Người chơi nhạc bằng tấm lòng thành kính

Dưới hiên nhà râm mát ở thôn Lạc Trị, thanh âm rộn rã lúc khoan thai, lúc giục giã của nhịp trống ginăng hòa cùng giai điệu da diết của đàn kanhi đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống thường nhật. Giữa không gian đậm đà hơi thở làng quê ấy, người nghệ nhân mái đầu điểm bạc kiên nhẫn cầm tay chỉ từng thế gõ, sửa từng nốt nhấn cho những đứa trẻ trong xóm. Với ông, mỗi nhịp điệu cất lên không đơn thuần là âm thanh giải trí, mà là tiếng lòng của tổ tiên, là linh hồn trong đời sống tâm linh của cả một cộng đồng.

Lòng đam me và khả năng đặc biệt

Tình yêu với âm nhạc truyền thống Chăm ngấm vào tâm can ông Dụng Bông từ thuở ấu thơ, lớn dần lên qua từng mùa lễ hội quê hương. Năm 1983, tròn 20 tuổi, chàng thanh niên làng Lạc Trị quyết định tầm sư học đạo để theo đuổi ngọn lửa đam mê đang cháy rực trong lồng ngực.

Trời phú cho ông đôi tai thẩm âm nhạy bén và khả năng tiếp thu khác thường. Nếu người học bình thường phải mất từ nửa năm đến cả năm trời trầy trật mới làm quen được với tiết tấu phức tạp, thì chỉ vỏn vẹn trong một tháng, ông Dụng Bông đã thuộc lòng 63 bản nhạc của trống ginăng - một cột mốc khiến ngay cả người thầy dạy trực tiếp cũng phải kinh ngạc.

Tuy nhiên, ông sớm nhận ra thuộc bài mới chỉ là bước chân chập chững ban đầu. Trống ginăng và các nhạc cụ Chăm đòi hỏi sự kết hợp khắt khe giữa nhịp gốc và phần đệm. Người nhạc công phải tôi luyện cơ tay, rèn giũa đôi tai cho đến khi hai dòng âm hòa quyện làm một. Trải qua hơn 40 năm khổ luyện, ông không chỉ làm chủ trống ginăng, đàn kanhi mà còn thuần thục nhiều nhạc cụ dân tộc khác, trở thành hạt nhân không thể thiếu trong các nghi lễ trang trọng và ngày hội văn hóa của đồng bào Chăm.

Thấu hiểu linh hồn của nhạc cụ

Nhiều năm dài gắn bó với từng nhạc khúc lễ nghi, nghệ nhân Dụng Bông tích lũy được sự nhạy cảm âm thanh đến mức tinh tường. Chỉ cần lướt ngón tay hay gõ nhẹ, ông đã cảm nhận được “tính nết” của từng chiếc trống.

Theo ông, mỗi bộ trống là một chỉnh thể sống động mang sắc thái riêng biệt. Âm sắc phụ thuộc mật thiết vào thớ gỗ làm tang và chất da bọc mặt trống: Da trâu dày dặn cho ra tiếng trầm hùng, vang dội, vọng xa khắp nơi; Da dê rừng dẻo dai lại tạo nên âm hưởng trong trẻo, thanh thoát và ngân nga.

Ông tâm niệm, nhạc cụ Chăm luôn mang âm hưởng thiêng liêng gắn chặt với tín ngưỡng cộng đồng. Tiếng trống chỉ thực sự chạm đến cõi tâm linh và lay động người nghe khi người chơi hội tụ đủ tài lẫn cái tâm trong sáng. Đôi tay điêu luyện tạo nên kỹ thuật, nhưng chính tấm lòng thành kính mới truyền được cái hồn vào từng phách nhịp.

Nỗi trăn trở trao truyền ngọn lửa thiêng

Khi tuổi tác ngày một dày thêm, điều nghệ nhân Dụng Bông canh cánh trong lòng không còn là những tràng pháo tay tán thưởng trên sân khấu, mà là nguy cơ mai một của di sản. Ông nhìn thấy lớp trẻ ngày nay có yêu thích, có tò mò, nhưng nhịp sống hiện đại hối hả khiến các em dễ nản lòng, thiếu đi sự kiên trì để đi đến tận cùng của bộ môn nghệ thuật đòi hỏi nhiều công phu này.

Không để di sản ngủ quên, ông chủ động mở lớp dạy miễn phí ngay tại hiên nhà, đồng thời nhiệt tình đứng lớp trong các chương trình văn hóa do địa phương tổ chức ở nhà văn hóa thôn. Học trò của ông đa dạng lứa tuổi, người tiếp thu nhanh thoăn thoắt, người phải mất nhiều tuần mới gõ đúng một nhịp cơ bản, nhưng ông chưa từng nóng giận hay bỏ cuộc trước một ai.

Đặc biệt, để việc học bớt phần trừu tượng, người nghệ nhân đã tự tay biên soạn một tập giáo trình bằng chữ Chăm. Ông cẩn thận ký âm từng nốt nhạc, ghi chép thế tay, sắp xếp bài bản từ đơn giản đến phức tạp theo hệ thống logic. Cuốn giáo trình mộc mạc ấy chính là kết tinh từ bốn thập kỷ mồ hôi, tâm huyết và ký ức của ông, mở ra con đường tiếp cận mạch lạc, dễ hiểu hơn cho thế hệ tiếp nối.

Những hạt mầm mà nghệ nhân Dụng Bông gieo xuống hôm nay không chỉ giúp gìn giữ bản sắc văn hóa Chăm trường tồn với thời gian, đồng thời còn bồi đắp thêm chiều sâu văn hóa địa phương, đưa tiếng trống ginăng rộn rã đồng hành cùng sự phát triển của quê hương./.