Chương trình MTQG 417 và sự phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia

Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030 (Chương trình MTQG 417) được xây dựng trên quan điểm phải bảo đảm sự phù hợp với định hướng Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030 và các kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực trọng điểm của đất nước, với mục tiêu xuyên suốt là đảm bảo phát triển bao trùm, bền vững và không để ai bị bỏ lại phía sau.

Ba lĩnh vực: xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được lồng ghép trong một Chương trình chung đồng thời nhằm thống nhất cơ chế điều hành và hệ thống chỉ tiêu thực hiện, khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, trùng lặp nội dung, bảo đảm tập trung đầu tư hiệu quả cho khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc; kế thừa kết quả, kinh nghiệm quản lý của ba Chương trình MTQG giai đoạn 2021-2025, góp phần thực hiện đồng bộ các mục tiêu phát triển nông thôn - an sinh xã hội - vùng dân tộc thiểu số và miền núi trong tổng thể kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội quốc gia.

Các nội dung của Chương trình MTQG 417 được lồng ghép, đồng bộ phù hợp với kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực, đó là: (1) Phù hợp với kế hoạch cơ cấu lại ngành nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn, thúc đẩy nông nghiệp sinh thái, kinh tế xanh, nông thôn hiện đại, gắn với Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) và phát triển sinh kế cộng đồng; (2) Thống nhất với kế hoạch đầu tư công trung hạn và kế hoạch phát triển hạ tầng thiết yếu, bao gồm giao thông, điện, nước sạch, trường học, trạm y tế, văn hóa, môi trường, bảo đảm phục vụ trực tiếp người dân nông thôn, miền núi; (3) Gắn với các kế hoạch, chương trình phát triển việc làm, đào tạo nghề và an sinh xã hội 5 năm, nâng cao năng lực, tạo sinh kế và việc làm bền vững cho người dân, đặc biệt ở vùng khó khăn; (4) Phù hợp với kế hoạch chuyển đổi số quốc gia và kế hoạch phát triển khoa học - công nghệ của các bộ, ngành, thúc đẩy ứng dụng công nghệ, phát triển nông thôn số, chính quyền số cấp xã; (5) Đồng bộ với kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh, giảm phát thải và bảo vệ môi trường, lồng ghép mục tiêu phát triển xanh, thích ứng biến đổi khí hậu trong các dự án hạ tầng và phát triển sinh kế nông thôn.

Riêng đối với thực hiện nội dung về phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi là việc triển khai cụ thể hóa các mục tiêu trong Nghị quyết số 10/NQ-CP ngày 28/01/2022 của Chính phủ ban hành Chiến lược công tác dân tộc giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, đó là: (1) Ưu tiên phát triển toàn diện, nhanh, bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; khai thác tiềm năng, phát huy hiệu quả lợi thế so sánh của vùng, bảo vệ môi trường và không gian sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số; (2) Rút ngắn khoảng cách về mức thu nhập giữa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi so với vùng phát triển;(3) Giảm dần số xã, thôn đặc biệt khó khăn, cải thiện rõ rệt đời sống và nâng cao sinh kế của Nhân dân, chú trọng thu hút các nguồn lực để đầu tư xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, kết nối với các vùng phát triển; (4) Đẩy mạnh phát triển đồng bộ các lĩnh vực: giáo dục, đào tạo, y tế, văn hóa; bảo đảm an sinh xã hội, giảm nghèo nhanh và bền vững; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động là người dân tộc thiểu số; (5) Nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước và chất lượng nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; (6) Xóa bỏ dần các phong tục tập quán lạc hậu, đồng thời bảo tồn, phát huy các bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp đặc trưng của các dân tộc; (7) Tập trung xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở vững mạnh, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, góp phần giữ vững chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia; (8) Củng cố sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Một điểm cần chú ý nữa đó là, các chỉ tiêu chủ yếu trong Chương trình MTQG 417, như: tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại; tỷ lệ giảm nghèo đa chiều bền vững; thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn; tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo; tỷ lệ người dân nông thôn được sử dụng nước sạch đạt chuẩn; tỷ lệ chuyển dịch lao động ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi,… đều nằm trong hệ thống chỉ tiêu kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia và được các địa phương cụ thể hóa trong kế hoạch 5 năm và hằng năm, bảo đảm tính thống nhất giữa các cấp, các ngành. Khi các chỉ tiêu của Chương trình được đặt trong cùng hệ thống với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, việc theo dõi, đánh giá kết quả và xác định trách nhiệm thực hiện trở nên rõ ràng hơn.

Bên cạnh đó, các địa phương đã và đang xây dựng, hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu kinh tế - xã hội, làm căn cứ cho việc rà soát, đánh giá và phân loại các xã, thôn, bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo trình độ phát triển, phù hợp với tiêu chí phân định vùng được Chính phủ quy định. Đây là nền tảng quan trọng để việc hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực ngày càng sát với tình hình thực tiễn ở cơ sở.

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan chủ trì thực hiện Chương trình MTQG 417, việc tích hợp ba lĩnh vực trong Chương trình MTQG 417 là sự thống nhất mục tiêu, đồng bộ cơ chế điều hành và hệ thống chỉ tiêu; đồng thời là cơ sở để phân bổ nguồn lực trên quan điểm ưu tiên hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới và hải đảo. Sự gắn kết với kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực giúp các mục tiêu về nông thôn, giảm nghèo và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi không đứng riêng lẻ mà trở thành một bộ phận trong tổng thể phát triển đất nước;  hướng tới phát triển nông thôn hiện đại, kinh tế xanh và xã hội bao trùm.