Chuyển đổi số là xu thế tất yếu trong mọi ngành nghề Trao đổi với báo chí, ông Lâm Văn Viên, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lạng Sơn cho biết: Trong nhiều năm, câu chuyện “được mùa mất giá” luôn là nỗi trăn trở của người nông dân. Đối với một tỉnh miền núi, biên giới như tỉnh Lạng Sơn, nơi nông nghiệp vẫn là sinh kế của phần lớn người dân, áp lực tiêu thụ nông sản càng lớn khi sản xuất mang tính mùa vụ, thị trường biến động nhanh và phụ thuộc nhiều vào hoạt động xuất khẩu qua cửa khẩu. Thực tiễn ấy đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy từ “sản xuất những gì mình có” sang “sản xuất theo nhu cầu thị trường”, đồng thời ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số để kết nối cung - cầu và nâng cao giá trị sản phẩm.
Những năm gần đây, tỉnh Lạng Sơn được đánh giá là một trong những địa phương đi đầu cả nước về chuyển đổi số trong lĩnh vực thương mại và nông nghiệp. Tỉnh đã thúc đẩy đưa sản phẩm nông nghiệp lên các sàn thương mại điện tử, hỗ trợ nông dân tiếp cận kỹ năng kinh doanh số, đồng thời triển khai Nền tảng cửa khẩu số, tạo bước chuyển quan trọng trong quản lý xuất nhập khẩu và lưu thông hàng hóa.
Đến nay, tỉnh Lạng Sơn cũng đã triển khai nền tảng công dân số, với gần 640.000 tài khoản được đăng ký, đạt 136% kế hoạch. Và đặc biệt là chuyển đổi số ở tỉnh Lạng Sơn không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái số cho toàn bộ chuỗi giá trị nông sản, từ sản xuất, truy xuất nguồn gốc, quảng bá, giao dịch đến vận chuyển và tiêu thụ.
Na Chi Lăng nổi tiếng từ trước đến nay bởi quả đều to, màu xanh đẹp, cùi dày, ít hạt, hương vị thơm ngon….Có thể nói, Na Chi Lăng, thạch đen Tràng Định, hồi Văn Quan, quýt Bắc Sơn, hồng vành khuyên, chè, mật ong rừng... là những sản phẩm đã tạo dựng được thương hiệu trên thị trường. Tuy nhiên, trước đây việc tiêu thụ vẫn chủ yếu dựa vào thương lái hoặc các kênh phân phối truyền thống. Khi thị trường biến động hoặc hoạt động xuất khẩu gặp khó khăn, người nông dân dễ rơi vào tình trạng bị ép giá hoặc ùn ứ hàng hóa.
Sự phát triển của thương mại điện tử đã mở ra hướng đi mới. Thông qua các sàn thương mại điện tử và các nền tảng số, người nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng ở nhiều địa phương, giảm bớt các khâu trung gian và chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh. Tại một cuộc hội thảo khoa học gần đây, ông Bùi Quốc Khánh, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lạng Sơn chia sẻ: Gần 21.000 sản phẩm đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử; hơn 50.000 giao dịch đã được thực hiện trong năm 2024 và nửa đầu năm 2025. Đặc biệt, khoảng 93% hộ sản xuất nông nghiệp của tỉnh đã được đào tạo kỹ năng số, đưa Lạng Sơn vào nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về phổ cập kỹ năng số cho nông dân.
Những con số này cho thấy, chuyển đổi số không còn là khái niệm xa vời, đặc biệt đang trở thành công cụ sản xuất mới của người nông dân. Từ việc sử dụng điện thoại thông minh để quảng bá sản phẩm, livestream bán hàng đến tiếp nhận đơn hàng trực tuyến, nhiều hộ dân đã chủ động thích ứng với phương thức kinh doanh hiện đại.
Đặc biệt điểm nổi bật của tỉnh Lạng Sơn là phát triển Nền tảng cửa khẩu số tại các cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị và Tân Thanh. Đây được xem là bước đột phá trong quản lý logistics và xuất khẩu nông sản. Toàn bộ phương tiện vận chuyển hàng hóa được khai báo trực tuyến trước khi vào cửa khẩu; doanh nghiệp có thể theo dõi tình trạng phương tiện, tiến độ thông quan và chủ động kế hoạch vận chuyển. Đến nay, gần 2.000 doanh nghiệp đã đăng ký sử dụng nền tảng, với 100% xe hàng thực hiện khai báo trực tuyến trước khi vào khu vực cửa khẩu. Điều này góp phần giảm thời gian chờ đợi, hạn chế ùn tắc và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Trong đó, đối với nông sản tươi, yếu tố thời gian có ý nghĩa quyết định. Chỉ cần rút ngắn vài giờ hoặc một ngày trong quá trình thông quan cũng có thể giảm đáng kể tổn thất sau thu hoạch và giữ được chất lượng sản phẩm. Chính vì vậy, nền tảng cửa khẩu số không chỉ mang ý nghĩa cải cách hành chính mà còn trực tiếp hỗ trợ người nông dân và doanh nghiệp nâng cao hiệu quả kinh tế.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc đang tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng. Chỉ với một thao tác quét mã trên điện thoại, khách hàng có thể biết được vùng trồng, quy trình sản xuất, đơn vị cung ứng và các tiêu chuẩn chất lượng của sản phẩm. Trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu cao về minh bạch thông tin và an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc trở thành “tấm hộ chiếu số” giúp nông sản tỉnh Lạng Sơn nâng cao năng lực cạnh tranh.
