Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc tạo nền tảng phát triển bền vững ở Gia Lai (Ảnh: Trần Quỳnh)Sau sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Gia Lai có diện tích tự nhiên 21.576,53 km², dân số khoảng 3,42 triệu người, gồm 47 thành phần dân tộc. Trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số có 819.388 người, chiếm 23,98% dân số toàn tỉnh. Những con số này phản ánh quy mô và tính chất phức tạp của nhiệm vụ phát triển toàn diện, bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh. Đó không chỉ là đầu tư phát triển kinh tế, mà còn là yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, bảo tồn bản sắc văn hóa của cộng đồng 47 dân tộc thiểu số trên địa bàn.
Mặt khác, giai đoạn 2021-2025, thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (Chương trình MTQG 1719), trong tổng số 5 chỉ tiêu không hoàn thành trên địa bàn tỉnh, có 03 chỉ tiêu thuộc lĩnh vực văn hóa - xã hội, có tác động trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển con người. Đó là: (i) Tỷ lệ trường, lớp học được xây dựng kiên cố không đạt do nguồn lực đầu tư còn hạn chế, chưa đáp ứng nhu cầu thực tế; kinh phí bố trí cho lĩnh vực này còn thiếu, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai xây dựng. (ii) Tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng thể nhẹ cân không đạt do nhận thức, kiến thức chăm sóc dinh dưỡng của một bộ phận bà mẹ là người đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế; điều kiện kinh tế của nhiều hộ gia đình còn khó khăn, chưa bảo đảm chế độ dinh dưỡng hợp lý cho trẻ. (iii) Tỷ lệ lao động trong độ tuổi được đào tạo nghề phù hợp không đạt do một bộ phận lao động là người đồng bào dân tộc thiểu số chưa có nhu cầu tham gia đào tạo nghề, còn có tâm lý ngại học nghề, chủ yếu lựa chọn lao động tự do.
Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/01/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030 (Chương trình MTQG 417) đặt ra yêu cầu phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giảm nghèo đa chiều, bao trùm, bền vững; bảo đảm an sinh xã hội, bình đẳng giới; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa và thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các vùng, miền, nhóm dân cư.
Giờ học của học sinh xã Ân Tường - xã dân tộc thiểu số, đặc biệt khó khăn của tỉnh Gia LaiNhững yêu cầu đó của Chương trình MTQG 417 phản ánh bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách, đó là từ tập trung giải quyết những thiếu hụt trước mắt sang chú trọng đồng thời các điều kiện phát triển lâu dài. Theo đó, giáo dục không chỉ nhằm bảo đảm cơ hội đến trường cho học sinh dân tộc thiểu số mà còn phải nâng cao chất lượng học tập và năng lực nghề nghiệp; y tế không chỉ là khám, chữa bệnh mà phải tăng cường chăm sóc sức khỏe dự phòng, cải thiện dinh dưỡng cho trẻ em dân tộc thiểu số; bảo tồn văn hóa phải gắn với nâng cao đời sống tinh thần và tạo thêm cơ hội phát triển kinh tế cho cộng đồng người dân tộc thiểu số.
Đối với tỉnh Gia Lai, nơi có 93/135 xã, phường thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; trong 93 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi lại có tới 73 xã và 608 thôn, làng đặc biệt khó khăn thì yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Bởi thu hẹp khoảng cách phát triển giữa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi với các vùng khác trong tỉnh không đơn thuần là giảm chênh lệch thu nhập, mà còn là giảm sự bất bình đẳng về cơ hội học tập, chăm sóc sức khỏe, tiếp cận thông tin và khả năng tham gia đời sống văn hóa, xã hội của người dân…
Bắt tay vào thực hiện Chương trình MTQG 417, ngày 29/5/2026, Hội đồng Nhân dân tỉnh Gia Lai đã ban hành Nghị quyết số 72/2026/NQ-HĐND quy định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước và tỷ lệ vốn đối ứng ngân sách địa phương; Nghị quyết số 74/2026/NQ-HĐND về phân cấp cho Hội đồng Nhân dân cấp xã quyết định điều chỉnh kế hoạch đầu tư công trung hạn và hằng năm thực hiện Chương trình.
