Chùa Tân Thanh - Cột mốc văn hóa tâm linh trên miền biên viễn

Dấu ấn kiến trúc thuần Việt trên miền biên viễn

Khác với nhiều công trình Phật giáo vùng biên giới chịu ảnh hưởng bởi sự giao thoa văn hóa, chùa Tân Thanh được quy hoạch và xây dựng dựa trên tinh thần bảo tồn nguyên vẹn nét đẹp của Phật giáo Bắc tông truyền thống. Khởi công từ năm 2015 trên diện tích rộng hơn 21ha, tổng kinh phí trên 500 tỷ đồng từ nguồn phát tâm công đức của phật tử gần xa, ngôi chùa sở hữu bố cục không gian chuẩn mực với các hạng mục chính: Tam quan, điện Tam bảo, nhà tổ, điện Mẫu, tháp chuông và các công trình phụ trợ.

Chính giữa cửa chùa là bảng tên được viết theo lối thư pháp tiếng Việt đơn giản, trang nhã và uy nghiêm. Phía dưới 3 lối cổng vào có 4 câu đối: "Tới cửa chùa lòng sạch trần duyên tiêu tục lụy/ Lui tới trang nghiêm thế sự lợi danh ngoài cảnh Phật/ Ra vào tự tại pháp môn giải thoát tại lòng ta/ Vào cửa Phật miệng câu Tam Bảo niệm tâm kinh”. 

Chùa Tân Thanh gồm 3 khu: điện thờ chính (cung Tam bảo), điện thờ Đức Thánh Trần, điện thờ Đức Thánh Mẫu và Tam quan. Điện chính của chùa Tân Thanh được xây dựng tại vị trí đắc địa trên thế đất “long chầu hổ phục” với bên trái có núi hình rồng chầu, bên phải có núi hình voi phục, phía sau có thế núi như ngai rồng... Trung tâm sảnh của chùa được bài trí chiếu rồng bằng đá, chạm trổ hình rồng thời Lý trên phiến đá nặng trên 90 tấn.

Đến với chùa, du khách đều dễ dàng nhận thấy nơi đây mang đậm màu sắc kiến trúc thuần Việt, hài hòa với cảnh quan tổng thể, cách bố trí các khu thờ tự, bài trí trong các điện thờ. Đặc biệt là tất cả câu đối, hoành phi trong chùa đều hoàn toàn là chữ thư pháp Việt. Trong chùa có bức hoành phi lớn chạm hai câu thơ “Trấn Ải Tân Thanh trung nghĩa lưu sử sách - Non sông Đại Việt trường tồn mãi nghìn thu” như lời nhắc nhở và khẳng định về chủ quyền bờ cõi nước Nam.

Điểm đặc sắc nhất trong tổng thể kiến trúc chùa Tân Thanh là việc ưu tiên sử dụng các vật liệu tự nhiên truyền thống, chủ đạo là gỗ lim và gạch nung thủ công. Toàn bộ hệ thống cột, vì kèo, xà gồ được chạm khắc tinh xảo bởi những bàn tay thợ giỏi đến từ các làng nghề nổi tiếng miền Bắc. Đường nét mái đao cong vút, lớp ngói mũi hài nhuốm màu thời gian cùng hệ thống câu đối, hoành phi bằng chữ Nôm - Quốc ngữ đã tạo nên một không gian vừa thanh tịnh, vừa uy nghiêm.

Đặc biệt, hệ thống tượng Phật bên trong điện Tam bảo đều được tạc từ gỗ khối hoặc đúc bằng đồng nguyên chất. Mỗi pho tượng mang nét biểu cảm từ bi, gần gũi, thể hiện rõ triết lý nhân sinh của Phật giáo Việt Nam: gắn liền đạo pháp với dân tộc, lấy sự an lạc của chúng sinh làm gốc.

