Phổ biến, giáo dục pháp luật - Giải pháp để chính sách phát huy hiệu quả trong đời sống đồng bào dân tộc thiểu số

Khi chính sách được nói bằng ngôn ngữ của đời sống

Trạm Tấu là xã mới của tỉnh Lào Cai, được sáp nhập từ 4 xã: Trạm Tấu, Pá Hu, Pá Lau, Túc Đán của tỉnh Yên Bái cũ. Toàn xã hiện có 18 thôn với hơn 11.000 nhân khẩu, khoảng 95% dân số là đồng bào dân tộc Mông.

Địa hình đồi núi hiểm trở, nhiều thôn bản xa trung tâm, đời sống của đại bộ phận người dân trên địa bàn xã còn nhiều khó khăn. Kết quả rà soát hộ nghèo mới nhất cho thấy tỷ lệ nghèo đa chiều ở Trạm Tấu lên tới 39%.

Trong bối cảnh đó, thực hiện hiệu quả các chính sách hỗ trợ giảm nghèo là ưu tiên hàng đầu của xã Trạm Tấu. Tuy nhiên, một bộ phận người dân chưa mạnh dạn tiếp nhận cây trồng, vật nuôi mới khiến chính sách rất khó “bén rễ”.

Là một hộ nghèo ở thôn Tà Ghênh nhưng khi được hỗ trợ cây quế, gia đình anh Sùng A Páo không mấy mặn mà bởi ngoài việc thiếu kiến thức với cây trồng mới thì anh cũng ngại “chia tay” với cây ngô đã gắn bó. Đây cũng là tâm lý chung của nhiều gia đình ở Tà Ghênh.

Tình hình chỉ biến chuyển khi ông Giàng A Giang - Người có uy tín thôn Tà Ghênh tiên phong trồng 3ha quế. Không chỉ vậy, ông còn đến từng nhà trong thôn để vận động thay đổi cơ cấu cây trồng, tuyên truyền bảo vệ môi trường sống.

“Khi được ông Giang đến vận động, giải thích cụ thể, gia đình tôi đã mạnh dạn trồng quế, làm chuồng trại xa nhà, giờ kinh tế gia đình đã ổn định hơn”, anh Páo chia sẻ.

Cùng với gia đình anh Páo, nhiều hộ ở Tà Ghênh đã làm theo ông Giang tiếp cận cây trồng mới. Toàn thôn hiện có khoảng 100 ha quế; gia súc, gia cầm được nuôi, nhốt xa nhà; đời sống của bà con được nâng lên, 100% hộ có xe máy, phương tiện nghe nhìn.

Câu chuyện ở thôn Tà Ghênh, xã Trạm Tấu không phải là cá biệt. Để một chính sách “bén rễ” ở vùng khó, việc đưa thông tin đến với đồng bào là chưa đủ mà còn cần phải có lực lượng cán bộ cơ sở, giải thích, hướng dẫn theo phương châm “cầm tay, chỉ việc”.

Lực lượng đi đầu ở thôn bản trong công tác tuyên truyền, vận động là đội ngũ Người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số. Với gần 30 nghìn Người có uy tín được công nhận hiện nay chính là “cầu nối” đầu tiên giữa chính sách và người dân.

Không chỉ để biết, mà để làm

Trên thực tế, công tác PBGDPL và tuyên truyền, vận động không dừng lại ở việc đưa thông tin đến với người dân. Quan trọng hơn, đích đến của hoạt động này là chuyển hóa việc “biết chính sách” sang người dân “hiểu chính sách” để chủ động tham gia, tạo ra những chuyển biến cụ thể trong đời sống.

Trở lại xã Trạm Tấu, theo Phó Chủ tịch UBND xã Trạm Tấu Bùi Hồng Anh, năm 2026 xã đặt mục tiêu giảm 250 hộ nghèo, đưa tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 27,4%. Ngoài việc rà soát từng hộ, xác định rõ nguyên nhân nghèo để lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp thì xã xác định phải tăng cường tuyên truyền để tạo chuyển biến căn bản trong nhận thức của hộ nghèo.

Lấy ví dụ về xóa nhà tạm, ông Anh cho biết, trong năm 2025 trên địa bàn xã đã hỗ trợ 230 hộ, dự kiến trong năm nay có 43 hộ được thụ hưởng. Quan trọng nhất là làm thế nào để người dân hiểu được chính sách, chính quyền xã hỗ trợ tối đa để người dân cùng tham gia.

