Hoàng hôn Tam Cốc

Có người yêu Tam Cốc vào mùa lúa chín vàng như tấm thảm óng ánh trải dọc đôi bờ sông Ngô Đồng (thuộc Quần thể Di sản Thế giới Tràng An, tỉnh Ninh Bình). Có người nhớ Tam Cốc bởi những dãy núi đá vôi trầm mặc soi bóng xuống dòng nước xanh trong. Nhưng với cá nhân tôi, Tam Cốc đẹp nhất khi mặt trời bắt đầu nghiêng về phía cuối chân trời, khi những tia nắng cuối ngày chậm rãi phủ lên từng vách núi, từng mái chèo và từng gợn sóng một màu vàng như mật.

Hoàng hôn ở Tam Cốc không đến vội.

Nó đến bằng sự lặng lẽ của ánh sáng.

Mặt trời từ từ hạ thấp phía sau những dãy núi đá vôi hàng triệu năm tuổi. Ánh nắng rực rỡ của ban ngày dần nhường chỗ cho gam màu vàng cam rồi đỏ thẫm. Những ngọn núi vốn mang vẻ sắc lạnh của đá bỗng trở nên mềm mại hơn dưới lớp ánh sáng cuối ngày. Mặt nước sông Ngô Đồng phẳng lặng như một tấm gương khổng lồ, phản chiếu cả bầu trời đang đổi màu, khiến ranh giới giữa thực và ảo dường như tan biến...

Ngồi trên chiếc thuyền nan nhỏ, xuôi theo dòng nước giữa ba hang động nổi tiếng của Tam Cốc, tôi chợt hiểu vì sao nơi đây được nhiều du khách quốc tế ví như một bức tranh thủy mặc sống. Nhưng nếu buổi sáng là nét trong trẻo của bức tranh ấy, thì hoàng hôn chính là lúc người họa sĩ thiên nhiên hoàn thiện những gam màu cuối cùng.

Không gian bỗng chậm lại.

Tiếng mái chèo khua nước nhẹ hơn.

Tiếng chim chiều vọng về từ những triền núi xa.

Cả vùng non nước như chìm vào một khoảng lặng rất riêng.

Và có lẽ, vẻ đẹp của hoàng hôn Tam Cốc không chỉ nằm ở cảnh sắc, đặc biệt còn ở khả năng khiến con người tìm thấy sự bình yên giữa nhịp sống hối hả.

Tam Cốc thuộc Quần thể Danh thắng Tràng An (Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới được UNESCO ghi danh năm 2014). Đây là di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á, nơi hội tụ những giá trị nổi bật về địa chất, khảo cổ, lịch sử và cảnh quan. Hệ thống núi đá vôi ở đây được hình thành từ hàng trăm triệu năm trước, tạo nên những thung lũng ngập nước, hang động xuyên thủy và dòng sông uốn lượn mềm mại.

Nhưng điều kỳ diệu là thiên nhiên không chỉ tạo ra cảnh quan.

Thiên nhiên còn tạo ra cảm xúc.

Hoàng hôn là thời điểm điều ấy thể hiện rõ nhất.

Khi ánh sáng dịu xuống, những đường nét hùng vĩ của núi đá không còn áp đảo thị giác mà trở nên gần gũi hơn. Người ta không còn chỉ ngắm nhìn Tam Cốc bằng đôi mắt, mà bắt đầu cảm nhận bằng sự tĩnh lặng trong tâm hồn.

Ông Mã Thế Anh, Cục trưởng Cục Nhiếp ảnh, Mỹ thuật và Triển Lãm, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho rằng: Ánh sáng hoàng hôn luôn có khả năng khơi gợi chiều sâu cảm xúc bởi nó đánh dấu sự chuyển tiếp của thời gian. Đó là khoảnh khắc con người dễ suy ngẫm về quá khứ, hiện tại và tương lai. Trong không gian giàu giá trị di sản văn hóa như Tam Cốc, ý nghĩa ấy càng trở nên rõ nét.

Theo ông Mã Thế Anh, hoàng hôn ở Tam Cốc rất đẹp về mặt thị giác và còn mang giá trị thẩm mỹ và văn hóa rất sâu sắc. Ánh sáng cuối ngày làm nổi bật cấu trúc địa chất của núi đá vôi, đồng thời tạo nên một không gian chiêm nghiệm hiếm có. Đây là loại hình tài nguyên du lịch không thể xây dựng bằng công nghệ, mà là món quà vô giá của thiên nhiên. Điều quan trọng là phải bảo tồn được sự nguyên sơ của cảnh quan để mỗi buổi hoàng hôn vẫn giữ được vẻ đẹp vốn có.

Nhận định ấy khiến tôi nhớ đến những người lái đò trên sông Ngô Đồng.

Họ là những người chứng kiến hoàng hôn Tam Cốc mỗi ngày.

Với họ, ánh chiều không phải điều gì quá xa lạ, nhưng chưa bao giờ trở nên nhàm chán.