Trước đó, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 1512/QĐ-UBND ngày 01/4/2026 thành lập Ban Chỉ đạo Chương trình và Quyết định số 1925/QĐ-UBND ngày 01/5/2026 ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình giai đoạn 2026-2030. Đây là những bước quan trọng nhằm thống nhất công tác lãnh đạo, chỉ đạo, phân công trách nhiệm và tạo điều kiện để các cấp, các ngành chủ động tổ chức triển khai.
Theo báo cáo của UBND tỉnh Gia Lai, tổng nhu cầu kinh phí thực hiện Chương trình MTQG 417 giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh dự kiến hơn 9.836 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương khoảng 4.372 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 5.464 tỷ đồng. Riêng năm 2026, nhu cầu kinh phí dự kiến hơn 901 tỷ đồng.
Bên cạnh nguồn lực đầu tư để hoàn thành 27 chỉ tiêu của Chương trình đến năm 2030, tỉnh xác định trong lĩnh vực văn hóa, xã hội, trước hết sẽ tập trung nâng cao chất lượng giáo dục tại các xã khu vực III và thôn, làng đặc biệt khó khăn; ưu tiên hoàn thiện cơ sở vật chất trường học, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống trường dân tộc nội trú, bán trú, đồng thời quan tâm giáo dục mầm non và chất lượng học tập của học sinh dân tộc thiểu số.
Trạm Y tế xã Ia Dreh, tỉnh Gia Lai thực hiện công tác chăm sóc, quản lý sức khỏe cho trẻ em dưới 6 tuổiCông tác đào tạo nghề sẽ được gắn chặt với nhu cầu việc làm và đặc điểm kinh tế của từng địa bàn. Thay vì tổ chức đào tạo theo khả năng cung ứng của cơ sở đào tạo, sẽ xuất phát từ nhu cầu thực tế của người lao động và thị trường, gắn đào tạo với sản xuất nông nghiệp hàng hóa, dịch vụ, du lịch cộng đồng và các ngành nghề có lợi thế. Hiệu quả đào tạo được đánh giá bằng khả năng tìm được việc làm, cải thiện thu nhập và phát triển sinh kế của người học sau khi tham gia đào tạo.
Đối với lĩnh vực y tế, tỉnh ưu tiên giải quyết những nguyên nhân dẫn đến suy dinh dưỡng trẻ em, tăng cường chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, nâng cao kiến thức dinh dưỡng và năng lực y tế cơ sở. Đặc biệt, các giải pháp truyền thông sức khỏe phải phù hợp với ngôn ngữ, tập quán và điều kiện tiếp nhận thông tin của từng cộng đồng dân tộc.
Về văn hóa, tiếp tục bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Gia-rai, Ba-na và các dân tộc thiểu số khác trên địa bàn; phát huy vai trò của nghệ nhân, già làng, Người có uy tín trong truyền dạy di sản, duy trì sinh hoạt cộng đồng. Từng bước gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, sản phẩm thủ công truyền thống và các hoạt động kinh tế phù hợp, để người dân vừa là chủ thể gìn giữ bản sắc, vừa được hưởng lợi từ những giá trị văn hóa của chính cộng đồng mình.
Đối với Gia Lai, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành các chỉ tiêu được giao, mà còn là bảo đảm sự chuyển biến đồng đều giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa, xã hội. Những kết quả về giảm nghèo, nâng cao thu nhập chỉ thực sự bền vững khi người dân được tiếp cận giáo dục tốt hơn, có sức khỏe tốt hơn, được đào tạo nghề phù hợp và có điều kiện tham gia đầy đủ vào đời sống cộng đồng.
Chương trình MTQG 417 đang mở ra nhiều cơ hội quan trọng để Gia Lai tiếp tục giải quyết những khó khăn ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Với quyết tâm chính trị, sự chuẩn bị về cơ chế, nguồn lực và những giải pháp đã xác định,địa phương có cơ sở để hướng tới những chuyển biến tích cực hơn trong thời gian tới, tạo nền tảng vững chắc để vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi phát triển nhanh, bao trùm và bền vững.
