Tạc tượng thường là những người đàn ông, được cộng đồng kính trọng Trong đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên, tượng gỗ dân gian được hình thành và tồn tại theo hai hệ thống chủ đạo, gắn trực tiếp với không gian sử dụng và chức năng xã hội của chúng. Trước hết là nhóm tượng phục vụ lễ bỏ mả, nghi lễ quan trọng bậc nhất trong chu trình đời người. Đồng bào quan niệm khi người chết bước sang thế giới khác, họ vẫn cần bạn bè, phương tiện sinh hoạt và sự chăm sóc. Những pho tượng trở thành người bầu bạn, canh giữ và sẻ chia với linh hồn người đã khuất.
Bên cạnh đó là nhóm tượng gỗ trang trí hiện diện trong không gian sinh hoạt cộng đồng và đời sống thường nhật, như tại nhà rông - trung tâm sinh hoạt chung của buôn làng, hay trong kiến trúc nhà ở truyền thống, gồm: nhà sàn, nhà dài. Ở mỗi không gian khác nhau, tượng gỗ thể hiện những lớp giá trị riêng, vừa phản ánh thế giới tâm linh, vừa chuyển tải cảm quan nghệ thuật dân gian thông qua các chủ đề phồn thực, cảnh sinh hoạt đời sống, hình ảnh đồ dùng quen thuộc, chim thú và các biểu tượng gắn với tự nhiên, mùa màng.
Người Ba-na, Gia-rai… tin rằng mỗi thân cây đều mang linh hồn của rừng. Khi chọn cây để tạc tượng, người thợ không đơn giản tìm loại gỗ tốt mà là tìm “cái duyên” giữa con người với thiên nhiên. Công việc bắt đầu bằng chiếc rìu, con dao - những dụng cụ thô sơ nhưng điều quyết định lại nằm ở ký ức văn hóa và cảm nhận nội tâm của người nghệ nhân. Không bản vẽ, không khuôn mẫu, không phép đo chuẩn xác, từng nhát đẽo được thực hiện theo trí nhớ về đời sống buôn làng và cảm xúc tích tụ qua tháng năm của người thợ.
Tượng gỗ của người Ba-na thường thể hiện bằng ngôn ngữ tạo hình giản lược, nhấn mạnh những đường nét cơ bản nhất của khuôn mặtĐiều đặc biệt là tượng gỗ Tây Nguyên không theo đuổi vẻ đẹp cân xứng hay tinh xảo kiểu hàn lâm. Hình khối đôi khi thô mộc, đường nét giản lược, gương mặt có phần hồn nhiên nhưng lại giàu cảm xúc. Niềm vui, nỗi buồn, tình yêu, sự cô đơn hay khát vọng sinh tồn hiện lên chân thật đến mức người xem dễ dàng cảm nhận được hơi thở đời sống trong từng thớ gỗ. Đó là thứ mỹ học được hình thành từ lao động và tín ngưỡng nên rất giàu chiều sâu nhân văn.
Tượng gỗ của người Ba-na thường thể hiện bằng ngôn ngữ tạo hình giản lược, nhấn mạnh những đường nét cơ bản nhất của khuôn mặt. Bề mặt gương mặt được gọt phẳng, sống mũi tạo khối nhô lên rõ rệt, mắt và miệng được khoét sâu nhằm tạo cảm giác biểu cảm. Đôi tai là chi tiết dễ nhận diện với hình dáng cong kiểu chữ C đặc trưng.
Tượng gỗ của người Gia-rai có sự phát triển hơn khi khuôn mặt xuất hiện các đường khấc tại vùng trán và hốc mắt, góp phần làm nổi bật phần chân mày và tăng tính biểu cảm cho nhân vật. Tượng của người Ê-đê thiên về xu hướng tả thực, chú trọng đến tỷ lệ và hình khối cơ thể con người. Tại các tộc người: Mạ, K’Ho, S’tiêng, các chi tiết khuôn mặt rõ nét hơn, thể hiện qua gò má nhô cao, vầng trán rộng cùng cấu trúc hình thể ngày càng cụ thể, phản ánh bước chuyển trong tư duy thẩm mỹ và cách cảm nhận con người qua nghệ thuật điêu khắc dân gian.
Tượng gỗ của người Ba-na ở Làng du lịch cộng đồng Mơhra - Đáp, xã Tơ Tung, tỉnh Gia LaiTạc tượng thường là những người đàn ông trong buôn, được truyền nghề qua quan sát và thực hành từ nhỏ. Không có danh xưng nghệ sĩ, họ vẫn được cộng đồng kính trọng bởi khả năng “đọc linh hồn” của gỗ. Họ tin rằng hình hài của bức tượng đã tồn tại sẵn bên trong thân cây và nhiệm vụ của họ chỉ là loại bỏ phần thừa để hình hài đó hiện ra. Mỗi pho tượng mang dấu ấn cá nhân rõ rệt, không trùng lặp, giống như mỗi con người trong buôn làng đều có một dáng vẻ, một tính cách riêng...
Ngày nay, sự biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội đã khiến nghề tạc tượng chuyển mình. Nhiều buôn làng đưa nghệ thuật tạc tượng vào không gian du lịch cộng đồng, nhà rông, quán cà phê, homestay, sản phẩm lưu niệm văn hóa. Du khách đến Tây Nguyên không chỉ nghe cồng chiêng hay thưởng thức rượu cần mà còn có cơ hội chứng kiến quá trình một pho tượng hình thành từ khúc gỗ thô ráp. Nhiều nghệ nhân đã tạc tượng phục vụ du lịch, vừa tạo sinh kế, vừa quảng bá bản sắc Tây Nguyên tới du khách trong và ngoài nước. Đây là bước chuyển quan trọng khi tượng gỗ đã trở thành tác phẩm nghệ thuật dân gian sống cùng xã hội hiện đại.