Làng văn hóa Chu ru bên dòng Đa Nhim

Màu đất hồn người

Thôn K’răng Gọ, nổi tiếng với nghề làm gốm truyền thống. Từng có thời, những sản phẩm thủ công từ đất do bàn tay tài hoa của người nghệ nhân được mang bán khắp vùng thượng, hạ sông Đa Nhim. Không chỉ là các sản phẩm gia dụng, như nồi, chum ché… gốm K’răng Gọ còn được biết đến bởi những sản phẩm mỹ nghệ có giá trị hàng hóa cao. Từng có thời, nghệ nhân người Chu ru ở K’răng Gọ là người được tôn trọng như những vị chủ đất, chủ làng. Nhà có việc buồn, việc vui, hay buôn làng có việc quan trọng… họ tìm đến người làm gốm đặt hàng; có khách phương xa cần tặng quà, họ mang bạc, mang gà đến cửa; cái nồi đất để nấu ngô vỡ, họ cũng chạy đến nhà người làm gốm…

Sự xuất hiện của nền văn hóa hiện đại làm ảnh hưởng đến người làm gốm K’răng Gọ. Đồ sắt, đồ nhựa dần thay thế đồ gốm trong mỗi gia đình. Giá trị đồ gốm mỹ nghệ để trưng bày, thờ cúng cũng không còn được ưa chuộng. Nhất là, sự quan tâm của người trẻ với nghề gốm truyền thống không còn như xưa. “Chúng bận chạy theo những điều mới mẻ ngoài đường, chúng sợ đất làm hỏng những ngón tay, sợ đồ gốm không làm được cái tiền, sợ đói…”, nghệ nhân Ma Ly khẽ lần tay trên vành chiếc chum mỹ nghệ nhỏ bằng cái bình nước, thở dài. Bà sợ mất nghề, cái nghề được truyền từ bao đời… Và không chỉ nghề gốm, nhiều giá trị văn hóa cũ của người Chu ru cũng đối mặt với nguy cơ mai một vì những lý do tương tự.

Nhưng đó là câu chuyện của nhiều năm trước. Chứ hiện nay, K’răng Gọ gần như trở lại thời “hoàng kim” của nghề gốm. Sản phẩm gốm thủ công mang lại giá trị kinh tế cao, người làm, người học, vì thế mà trở lại đông đúc. Nỗi lo mất nghề dường như không còn thường trực trên nét mặt của nghệ nhân Ma Ly nữa nhưng bà vẫn trăn trở vì không có nhiều người nắm bắt được “hồn cốt” của nghề gốm. “Nhiều người làm chỉ để cho khách du lịch xem, để trưng bày, đồ gốm làm ra có màu đất nhưng thiếu cái hồn người”.

Nhưng như thế đã là đủ để nghề gốm đất Chu ru lại được biết đến rộng rãi. Thậm chí còn biết nhiều hơn trước vì K’răng Gọ giờ đây đã là làng văn hóa tiêu biểu của xã Quảng Lợi, hiện diện trên bản đồ du lịch của tỉnh Lâm Đồng.

Giá trị kinh tế từ không gian văn hóa

Bên cạnh nghề gốm, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số ở xã Quảng Lập đang được bảo tồn và phát huy giá trị thông qua các lễ hội. Từ đó, nghệ thuật cồng chiêng, ẩm thực và nét văn hóa trong đời sống hàng ngày được  khơi dậy.

Xã Quảng Lập đã xây dựng Làng văn hóa Chu ru tại thôn Đông Hồ làm nơi lưu giữ nhiều hiện vật và không gian văn hóa đặc trưng của đồng bào Chu ru. Nơi đây cũng là địa điểm diễn ra nhiều hoạt động văn hóa của địa phương như ngày hội văn hóa các dân tộc, hội thi, hội diễn truyền thống. Tại đây, không gian văn hóa địa phương, nghề thủ công truyền thống, ẩm thực và các sinh hoạt cộng đồng đang tạo nên bản sắc riêng của xã Quảng Lập, nó vừa góp phần lưu giữ, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống vừa mang lại giá trị kinh tế cho địa phương và cộng đồng.

Những năm gần đây, sức hút của xã Quảng Lập được nhiều người tìm về. Họ đầu tư xây dựng các điểm du lịch trải nghiệm mang lại giá trị kinh tế nhất định cho đồng bào địa phương. Quan trọng hơn, các điểm du lịch trải nghiệm này đã góp phần giới thiệu những đặc sắc văn hóa của đồng bào tới du khách trong và ngoài nước. Sự góp sức của các nhà đầu tư du lịch cũng mang đến quyết tâm để Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng thống nhất đề cử Quảng Lập cho danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất thế giới” do tổ chức Du lịch Liên Hợp quốc tổ chức. Đây là sự ghi nhận và tôn vinh giá trị văn hóa truyền thống địa phương cũng như những nghệ nhân dân gian với tâm nguyện bảo tồn, phát huy nét đẹp văn hóa của dân tộc./.