Nét đẹp trong lễ hội Pôồn Pôông của người Mường ở Thanh Hóa

Trong tiếng Mường, “Pồôn” có nghĩa là chơi, vờn, nhảy múa; “Pôông” có nghĩa là bông, bông hoa; “Pồôn Pôông” có nghĩa là nhảy múa bên hoa. Trong lễ hội, cây Pôông được dựng lên trang trọng ở vị trí trung tâm, là trục thiêng kết nối con người với vũ trụ. Trên thân cây trang trí những chùm hoa gỗ, hình chim muông, nông cụ sản xuất… tượng trưng cho thế giới tự nhiên và khát vọng sinh sôi, phát triển. Xung quanh cây Pôông, người dân quây quần thành vòng, mỗi người một vai trong các hoạt động diễn xướng, tạo nên một bức tranh sinh động của đời sống cộng đồng. Tiếng chiêng, tiếng trống hòa cùng lời hát, điệu múa như một cách tái hiện thế giới quan của người Mường, thể hiện sự gắn bó mật thiết giữa con người với thiên nhiên và cội nguồn.

Lễ hội Pôồn Pôông bắt nguồn từ tín ngưỡng nông nghiệp của người Mường. Người Mường tin rằng vạn vật đều có linh hồn và để mùa màng bội thu, cuộc sống no đủ, họ phải tổ chức nghi lễ cầu thần linh phù hộ. Pôồn Pôông vì thế mang ý nghĩa cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, con người khỏe mạnh, gia súc đầy đàn.

“Pôồn Pôông” là hình thức diễn xướng dân gian mang đậm yếu tố nghi lễ và cộng đồng. Lễ hội thường được tổ chức vào các dịp rằm tháng Giêng, tháng Ba, tháng Bảy Âm lịch hoặc sau mùa thu hoạch để tạ ơn thần linh. Lễ hội bắt nguồn từ sử thi “Đẻ đất, đẻ nước”, gồm 48 trò diễn đặc sắc xoay quanh cây Pôông, như: săn đuổi thú dữ, phát nương làm rẫy, chia nước, dựng nhà, đánh cá, dệt thổ cẩm... Mỗi trò diễn phản ánh quan niệm về thế giới, về lao động, cuộc sống của người Mường...

Mở đầu lễ hội là phần nghi lễ do Ậu Máy (thầy mo) chủ trì. Trong không gian lễ hội, những lời khấn cổ vang lên, mời thần linh, Tổ tiên về chứng giám. Sau phần lễ là các trò diễn dân gian. Các động tác được tái hiện sinh động, mô phỏng quá trình lao động sản xuất như phát nương, cày cấy, gặt hái, giã gạo... Lễ hội thường được tổ chức ở sân đình, nhà sàn hoặc bãi đất rộng giữa bản làng.

Pôồn Pôông là một lễ hội tín ngưỡng, đồng thời còn là “bảo tàng sống” của văn hóa Mường. Qua lễ hội, ta thấy rõ sự gắn bó của con người với thiên nhiên, sự tôn trọng đối với các lực lượng siêu nhiên và tinh thần cộng đồng bền chặt. Lễ hội còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và ý thức bảo tồn văn hóa.

Năm 2017, Pôồn Pôông đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, khẳng định giá trị đặc biệt của lễ hội trong kho tàng văn hóa Việt Nam, đồng thời mở ra cơ hội để quảng bá hình ảnh xứ Thanh đến bạn bè quốc tế.

Chị Lê Thị Giang, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Minh Sơn, tỉnh Thanh Hóa nhận định: “Việc bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội Pôồn Pôông phải được thực hiện một cách bài bản, lâu dài, trong đó người dân giữ vai trò trung tâm, là chủ thể gìn giữ và trao truyền di sản. Đồng thời, xã sẽ gắn việc bảo tồn lễ hội với phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bền vững”.

Lễ hội Pôồn Pôông của đồng bào Mường ở miền Tây xứ Thanh là một minh chứng cho sự phong phú của văn hóa Việt Nam. Lễ hội vừa mang tính tín ngưỡng, vừa là nghệ thuật diễn xướng dân gian, vừa là nơi gắn kết cộng đồng. Giữ gìn và phát huy lễ hội sẽ góp phần để những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục tỏa sáng trong đời sống hiện đại.../.