Văn hoá đã làm nên một bản làng hạnh phúc

Người mở lối cho bản làng

Những năm đầu thập niên 2000, ở vùng An toàn khu Định Hoá (ATK), nhiều người Tày bắt đầu bán nhà sàn lấy tiền dựng nhà gạch. Trước viễn cảnh văn hoá dân tộc bị “chảy máu”, cùng với những người có chung chí hướng, bà Nguyễn Thị Thanh Hải - trưởng làng Thái Hải, xã Định Hoá, tỉnh Thái Nguyên đã thế chấp hết tài sản ở thành phố Sông Công (cũ) để mua lại nhà sàn, thuê thợ vận chuyển dựng lại theo nguyên mẫu.

Đó là 700 ngày bà Hải cùng người dân “cõng” từng mảnh nhà trên lưng, vượt con đường gập ghềnh đất đá dài 60km từ bản cũ về khu đồi hoang ở xóm Mỹ Hào (nay thuộc xã Tân Cương, tỉnh Thái Nguyên). Đến cuối năm 2003, 28 nếp nhà sàn cổ được hồi sinh (đến nay có 30 nếp nhà sàn). Những ngôi nhà được dựng theo kiến trúc xuyên toang, tứ trụ, kín đáo, thoáng mát và gói ghém ở đó là triết lý âm dương ngũ hành.

Những ngày đầu lập làng là chuỗi ngày không dễ dàng. Không chỉ kiên trì thuyết phục những gia đình tâm huyết đến ở làng, trên mảnh đất khô cằn bởi nắng gió, bà Hải còn luôn tiên phong, tự xắn tay đào đất, cõng con lên rừng trồng cây. Hình ảnh đó trở thành điểm tựa để người dân tin vào lựa chọn của mình và cùng nhau gắn bó với vùng đất mới.
Đại dịch Covid-19 từng đẩy bản làng vào giai đoạn khó khăn nhất. “Trong vòng hai năm, tôi đã bán hơn 10 chiếc ô tô để mua lương thực, thực phẩm duy trì cuộc sống hàng ngày cho bà con. Vì khó khăn, nhiều thành viên cũng rời làng tìm cuộc sống riêng” , bà Hải nhớ lại.

Khó khăn, thiếu thốn không thể bẻ gãy ý chí của người Tày nơi đây. Vùng đồi hoang năm nào nay đã được phủ xanh thành bản làng đầy sức sống, nơi cư dân cùng vun đắp tình yêu thương và văn hoá dưới nếp nhà sàn cổ. Đến nay, làng đã trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch cộng đồng, hiện đang đón du khách đến từ hơn 40 quốc gia, đồng thời có thể phục vụ lưu trú, ăn uống và trải nghiệm cho hơn 1200 khách cùng lúc.

Làm du lịch từ niềm tự hào về bản sắc văn hoá

Ở làng Thái Hải, một ngày mới bắt đầu từ 5 giờ sáng bằng tiếng mõ báo hiệu bình minh. Đàn ông nhóm bếp, mài dao chuẩn bị lên nương; phụ nữ gánh nước, đun nước pha trà. Nhịp sống ấy đã được gìn giữ suốt nhiều năm và cũng chính là điều hấp dẫn du khách.

Và điều khiến làng Thái Hải khác biệt không chỉ nằm ở những công trình được dựng để phục vụ tham quan, mà ở chỗ văn hoá vẫn hiện diện trong từng nếp sinh hoạt thường ngày. Mỗi ngôi nhà sàn đều gắn với một nghề truyền thống: nhà Chè, nhà Thuốc, nhà Rượu, nhà Bánh, nhà Đan lát... Người dân vừa lao động, vừa đón khách, kể cho du khách nghe câu chuyện về chính cuộc sống của mình.

Theo chị Lê Thị Nga, phó làng Thái Hải chia sẻ: Hiện làng có 30 hộ với hơn 200 nhân khẩu thuộc nhiều dân tộc như Tày, Kinh, Nùng, Sán Chay và Dao cùng sinh sống. Dù đến từ nhiều cộng đồng dân tộc khác nhau, mọi người đều chung một nếp sống và chung trách nhiệm gìn giữ bản làng.

Và bà con dân bản cảm thấy rất vui và tự hào về một bản làng văn hoá. Từ đó, người dân cũng cùng nhau chia sẻ văn hoá của mình với khách du lịch.

Toàn bộ nguồn thu từ sản xuất nông nghiệp và hoạt động du lịch sẽ được đưa vào quỹ chung. Quỹ chung này đảm bảo đời sống cho tất cả thành viên, từ người già đến trẻ nhỏ, từ sinh hoạt thường ngày đến giáo dục và y tế. Không ai bị bỏ lại phía sau, không ai đứng ngoài trách nhiệm với cộng đồng.

Trẻ em được nuôi dưỡng tình yêu văn hóa

Điều đáng quý ở bản làng Thái Hải là sự chú trọng giáo dục cho thế hệ sau. Làng luôn đảm bảo tất cả trẻ em đều được đi học. Tuỳ theo khả năng, các em về làm nghề, hoặc được khích lệ theo đuổi chương trình đại học, cao học dựa trên quỹ làng. Những đứa trẻ nhớ nguồn, chu du vạn dặm đều tự nguyện quay về.

Ngoài dạy chữ, nơi đây còn dạy văn hoá Tày và tiếng Anh. Trẻ em ở Thái Hải được nuôi dưỡng tình yêu với bản sắc dân tộc ngay từ những năm tháng đầu đời. Những chiếc áo chàm đã trở thành “đồng phục” quen thuộc của các em khi đến lớp. Các cô giáo ở bản cũng chính là các cô bé đã lớn lên từ bản, như một vòng tròn tiếp nối lặng lẽ nhưng bền bỉ của văn hoá và tri thức.

“Ngày xưa bố mẹ mình cùng trưởng làng dựng những ngôi nhà sàn đầu tiên ở đây. Sau khi được trưởng làng nuôi đi học tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội, mình lựa chọn trở về và hiện dạy 20 bé mầm non là con cháu của bản. Chúng mình dạy theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, rồi dạy các con cả văn hoá dân tộc mình”, chị Trần Thị Thuỳ Linh - giáo viên mầm non, người làng Thái Hải chia sẻ.

Không chỉ chị Linh, nhiều người trẻ sau khi học tập ở các trường đại học, hay đi du học, cũng trở về đóng góp cho bản làng. Họ mang theo ngoại ngữ, kiến thức và cách làm du lịch mới, nhưng vẫn bắt đầu từ những giá trị truyền thống.

Có lẽ, bí quyết làm nên một bản làng hạnh phúc không nằm đâu xa vời, mà là cách mà mỗi người dân nơi đây đang ngày ngày gìn giữ hồn cốt dân tộc. Khi di sản luôn hiện hữu trong từng bữa cơm, nếp nhà, lời hát Then và được trao truyền nguyên vẹn cho thế hệ sau, thì niềm tự hào về quê hương cũng lặng lẽ thấm sâu vào tâm hồn mỗi người, trở thành mạch nguồn nuôi dưỡng một bản làng bình yên và hạnh phúc./.