Và một bác lái đò từng chia sẻ: “Ngày nào mặt trời cũng lặn, nhưng không có buổi chiều nào giống buổi chiều nào”.

Có lẽ đó cũng là điều kỳ diệu của thiên nhiên.

Không bao giờ lặp lại chính mình.

Mỗi mùa, Tam Cốc lại khoác lên một tấm áo khác.

Mùa xuân, ánh chiều phản chiếu trên màu xanh non của lúa mới. Mùa hè, những cánh đồng lúa chín vàng rực dưới nắng cuối ngày tạo nên khung cảnh đã nhiều lần xuất hiện trên các tạp chí du lịch quốc tế…Mùa thu, sương nhẹ khiến không gian trở nên tuyệt đẹp hơn như trong một bài thơ cổ. Ngay cả mùa đông, khi bầu trời xám hơn và mặt nước tĩnh lặng hơn, Tam Cốc vẫn mang vẻ đẹp rất riêng, trầm mặc và sâu lắng.

Đó là vẻ đẹp không cần phô diễn. Cũng giống như con người vùng đất Cố đô Hoa Lư (tỉnh Ninh Bình). Mộc mạc, điềm đạm, nhưng lại giàu chiều sâu văn hóa.

Đặc biệt, không phải ngẫu nhiên mà nhiều họa sĩ, nhiếp ảnh gia và nhà văn luôn tìm đến Tam Cốc vào cuối ngày. Và họ tìm kiếm một khoảnh khắc đẹp để sáng tác, đồng thời còn tìm kiếm cảm hứng từ sự hòa quyện giữa thiên nhiên và thời gian.

Ở Tam Cốc, hoàng hôn không chỉ làm thay đổi màu sắc của cảnh vật. Nó làm thay đổi cả cách con người nhìn nhận thiên nhiên. Khi ánh sáng dịu lại, người ta nhận ra rằng vẻ đẹp không nhất thiết phải rực rỡ.

Sự lặng im cũng có tiếng nói.

Sự chậm rãi cũng có sức mạnh.

Và những điều bình dị nhất đôi khi lại để lại ấn tượng lâu bền nhất.

Trong bối cảnh du lịch phát triển mạnh mẽ, khi nhiều điểm đến được đầu tư bằng những công trình quy mô lớn, Tam Cốc vẫn giữ sức hấp dẫn nhờ chính vẻ đẹp nguyên bản của mình. Điều du khách trong nước và quốc tế tìm đến là ba hang động hay dòng sông uốn lượn, đặc biệt còn là cảm giác được hòa mình vào thiên nhiên, được sống chậm giữa một không gian di sản văn hóa.

 Du khách ngày càng quan tâm nhiều hơn đến trải nghiệm văn hóa, thiên nhiên và những giá trị tinh thần thay vì chỉ tìm kiếm các dịch vụ giải trí, vui chơi...Tam Cốc có đầy đủ những yếu tố ấy.

Một cảnh quan địa chất độc đáo.

Một hệ sinh thái giàu giá trị.

Một không gian văn hóa lâu đời.

Và những buổi hoàng hôn khiến con người muốn lặng yên để lắng nghe chính mình.

Chiều dần buông. Chiếc thuyền đưa tôi trở về bến. Phía sau, mặt trời đã khuất hẳn sau dãy núi. Chỉ còn những vệt sáng cuối cùng còn lưu lại trên mặt nước như những nét cọ mềm của người họa sĩ. Khoảnh khắc ấy khiến tôi hiểu rằng, điều quý giá nhất của Tam Cốc không chỉ nằm ở những danh hiệu hay vẻ đẹp nổi tiếng, mà nằm ở khả năng khiến con người chậm lại.

Biết ngước nhìn bầu trời.

Biết lắng nghe tiếng nước.

Biết trân trọng từng tia nắng cuối ngày.

Có lẽ, đó cũng là ý nghĩa sâu xa nhất của hoàng hôn Tam Cốc.

Và đó không chỉ là sự khép lại của một ngày.

Đó là lời nhắc nhở dịu dàng rằng, giữa trong quá trình phát triển, thiên nhiên vẫn luôn dành cho con người một khoảng lặng để trở về với chính mình. Và trong khoảng lặng ấy, Tam Cốc không chỉ là một danh thắng của tỉnh Ninh Bình, đồng thời còn là một không gian văn hóa, lịch sử, nghệ thuật sống động, nơi ánh sáng, non nước và thời gian cùng viết nên bản trường ca bất tận về vẻ đẹp của đất trời Việt Nam, như tựa đề của bài hát nổi tiếng “Ninh Bình một khúc ca” của tác giả Thiều Thu Sa rằng:

“Ninh Bình yêu thương đón em trong chiều tà,

Khi hoàng hôn về lung linh động Tam Cốc,

Nao lòng bao người, đất trời đẹp như một khúc ca,…”./.