“Để hưởng chính sách xóa nhà tạm, theo quy định người dân phải tự chuẩn bị hồ sơ, đi chụp ảnh, photo và công chứng giấy tờ. Nhưng nếu áp dụng máy móc, bà con sẽ rất nản lòng vì chi phí đi lại, in ấn giấy tờ. Do đó xã hỗ trợ khâu thủ tục, làm toàn bộ hồ sơ cho bà con”, ông Anh chia sẻ.

Là một hộ được thụ hưởng xóa nhà tạm, bà Vàng Thị Xu, thôn Làng Tống, xã Trạm Tấu không giấu được niềm xúc động. Bày tỏ sự cảm ơn chính quyền các cấp đã hết lòng hỗ trợ, bà Xu cho biết: “Có nhà ở kiên cố rồi, gia đình tôi sẽ tập trung chăn nuôi, phát triển kinh tế để cuộc sống khấm khá hơn”.

Chia sẻ của Phó Chủ tịch UBND xã Trạm Tấu và tâm sự của bà Vàng Thị Xu chính là thước đo thực chất của công tác tuyên truyền, vận động. Nếu một buổi tuyên truyền có hàng trăm người tham dự nhưng sau đó người dân vẫn không biết mình được hưởng chính sách gì, phải thực hiện nghĩa vụ gì thì chưa đạt mục tiêu đề ra.

Ngược lại, một sự hỗ trợ thiết thực nhất từ UBND xã, một chuyến thăm đến tận nhà người dân sẽ tháo gỡ được những vướng mắc cụ thể, giúp người dân tiếp cận đúng chính sách, thay đổi cách làm ăn hay giải quyết được một mâu thuẫn trong cộng đồng, lại có giá trị rất lớn. Tuyên truyền vì thế không dừng ở việc truyền đạt thông tin, đích đến là thay đổi nhận thức và hành động.

Từ tuyên truyền một chiều đến đối thoại và đồng hành

Nhìn từ những câu chuyện ở cơ sở, có thể thấy hiệu quả của chính sách dân tộc không chỉ được quyết định bởi nguồn lực đầu tư hay thiết kế chính sách. Làm thế nào để đưa chính sách đến đúng người, đúng nhu cầu và đúng cách là một bộ phận cấu thành một chính sách tổng thể.

Trong hầu hết các chính sách đầu tư, hỗ trợ phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đều nhấn mạnh yêu cầu tuyên truyền, vận động. Giai đoạn 2026-2030, đây là Nội dung số 2 thuộc Nội dung thành phần 5, Hợp phần thứ hai của Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo Quyết định số 417/QĐ-BNNMT.

Trước đó, giai đoạn 2021-2025, công tác PBGDPL và tuyên truyền, vận động đồng bào thuộc Nội dung số 2, Tiểu dự án 1, Dự án 10 của Chương trình MTQG phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo Quyết định số 1719/QĐ-TTg. Trong 5 năm, các Bộ, ngành, địa phương đã triển khai thực hiện và đạt được nhiều kết quả nổi bật.

Trong đó, ngành công tác dân tộc các địa phương đã tổ chức 93 hội nghị, lớp tập huấn cho 14.557 lượt người; tổ chức biên soạn, phát hành 30.470 cuốn sách, sổ tay, tài liệu song ngữ PBGDPL; cung cấp 8.949 tài liệu, sách pháp luật cho cán bộ ở cơ sở và đồng bào dân tộc thiểu số; tổ chức 5 hội thảo tại 5 khu vực để trao đổi những bài học kinh nghiệm về tuyên truyền, phổ biến, thực thi pháp luật và chính sách dân tộc,…

Từ thực tiễn triển khai có thể thấy, PBGDPL và tuyên truyền và vận động đồng bào dân tộc thiểu số cần được đặt đúng vị trí trong toàn bộ quá trình thực hiện chính sách dân tộc. Khi người dân hiểu chính sách, tin tưởng và chủ động tham gia, chính sách mới không dừng lại ở sự hỗ trợ, mà có thể trở thành động lực để cộng đồng phát huy nội lực, vươn lên và phát triển bền vững.