Hai bức tượng Bồ Tát làm bằng đất phủ sơn ta ở chùa NômChùa Nôm, thuộc làng Nôm, xã Đại Đồng, huyện Văn Lâm (cũ), nay là xã Đại Đồng, tỉnh Hưng Yên vốn nổi danh là một ngôi chùa cổ có niên đại hàng trăm năm. Truyền thuyết kể rằng, chùa được xây dựng ngay giữa rừng thông cổ thụ, trên một cái am nhỏ, nên còn được gọi là “Linh Thông cổ tự”. Chùa Nôm được xây dựng lại vào thời Hậu Lê, đời Chính Hòa, năm Canh Thân 1680 và được trùng tu nhiều lần sau đó. Dù vậy, đến nay ngôi chùa vẫn giữ được nguyên vẹn nét kiến trúc cổ kính, trang nghiêm và huyền bí. Hằng năm, nơi đây thu hút hàng vạn lượt du khách từ khắp mọi miền Tổ quốc về hành hương, chiêm bái.
Đến với chùa Nôm, được tận mắt chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ bí của những pho tượng cổ nơi đây mới thấy hết sự tài hoa của con người và sự linh thiêng của đất trời làng Nôm. Có tất cả 122 pho tượng Phật lớn, nhỏ làm bằng gỗ và đất luyện, nằm rải rác tại chùa Nôm với những kích thước lớn nhỏ khác nhau, mô tả một cách sinh động, biểu cảm con đường trưởng thành của Đức Phật. Các bức Tam Thánh, Tam thế, A Di Đà, Bát bộ Kim Cương, Thập bát La Hán... mang khuôn mặt và hình dáng hết sức biểu cảm như những con người bình thường song lại thần bí, thoát tục. Theo nhận định của các nhà khoa học, tạo tác của những bức tượng tại chùa Nôm tiêu biểu cho nghệ thuật khắc tượng thế kỷ XVIII với sức sống bền bỉ qua thăng trầm của thời gian, chiến tranh và sự khắc nghiệt của điều kiện tự nhiên.
Những pho tượng làm bằng đất tại chùa Nôm bị ngâm nước ròng rã nhiều tháng trời, nhưng khi nước rút đi vẫn hiện ra nguyên vẹn, an toàn trước sự ngỡ ngàng của người dân trong làng. Lý giải cho sức sống lâu bền của các pho tượng ở đây, các nhà khoa học cho rằng, đó là nhờ kỹ thuật chế tác điêu luyện của các nghệ nhân thời xưa, từ sự chau chuốt, tỉ mỉ trong khâu dựng cốt, đắp đất, phủ sơn lên mỗi bức tượng...Chính bởi sức sống lâu bền đến khó tin của các pho tượng này mà chùa Nôm đã vinh dự được Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam công nhận là “Ngôi chùa có nhiều tượng đất cổ nhất nước”.
Một trong hai bước tượng đất đắp nổi tại hai bên hồi chùa NômNgoài hơn 100 pho tượng đất, chùa Nôm hiện còn lưu giữ một tòa tượng quý bằng chất liệu đồng được phủ một lớp vàng bên ngoài có tên Cửu Long Phật đản. Trong không gian yên ả đượm mùi trầm hương thanh tịnh, giữa ánh chiều tà le lói phía đằng Tây, có lẽ hiếm có cảm giác nào yên ả hơn là được chiêm ngưỡng những pho tượng quý giá, đắm mình trong những thanh âm ngân vọng của tiếng chuông chùa, trong từng cơn gió hiu hiu, lòng người thêm phần tĩnh mịch, chan chứa niềm hoài niệm xa xăm...
Theo các nhà nghien cứu, nguyên liệu dùng để nặn tượng là một loại hỗn hợp đặc biệt gồm đất sét lọc sạch trộn với vôi tôi, mật mía, giấy bản nghiền nhỏ…Về thăm chùa Nôm hôm nay ta chợt nhận ra, nơi đây không chỉ là chốn thiền môn thanh tịnh giữa làng Việt cổ mà còn là nơi tùng lâm khang trang, một điểm sáng văn hóa của Phố Hiến - Hưng Yên. Phần lớn những di sản quý báu ở ngôi chùa này vẫn không ngừng được bảo tồn và phát huy giá trị, góp phần tôn vinh vẻ đẹp cổ kính và tạo thêm môi trường, cảnh quan thưởng thức văn hóa tâm linh cho người dân quê hương cùng du khách thập phương. Chùa Nôm quả thực là một chốn bình yên, thanh tịnh để học đạo, tu thân, nơi mà ai đã một lần tìm đến thưởng ngoạn cũng đều không nỡ rời đi. Ở đó, dấu ấn Phật giáo được hòa quyện, in đậm trong văn hóa người Việt nói chung và văn hóa người làng Nôm nói riêng./.
