dãy Hoàng Liên Sơn. Khi thời tiết thuận lợi, đứng trên cung đường này, du khách có thể cảm nhận rất rõ sự thay đổi của khí hậu theo độ cao: lúc là nắng, lúc là sương, có khi chỉ vài phút sau đã chìm trong một màn mây trắng.

Đó là vẻ đẹp đặc trưng của những cung đường vùng cao, cảnh quan luôn chuyển động.

Một buổi sáng, núi có thể hiện ra sắc nét.

Đến trưa, mây phủ kín.

Chiều xuống, ánh nắng xuyên qua lớp mây tạo thành những dải sáng trên thung lũng.

Vì vậy, cùng một cung đường nhưng mỗi chuyến đi lại là một trải nghiệm khác.

Đó cũng là lý do du lịch miền núi phía Bắc ngày càng thu hút những du khách tìm kiếm trải nghiệm thay vì chỉ tham quan.

Họ muốn lái xe qua đèo.

Muốn dừng lại ở một điểm cao.

Muốn uống một chén trà bên hiên nhà người dân.

Muốn ngủ trong một homestay giữa bản làng.

Muốn thức dậy khi sương còn phủ kín thung lũng.

Và muốn cảm nhận một miền đất bằng tất cả các giác quan.

Nếu Mã Pì Lèng gây ấn tượng bởi đá và vực sâu, Ô Quy Hồ hấp dẫn bởi độ cao và mây núi, thì đèo Pha Đin lại mang một vẻ đẹp có phần trầm lắng hơn.

Con đèo nằm giữa tỉnh Sơn La và tỉnh Điện Biên, từng là một tuyến đường giao thông quan trọng của vùng Tây Bắc. Những khúc cua, sườn núi và thung lũng nối tiếp nhau tạo nên một không gian rộng lớn, nơi du khách có thể cảm nhận rõ sự hùng vĩ của địa hình Tây Bắc.

Nhưng điều đáng nhớ của đèo Pha Đin không chỉ là cảnh quan.

Đó còn là ký ức lịch sử.

Những con đường miền núi từng là tuyến giao thông phục vụ đời sống và sản xuất, đồng thời ghi dấu những chặng đường lịch sử của đất nước. Vì vậy, mỗi cung đường hôm nay đều mang trong mình nhiều lớp ký ức, đó là ký ức địa chất, ký ức văn hóa và ký ức lịch sử.

Đi về phía tỉnh Lào Cai, Khau Phạ lại mở ra một thế giới khác.

Những mùa lúa chín trải dài dưới chân đèo.

Những thửa ruộng bậc thang xếp lớp theo triền núi.

Những bản làng của người Mông, người Thái nằm giữa thung lũng.

Nếu đứng từ trên cao, cảnh quan ấy giống như một bức tranh được tạo nên bởi nhiều lớp màu: màu xanh của núi, màu vàng của lúa, màu nâu của đất và những gam màu rực rỡ từ trang phục của cư dân bản địa.

Đây chính là nơi du khách có thể nhận ra một điều, đó là vẻ đẹp miền núi phía Bắc không phải vẻ đẹp hoang sơ tuyệt đối.

Đó là vẻ đẹp của một cảnh quan văn hóa.

Con người đã canh tác trên núi.

Đã tạo ra ruộng bậc thang.

Đã dựng bản làng.

Đã mở đường.

Đã thích nghi với địa hình.

Và qua nhiều thế hệ, họ cùng thiên nhiên tạo nên diện mạo của vùng đất.

Tiến sĩ Lò Giàng Páo, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Hỗ trợ Kinh tế miền núi Việt Nam cho rằng: Chính sự kết hợp giữa cảnh quan tự nhiên và văn hóa cộng đồng là lợi thế lớn của du lịch miền núi phía Bắc. Nếu được tổ chức hợp lý, các tuyến du lịch theo cung đường có thể tạo ra chuỗi sản phẩm liên kết: trải nghiệm cảnh quan, du lịch cộng đồng, ẩm thực, nghề thủ công, nông nghiệp, khám phá địa chất và tìm hiểu văn hóa dân tộc.

Tiến sĩ Lò Giàng Páo nhận định: “Giá trị của một cung đường du lịch không nằm ở việc du khách đi qua nhanh hay chụp được bao nhiêu bức ảnh. Điều quan trọng là cung đường đó giúp du khách hiểu gì về vùng đất, cộng đồng và hệ sinh thái mà họ đang đi qua. Khi người dân địa phương được tham gia và hưởng lợi, du lịch mới có khả năng trở thành động lực bảo tồn”.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng.

Bởi sức hấp dẫn của những cung đường miền núi cũng chính là điểm dễ tổn thương của chúng.

Nếu lượng khách tăng nhanh nhưng thiếu kiểm soát, rác thải có thể xuất hiện trên những đỉnh đèo.

Các điểm dừng tự phát có thể phá vỡ cảnh quan.

Những công trình xây dựng thiếu quy hoạch có thể làm mất vẻ đẹp vốn có.

Văn hóa địa phương cũng có nguy cơ bị trình diễn hóa hoặc thương mại hóa nếu phát triển du lịch thiếu chiều sâu.

Vì thế, tương lai của những cung đường đẹp nhất miền núi phía Bắc không thể chỉ được đo bằng số lượng khách. Cần đo bằng chất lượng trải nghiệm. Bằng mức độ bảo tồn cảnh quan. Bằng thu nhập của cộng đồng. Bằng khả năng gìn giữ văn hóa. Và bằng việc những thế hệ sau vẫn còn được nhìn thấy những ngọn núi, dòng sông và bản làng gần với vẻ đẹp mà hôm nay chúng ta đang chiêm ngưỡng.

Và suy cho cùng, một cung đường đẹp nhất không nhất thiết là cung đường cao nhất hay hiểm trở nhất.

Đó là cung đường khiến người ta muốn đi chậm lại.

Muốn mở cửa xe để nghe tiếng gió.

Muốn dừng bên một bản làng.

Muốn trò chuyện với một người dân.

Muốn biết tên con núi trước mặt.

Muốn hiểu vì sao những thửa ruộng lại nằm ở vị trí ấy.

Và khi rời đi, vẫn còn muốn một ngày nào đó trở lại.

Miền núi phía Bắc có hàng nghìn con đường như thế.

Có đường chạy giữa đá tai mèo.

Có đường xuyên biển mây.

Có đường men theo vực sâu.

Có đường đi giữa những thửa ruộng bậc thang.

Có đường dẫn vào những bản làng nơi tiếng khèn, tiếng sáo, tiếng đàn tính vẫn ngân lên trong chiều muộn.

Mỗi cung đường là một lát cắt của thiên nhiên.

Mỗi khúc cua là một trang sách.

Mỗi bản làng là một câu chuyện.

Và toàn bộ hành trình tạo thành một bức tranh lớn về miền núi phía Bắc, nơi địa hình hùng vĩ gặp gỡ văn hóa lâu đời, nơi những con đường không chỉ nối những vùng đất, đồng thời còn nối con người với thiên nhiên và nối du khách với những giá trị tưởng như đã ở rất xa trong thời gian.

Có lẽ, đó mới là vẻ đẹp sâu xa nhất của những cung đường miền núi phía Bắc, đó là đi qua một con đường, nhưng mang về một miền ký ức./.