Chuyển đổi số cũng góp phần thay đổi phương thức xúc tiến thương mại. Nếu trước đây việc quảng bá chủ yếu diễn ra tại hội chợ hoặc các sự kiện trực tiếp thì nay các phiên livestream bán nông sản, hội chợ trực tuyến và các chiến dịch quảng bá trên nền tảng số đã giúp sản phẩm tiếp cận hàng triệu người tiêu dùng. Hình ảnh người nông dân trực tiếp giới thiệu na Chi Lăng, thạch đen, hồi (tỉnh Lạng Sơn),… ngay tại vườn không chỉ tạo sức hút mà còn tăng niềm tin của khách hàng đối với sản phẩm địa phương.
Tuy nhiên, chuyển đổi số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với chuyển đổi trong tư duy sản xuất. Người nông dân không chỉ cần biết sử dụng điện thoại thông minh mà còn phải hiểu nhu cầu thị trường, chú trọng chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tuân thủ các tiêu chuẩn sản xuất an toàn. Công nghệ chỉ là công cụ; yếu tố quyết định vẫn là chất lượng nông sản và uy tín của người sản xuất.
Toàn tỉnh Lạng Sơn có 1.646 thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và 385 thôn đặc biệt khó khăn; có 65 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó gồm 14 xã khu vực I, 13 xã khu vực II và 38 xã khu vực III. Việc phân định khu vực nhằm đánh giá đúng điều kiện phát triển, mức độ khó khăn của từng địa bànTiến sĩ Hà Phúc Mịch, nguyên Phó Chủ tịch Hội Nông Dân Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam cho rằng: Tỉnh Lạng Sơn cần tiếp tục phát triển hệ sinh thái số cho nông nghiệp theo hướng đồng bộ. Điều đó bao gồm việc mở rộng vùng trồng được cấp mã số, tăng cường ứng dụng dữ liệu lớn trong dự báo thị trường, kết nối logistics thông minh, phát triển kho lạnh và hệ thống bảo quản sau thu hoạch, đồng thời đẩy mạnh liên kết giữa hợp tác xã, doanh nghiệp và các sàn thương mại điện tử. Khi các mắt xích này được kết nối bằng dữ liệu số, chuỗi giá trị nông sản sẽ vận hành hiệu quả hơn và giảm đáng kể rủi ro thị trường.
Và một nhiệm vụ quan trọng khác là tiếp tục nâng cao kỹ năng số cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa. Việc sử dụng thành thạo các nền tảng số, thanh toán điện tử, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử sẽ giúp người dân chủ động hơn trong sản xuất, kinh doanh và từng bước tham gia vào nền kinh tế số.
Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, sức cạnh tranh của nông sản không chỉ được quyết định bởi chất lượng mà còn bởi khả năng kết nối thị trường, tốc độ cung ứng thông tin và mức độ minh bạch của toàn bộ chuỗi giá trị. Chuyển đổi số vì thế không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với nền nông nghiệp hiện đại.
Qua nghiên cứu thực tiễn ở tỉnh Lạng Sơn cho thấy, khi công nghệ được đặt trong tay người nông dân, khoảng cách giữa vùng núi với thị trường không còn bị giới hạn bởi địa lý. Từ những đồi na, rừng hồi hay cánh đồng thạch đen,… nông sản có thể tiếp cận người tiêu dùng trên khắp cả nước, thậm chí vươn ra thị trường quốc tế chỉ thông qua một nền tảng số.
Và vì vậy, việc giải bài toán tiêu thụ nông sản bằng chuyển đổi số không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn tạo dựng nền nông nghiệp minh bạch, hiện đại và bền vững. Đó cũng là con đường để tỉnh Lạng Sơn phát huy lợi thế nông nghiệp, khai thác hiệu quả kinh tế cửa khẩu và từng bước xây dựng thương hiệu nông sản địa phương trong kỷ nguyên số, nơi giá trị của mỗi sản phẩm sẽ được quyết định bởi chất lượng, đặc biệt còn bởi khả năng kết nối, dữ liệu và niềm tin của thị trường./.
