Từ ngàn xưa…
Theo phong tục, cuối năm, sau khi thu hoạch, người Thái Trắng tổ chức lễ hội “Kin lẩu khẩu mẩu” nghĩa là “ăn cơm mới”, hay còn gọi là lễ tạ ơn, để tỏ lòng biết ơn thần linh, ông bà, Tổ tiên và chào đón vụ mùa mới. Người dân chọn những hạt lúa nếp non, thơm ngon nhất làm cốm - sản vật tinh khiết, tượng trưng cho thành quả lao động. Thóc mới được hơ lửa rồi giã thành cốm, tiếng chày vang khắp bản như lời cầu mong cho mùa sau bội thu. Cốm cùng các lễ vật khác như gà, lợn, bánh kẹo, được bày trong mâm cúng trang trọng, thể hiện sự thành kính với trời đất và Tổ tiên. Lễ hội gồm hai phần: phần lễ nghiêm trang và phần hội vui chơi, tạo không khí sum vầy, gắn kết cộng đồng và chuẩn bị tinh thần cho mùa vụ mới.
Phần lễ bao gồm rước và cúng hồn lúa, giã cốm cầu bình an, cúng thần linh và tạ ơn trời đất. Sau đó bà con tung vãi cốm quanh nhà cúng, mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và nếm thử cốm mới cầu sức khỏe, may mắn.
Phần hội náo nhiệt với các trò chơi dân gian như kéo co, ném còn, đánh cầu lông gà, én cáy. Tiếng đàn tính tấu, điệu xòe Thái uyển chuyển làm sống dậy không khí lễ hội, đồng thời thể hiện tinh thần đoàn kết, niềm tự hào văn hóa dân tộc, tạo cơ hội bà con giao lưu, gắn kết sau mùa lao động vất vả.
Phần hội không thể thiếu những tiết mục văn nghệ đặc sắc của các đội văn nghệ quần chúng trong xã. Tiếng đàn tính tẩu mượt mà, ngọt ngào điệu xòe Thái uyển chuyển giữa sân hội không chỉ làm sống dậy không khí lễ hội truyền thống mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, niềm tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc. Đây cũng là dịp để bà con trong bản, trong xã giao lưu, chia sẻ, gắn bó thêm tình thân sau những ngày lao động vất vả.
Lễ hội là dịp các nghệ nhân truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ về tình yêu văn hóa dân tộc… Đến hôm nay
Hiện nay, lễ hội “Kin lẩu khẩu mẩu” không chỉ diễn ra trong dịp cuối năm mà đã hòa vào đời sống thường nhật của cộng đồng. Tiếng chày giã cốm mỗi cuối năm vang lên như nhịp sống quen thuộc, nhắc nhở mọi người về giá trị lao động và mối liên kết cộng đồng. Nhiều trường học và câu lạc bộ văn hóa đưa lễ hội vào chương trình giáo dục, hướng dẫn học sinh, thanh thiếu niên tìm hiểu, học cách giã cốm, dựng bàn thờ cúng lúa, thực hành nghi lễ truyền thống và tham gia các trò chơi dân gian.
Bên cạnh đó, chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm đến việc bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội. Hằng năm, UBND xã Phong Thổ và các ban, ngành tổ chức các chương trình liên hoan văn hóa, hội thi thể thao truyền thống, tạo điều kiện cho các thôn bản, duy trì và trình diễn nghi lễ, điệu múa, trò chơi dân gian. Kinh phí hỗ trợ được đầu tư để sửa sang sân hội, dựng các gian trưng bày sản vật, cải thiện cơ sở vật chất phục vụ lễ hội và khuyến khích các đội văn nghệ tham gia biểu diễn tại các sự kiện cấp xã và tỉnh. Sự đầu tư này giúp lễ hội vừa duy trì giá trị văn hóa, vừa trở thành điểm nhấn thu hút du khách, quảng bá bản sắc văn hóa dân tộc.
Thế hệ trẻ và sự sáng tạo
Một trong những yếu tố làm kễ hội “Kin lẩu khẩu mẩu” luôn sống động là có sự tham gia tích cực của thế hệ trẻ. Thanh thiếu niên không chỉ học hỏi nghi lễ truyền thống mà còn sáng tạo trong các tiết mục văn nghệ, kết hợp ánh sáng hiện đại với nhạc cụ, trang phục truyền thống, khiến lễ hội vừa giữ được bản sắc vừa sinh động, hấp dẫn. Họ còn tham gia tổ chức, quảng bá lễ hội qua mạng xã hội và du lịch cộng đồng, lan tỏa giá trị văn hóa ra ngoài xã Phong Thổ, đồng thời gắn kết cộng đồng, kết nối truyền thống với đời sống hiện đại.
Lễ hội không chỉ là dịp tri ân Tổ tiên, tạ ơn thần linh mà còn nhắc nhở cộng đồng quý trọng thành quả lao động, sống hòa hợp với thiên nhiên và giữ gìn những phong tục tốt đẹp của cha ông. Giữ gìn lễ hội là cách bảo tồn bản sắc văn hóa Thái, giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn. Mỗi mùa vàng kết thúc, tiếng chày giã cốm lại vang lên ở bản Thái, báo hiệu một mùa lễ hội mới đã đến. Những nhịp chày, điệu múa xòe và trò chơi dân gian hôm nay là minh chứng sống động cho sức sống trường tồn của văn hóa Thái giữa đại ngàn Tây Bắc, đầy niềm tin, khát vọng và hạnh phúc.