Cột mốc văn hóa khẳng định chủ quyền

Thượng tọa Thích Quảng Truyền - Trưởng ban Trị sự Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Lạng Sơn, trụ trì chùa Tân Thanh cho biết: “Khi xây dựng chùa tôi là người thiết kế, và đưa ra ý tưởng tất cả viên gạch xây dựng chùa đều được đúc chữ “Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam - Phật Lịch 2559 khởi tạo chùa Tân Thanh”. Nhằm khẳng định đây là cột mốc văn hóa, cột mốc chủ quyền thể hiện nền văn hóa của người Việt, không gì có thể thay đổi được, thời gian có thể làm mục nát, làm hư hỏng nhiều thứ, nhưng cột mốc văn hóa tâm linh này muôn đời không bao giờ mất đi”.

Trong không gian văn hóa vùng biên, chùa Tân Thanh mang một sứ mệnh vượt lên trên quy mô của một ngôi chùa thông thường. Đứng từ sân chùa, nhìn ra hướng đường biên giới chỉ cách đó không xa, người ta mới cảm nhận rõ giá trị của tiếng chuông chùa vào mỗi buổi hoàng hôn.

Tiếng chuông ngân vang giữa núi rừng không chỉ thức tỉnh lòng người hướng thiện, mà còn như một lời khẳng định về sự hiện diện của không gian văn hóa Việt Nam tại vùng biên ải. Chùa được xây dựng ở vị trí cửa ngõ giao thương sầm uất Tân Thanh, nơi hằng ngày có hàng nghìn lượt người và phương tiện qua lại. Việc đặt một trung tâm tâm linh mang đậm bản sắc dân tộc tại đây giúp mỗi người con đất Việt khi bước chân qua biên giới đều cảm thấy ấm lòng, còn bạn bè quốc tế khi bước vào lãnh thổ Việt Nam sẽ lập tức nhận diện được dòng chảy văn hóa riêng biệt.

Đúng như tinh thần mà Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Lạng Sơn từng gửi gắm: Chùa Tân Thanh là điểm tựa tinh thần vững chắc cho đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Kinh... yên tâm bám đất, bám biên, góp phần giữ gìn an ninh trật tự và chủ quyền biên giới quốc gia.

Tọa độ du lịch tâm linh không thể bỏ qua

Những năm gần đây, chùa Tân Thanh đã trở thành một mắt xích quan trọng trong tuyến du lịch tâm linh - lịch sử của tỉnh Lạng Sơn, kết nối cùng các danh thắng nổi tiếng như đền Mẫu Đồng Đăng, chùa Tam Thanh, thành Nhà Mạc.

Du khách đến thăm chùa Tân Thanh không chỉ để thắp hương cầu an, cầu may mắn cho gia đình hay công việc kinh doanh buôn bán, mà còn để tìm kiếm sự bình yên trong tâm hồn sau những lo toan thường nhật. Không gian rộng lớn, không khí trong lành của núi rừng kết hợp với sự tĩnh lặng của chốn thiền môn giúp du khách gột rửa những ồn ào nơi phố thị. 

Vào các dịp lễ lớn như Tết Nguyên đán, lễ Phật đản hay đại lễ Vu lan, chùa Tân Thanh thu hút hàng vạn lượt phật tử và du khách. Đây cũng là dịp để các hoạt động từ thiện, phát cơm chan chứa tình người được tổ chức, gắn kết cộng đồng cư dân vùng biên lại gần nhau hơn.

Trong xu hướng phát triển du lịch bền vững hiện nay, chùa Tân Thanh đang khẳng định vị thế là một điểm đến hài hòa giữa yếu tố tâm linh, giá trị kiến trúc nghệ thuật và ý nghĩa lịch sử - quốc phòng. Ngôi chùa chính là minh chứng sinh động cho việc phát huy các nguồn lực văn hóa tôn giáo trong việc xây dựng vùng biên giới hòa bình, hữu nghị và phát triển. 

Sự hiện diện của ngôi chùa Tân Thanh nơi biên giới thực sự không chỉ là biểu tượng văn hóa, tâm linh của người Việt mà còn là thông điệp về sự chân thành, lòng từ bi theo tinh thần Phật giáo, tình hữu nghị, cam kết cùng phát triển của Nhân dân Việt Nam với cộng đồng quốc tế.