Chị Mua Thị Và tham gia tuần tra đường biên, mốc giới cùng cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Xín Cái, BĐBP tỉnh Tuyên QuangMỏ Phàng là thôn biên giới, có ba dân tộc cùng chung sống, trong đó người Mông chiếm đa số. Giữa núi đá tai mèo và những dải mây trắng quanh năm bao phủ, cuộc sống của bà con gắn chặt với nương ngô và chăn nuôi gia súc. Ở nơi ấy, từ năm 2018, có một người phụ nữ dân tộc Mông, sinh năm 1989, tên là Mua Thị Và được bà con tín nhiệm bầu làm Người có uy tín trong thôn.
Không chỉ là “người nói cho dân nghe, người nghe dân nói”, chị Và là “ngọn lửa giữ biên cương” như cách bà con trìu mến gọi. Là Người có uy tín ở thôn giáp biên, chị thường xuyên tham gia các lớp học nâng cao nhận thức về quốc phòng, an ninh, học cách nhận diện các biểu hiện của “diễn biến hòa bình”, các hành vi gây mất an ninh biên giới của các thế lực thù địch, vừa để tự nâng cao hiểu biết, vừa để trở về bản, kiên trì đến từng nhà tuyên truyền, vận động Nhân dân nâng cao tinh thần cảnh giác trước các thủ đoạn lừa bịp, xuyên tạc của kẻ xấu.
Từ sự nhận thức, trách nhiệm của chị Và, mô hình Tổ tự quản thôn Mỏ Phàng duy trì hoạt động nền nếp, hiệu quả. Tổ đã đề xuất với Ban Chỉ đạo xã và Đồn Biên phòng tổ chức cho Nhân dân nhận biết hệ thống đường biên, cột mốc do thôn tham gia bảo vệ; tiến hành cho Nhân dân tham gia cùng cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng tuần tra bảo vệ biên giới; phát quang đường tuần tra, thông tầm nhìn biên giới tại khu vực cột mốc quốc giới do thôn tham gia quản lý, bảo vệ. Ngoài ra, Tổ tự quản còn thực hiện có hiệu quả công tác hòa giải, giải quyết được nhiều vụ việc mâu thuẫn trong nội bộ thôn, góp phần giữ gìn tình làng, nghĩa xóm luôn gắn kết.
Đặc biệt, từ khi triển khai thực hiện các nội dung “Ngày Biên phòng toàn dân” và Chỉ thị số 01/CT-TTg, ngày 09/01/2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc tổ chức phong trào toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới, chị Và cùng Đồn Biên phòng đã vận động 87 hộ trong thôn đăng ký tham gia tự quản an ninh trật tự và đường biên, mốc quốc giới.
Chị Và vận động bà con bằng hình ảnh giản dị: “Đường biên cũng như bờ rào của thôn mình. Giữ biên giới là giữ nhà, giữ đất cho con cháu”. Được thuyết phục, bà con đã cung cấp cho lực lượng biên phòng nhiều nguồn tin có giá trị phục vụ công tác quản lý, bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia và đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm, góp phần giữ bình yên nơi phên dậu cực Bắc Tổ quốc.
Bên cạnh tham gia giữ biên, chị Và còn bền bỉ vận động bà con thay đổi nếp nghĩ, cách làm. Thôn Mỏ Phàng từng tồn tại nhiều hủ tục lạc hậu như tổ chức đám tang dài ngày, giết mổ nhiều gia súc, mời thầy cúng khi đau ốm, tư tưởng trọng nam khinh nữ… Những hủ tục ấy khiến đời sống bà con thêm khó khăn, dễ bị kẻ xấu lợi dụng.
Hiểu rõ điều đó, chị kiên trì vận động từng dòng họ, từng gia đình thay đổi tập quán. “Cái gì đẹp thì giữ, cái gì lạc hậu thì bỏ”, chị thường nói thế với bà con. Được chị tuyên truyền, nay, đồng bào đã đưa người chết vào áo quan, rút ngắn thời gian tang lễ còn hai ngày, giảm giết mổ gia súc, bỏ hẳn uống rượu say.
Những nét đẹp văn hóa dân tộc, tiếng nói, chữ viết của đồng bào Mông được duy trì; các lễ hội truyền thống, trò chơi dân gian được tổ chức gọn nhẹ, văn minh, tiết kiệm. Chị còn vận động bà con lập đội văn nghệ, mặc váy áo truyền thống biểu diễn trong các dịp lễ hội, vừa giữ hồn văn hóa dân tộc, vừa giúp tinh thần thêm phấn chấn, thắt chặt tình đoàn kết trong thôn.
Mỏ Phàng có địa hình chia cắt, khí hậu khắc nghiệt, tỷ lệ hộ nghèo cao… nhưng với chị Và, “cái khó không thể làm mình dừng lại”. Chị nói lý: “người Mông mình leo núi giỏi thì việc làm ăn, học cái mới cũng phải kiên trì như leo núi”. Chị vận động bà con chịu khó làm ăn, chấp hành đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tích cực thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Hiện trong thôn đã có mô hình nuôi vỗ béo bò và mô hình lợn thương phẩm, mỗi mô hình quy tụ được hàng chục hộ tham gia; một số hộ thực hiện cải tạo vườn tạp để phát triển sản xuất hàng hóa... Từ đó góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo của xã bình quân 5-6%/năm.
Những nỗ lực của chị Và được các cấp, các ngành trao tặng nhiều bằng khen, giấy khen. Năm 2023, chị được tham dự Hội nghị Biểu dương Người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số toàn quốc tại Hà Nội. Đó là niềm tự hào không chỉ của riêng chị, mà của cả Mỏ Phàng - vùng đất biên cương quanh năm gió thổi, sương giăng, nhưng luôn kiên trung, bất khuất trong bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia .
