Analytic
Thứ hai, ngày 02/01/2026

Giá trị trường tồn qua nghi thức rước y trang trong lễ hội Ka-tê của người Chăm

Thái Bình - 18:14, 11/08/2026

(DTTG) - Lễ hội Ka-tê (còn được gọi là Mbang Katé) là lễ hội được đồng bào Chăm tổ chức hằng năm vào tháng 7 theo lịch Chăm (khoảng tháng 10 dương lịch) để tưởng nhớ các vị thần mà cũng là những Anh hùng dân tộc... Trong đó, lễ rước y trang (rước xiêm y Thánh Mẫu Ina Nagar và Vua Po Klong Garai) là một trong những nghi thức quan trọng của lễ hội Ka-tê.

Lễ đón rước y phục nữ thần Po Nagar
Lễ đón rước y phục nữ thần Po Nagar

Lễ hội Ka-tê diễn ra theo trình tự các bước đã có truyền thống từ xa xưa, bao gồm lễ rước y trang, lễ mở cửa tháp, lễ tắm tượng thần, lễ mặc y phục cho tượng thần và sau cùng là đại lễ. Lễ hội tại đền tháp do Ban tế lễ là các chức sắc đạo Bàlamôn gồm: Thầy cả sư (Pô Dhia) làm chủ lễ, thầy kéo đàn Kanhi - hay còn gọi là thầy cò ke (Ôn Kadhar), bà bóng (Muk Payâu) dâng lễ và ông từ (Camưnay). Lễ vật dâng cúng gồm: 1 con dê, 3 con gà làm lễ tẩy uế đất tháp, 5 mâm cơm cúng có thịt dê, 1 mâm cơm với muối vừng, 3 ổ bánh gạo và hoa quả.

Ấn tượng nhất trong chuỗi các nghi lễ được thực hành trong lễ hội Ka-tê, là lễ rước y trang. Đây là nghi lễ mở đầu và chứa đựng lớp ý nghĩa văn hóa, lịch sử vô cùng sâu sắc. Tất cả long bào, trang phục của các vị thần ở đền tháp Chăm đều do cộng đồng người Ra-glai, một dân tộc anh em cất giữ. Vào dịp Ka-tê, người Chăm phải làm lễ vật long trọng để đón rước những bộ y trang thiêng liêng này từ người Ra-glai về lại các đền tháp. Trong khoảnh khắc thiêng liêng trước thềm lễ hội Ka-tê, các vị chức sắc người Chăm đã trang trọng đón nhận y trang từ những người có uy tín của đồng bào Ra-glai. Đây không chỉ là một nghi lễ mà còn là minh chứng sống động cho mối tình cảm bền chặt, độc đáo đã được trao truyền qua nhiều thế hệ giữa hai dân tộc trên mảnh đất đầy nắng và gió.

Các vị chức sắc người Chăm dẫn đầu đoàn bộ hành tham gia lễ rước y trang.
Các vị chức sắc người Chăm dẫn đầu đoàn bộ hành tham gia lễ rước y trang.

Theo quan niệm của đồng bào Chăm, người Chăm là chị cả, người Ra-glai là em gái út. Người con gái út có quyền thừa kế tài sản của cha mẹ để lại, đồng thời có nghĩa vụ chăm sóc, thờ phụng cha mẹ khi về già. Chính vì thế, từ xa xưa, người Ra-glai được giao đảm trách việc bảo quản y trang của vua chúa và các đồ cúng lễ trên đền tháp để thờ phụng ông bà, tổ tiên, thần linh. Trong lễ rước y trang, các vị chức sắc và đông đảo Nhân dân đã cùng nhau bộ hành qua các tuyến đường để đón nhận y trang về bảo quản cẩn thận trước khi rước lên làm lễ tại đền thờ Pô Inư Nưgar vào sáng sớm hôm sau.

Nghi lễ này không chỉ đẹp về mặt hình thức khi chúng ta chứng kiến một đoàn người rước lễ đầy màu sắc, mà nó còn là một biểu tượng sống động về mối quan hệ gắn bó máu thịt, sự tin tưởng và trách nhiệm chung giữa các tộc người trong lịch sử. Qua nghi lễ này nhắc nhở chúng ta rằng, văn hóa không tồn tại biệt lập mà luôn được gìn giữ và trao truyền trong một mạng lưới cộng đồng rộng lớn hơn.

Hiện nay, người Rag-lai có hai tộc họ đang giữ y trang, đó là Chamaléa và Pa Tâu A Xá và một tộc họ giữ những đồ vật bằng đồng như ly, chén... để phục vụ việc rước y trang cũng như cúng đầu năm của làng, đó là tộc họ A Né. Chị Chamaléa Thị Thủy, ở thôn Rà Ôn, xã Phước Hà là thành viên của một trong hai tộc họ giữ y trang của đồng bào Chăm, chia sẻ: Lâu lắm rồi, bà không nhớ rõ, tộc họ bà đã giữ y trang từ nhiều đời nay. Chỉ biết rằng, theo tục lệ, y trang sẽ truyền lại cho con gái trong tộc. Bởi lẽ có điều này là do đồng bào Ra-glai theo chế độ mẫu hệ, vì vậy, mọi tài sản của Tổ tiên sẽ được để lại cho người con gái trong gia đình cất giữ.

Nghi lễ diễn ra trong lễ hội Ka-tê
Nghi lễ diễn ra trong lễ hội Ka-tê

Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa Thái Thị Lệ Hằng, nghi thức rước y trang trong lễ hội Ka-tê mang đậm giá trị văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Chăm, đồng thời thể hiện sự gắn kết lâu đời giữa cộng đồng Chăm và Ra-glai. Việc gìn giữ nghi lễ không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống mà còn tạo thêm sức hấp dẫn cho lễ hội Ka-tê, mở ra tiềm năng phát triển du lịch văn hóa gắn với cộng đồng. “Phát huy giá trị di sản phải đi đôi với bảo tồn, để người dân vừa là chủ thể gìn giữ văn hóa, vừa được hưởng lợi từ những giá trị văn hóa mà mình trao truyền.” bà Hằng nhấn mạnh.