Làng Tân Hoá sở hữu phong cảnh sơn thủy hữu tình với những dãy núi đá vôi trùng điệpDanh hiệu quốc tế không chỉ là sự ghi nhận dành cho cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ hay những sản phẩm du lịch độc đáo, mà còn là minh chứng sống động cho năng lực thích ứng, tinh thần sáng tạo và ý chí vươn lên của cộng đồng cư dân địa phương trước nghịch cảnh.
Sinh sống ở Tân Hóa chủ yếu là cộng đồng người Nguồn, một nhánh thuộc nhóm Việt - Mường. Người Nguồn hiện vẫn còn lưu giữ ngôn ngữ, phong tục tập quán và kho tàng văn nghệ dân gian phong phú. Tân Hóa còn đặc biệt vì nằm trong một thung lũng rộng lớn, được bao bọc bởi hệ thống núi đá vôi và quần thể hang động Tú Làn nổi tiếng. Địa thế đặc biệt ấy mang lại vẻ đẹp nguyên sơ hiếm có, nhưng cũng khiến nơi đây thường xuyên hứng chịu những trận lũ lớn. Nhiều năm trước, hình ảnh quen thuộc ở Tân Hóa là những ngôi nhà ngập sâu trong nước, giao thông chia cắt, đời sống người dân gặp muôn vàn khó khăn. Song chính sự khắc nghiệt ấy lại trở thành động lực để hình thành mô hình “du lịch thích ứng thời tiết” - yếu tố quan trọng giúp Tân Hóa chinh phục hội đồng thẩm định quốc tế.
Tân Hóa đã từng thường xuyên rơi vào cảnh ngập lụt Ý tưởng này được khởi động năm 2017 và từng bước hoàn thiện qua nhiều năm. Người dân sáng chế ra các ngôi nhà nổi được làm từ gỗ, có thùng phuy buộc chặt bên dưới, giúp ngôi nhà nổi khi nước dâng cao. Hệ thống cột trụ được thiết kế để giữ cho ngôi nhà không bị lũ cuốn trôi. Ban đầu, những ngôi nhà nổi được xây dựng với mục đích bảo vệ tài sản và tính mạng của người dân trong mùa mưa bão. Sau đó, bằng tư duy đổi mới, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng đã phát triển mô hình homestay nổi, vừa bảo đảm an toàn trong mùa lũ, vừa tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo.
Thay vì đóng cửa chờ lũ rút, người dân Tân Hóa học cách sống chung. Một số hộ gia đình đã cải tạo nhà nổi chống lũ thành các căn homestay khép kín, diện tích từ 26-40m², đáp ứng nhu cầu lưu trú của 1-3 người. Họ đã biến thách thức của lũ lụt thành một lối sống mới, thích nghi hoàn toàn với điều kiện thời tiết khắc nghiệt, tạo nên một mô hình sống chung với lũ đầy chủ động và sáng tạo. Du khách đến đây không chỉ khám phá hệ thống hang động Tú Làn, chèo thuyền trên dòng sông hay trải nghiệm cuộc sống miền sơn cước, mà còn được chứng kiến cách một cộng đồng thích ứng với biến đổi khí hậu bằng chính tri thức địa phương và tinh thần sáng tạo.
Đằng sau thành công ấy là sự thay đổi trong tư duy phát triển. Nhiều năm trước, Tân Hóa là một trong những địa phương nghèo của vùng núi tỉnh Quảng Bình (cũ), sinh kế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi quy mô nhỏ. Thanh niên rời quê để tìm việc làm ở các thành phố lớn khá phổ biến. Tuy nhiên, sự phát triển của du lịch cộng đồng đã mở ra những cơ hội mới, giúp người dân có thêm nguồn thu nhập ngay trên quê hương mình.
Một homestay của người dân Tân Hóa, ngày thường tổ chức đón khách du lịch, ngày lũ sẽ làm nhà phaoMột trong những yếu tố tạo nên thành công của mô hình là sự gắn kết chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Từ việc quy hoạch, hỗ trợ hạ tầng, kết nối doanh nghiệp đến xây dựng thương hiệu điểm đến, các cấp chính quyền đã tạo điều kiện để người dân mạnh dạn chuyển đổi sinh kế.
Trong khi đó, doanh nghiệp du lịch đóng vai trò cầu nối, đưa tri thức quản trị hiện đại vào cộng đồng, giúp người dân tiếp cận thị trường và nâng cao năng lực làm du lịch bền vững.
Người dân cũng không đứng ngoài quá trình phát triển du lịch mà trực tiếp trở thành chủ thể của chuỗi giá trị. Họ tham gia vào nhiều vị trí khác nhau như làm hướng dẫn viên, khuân vác, đầu bếp, nhân viên vận hành homestay, quản lý dịch vụ hay cung cấp nông sản địa phương…
Có thể nói, làng nổi Tân Hóa là minh chứng rõ nét cho chân lý thiên nhiên khắc nghiệt không phải là rào cản tuyệt đối đối với phát triển. Điều quyết định nằm ở khả năng nhận diện cơ hội trong thách thức, ở sự sáng tạo của con người và ở quyết tâm hành động của cả hệ thống chính trị.
Từ một vùng “rốn lũ” heo hút giữa núi rừng Trường Sơn, Tân Hóa đã vươn lên trở thành điểm đến được thế giới biết tới. Câu chuyện của ngôi làng nhỏ này không chỉ mang ý nghĩa đối với riêng tỉnh Quảng Trị mà còn gợi mở nhiều bài học cho các địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi - khu vực thường xuyên chịu tác động của biến đổi khí hậu.
Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, Tân Hóa cho thấy phát triển bền vững không nhất thiết phải bắt đầu từ những nguồn lực lớn lao. Đôi khi, động lực mạnh mẽ nhất lại xuất phát từ chính ý chí của cộng đồng dám thay đổi tư duy, dám sáng tạo và dám biến nghịch cảnh thành cơ hội để vươn lên. Điều này hoàn toàn phù hợp với kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu (ngày 4/7/2026), đó là: “chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa”.
