Khai thác du lịch từ đặc trưng văn hóa ẩm thực các dân tộc thiểu số

Tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Hà Nội), vào dịp cuối tuần, nhiều du khách tìm đến đây không chỉ để tham quan không gian văn hóa của các dân tộc mà còn để trải nghiệm những món ăn truyền thống được chế biến theo cách nguyên bản. Từ những món ăn của đồng bào vùng cao Tây Bắc, Tây Nguyên đến các món đặc trưng của cư dân miền núi phía Bắc hay Nam Bộ, mỗi món đều gắn với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và những câu chuyện văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Chính những yếu tố đó tạo nên sức hấp dẫn mà không phải điểm đến nào cũng có.

Hiện nay, ẩm thực trong cộng đồng 54 dân tộc là bức tranh văn hóa đa dạng, được thiên nhiên ban tặng và lưu truyền qua nhiều thế hệ. Các món ăn đặc trưng như thắng cố của người Mông; pa pỉnh tộp của người Thái; cơm lam của người Tày, Thái, Khơ-mú; món láp (cá khe băm nhỏ trộn gia vị), món nướng (booh) ống với tiêu rừng (amoot, axoar) và các loại lá độc đáo của người Tà Ôi, Bru-Vân Kiều; món bánh a quát (còn gọi là bánh tình yêu) của người Tà Ôi… không chỉ ngon miệng mà còn phản ánh lối sống gắn liền với núi rừng, nhiều món đã được các tổ chức quốc tế ghi nhận. 

Tuy nhiên, tiềm năng lớn nhất không chỉ nằm ở sự đa dạng của món ăn mà còn ở những giá trị văn hóa đằng sau mỗi đặc sản. Không ít địa phương đã bắt đầu khai thác ẩm thực như một sản phẩm du lịch, trong đó Huế là một trong những mô hình tiêu biểu khi gắn trải nghiệm ẩm thực với không gian văn hóa và di sản.

Theo Sở Du lịch thành phố Huế, trong 6 tháng đầu năm 2026, địa phương đón hơn 4,3 triệu lượt khách, tăng 30% so với cùng kỳ năm 2025. Doanh thu từ du lịch đạt khoảng 10.300 tỷ đồng, tăng 56,2%. Bên cạnh hiệu ứng từ Festival Huế và các sự kiện văn hóa, ẩm thực ngày càng góp phần nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến. Đây cũng là kinh nghiệm cho nhiều địa phương có đông đồng bào dân tộc thiểu số, nơi vẫn còn lưu giữ nhiều món ăn truyền thống cùng những tri thức bản địa quý giá nhưng chưa được khai thác hiệu quả phục vụ phát triển du lịch.

Việc khai thác giá trị ẩm thực truyền thống để phát triển du lịch cũng phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó nhấn mạnh yêu cầu biến văn hóa thành nguồn lực nội sinh, động lực phát triển đất nước; bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển kinh tế, du lịch và nâng cao đời sống người dân. Để hiện thực hóa định hướng này, việc phát triển các sản phẩm du lịch dựa trên giá trị văn hóa bản địa, trong đó có ẩm thực truyền thống của các dân tộc, cần được triển khai đồng bộ với những giải pháp phù hợp tại từng địa phương.

Những món ăn đặc sản, các điểm đến cần tạo điều kiện để du khách tham gia trải nghiệm. Với các địa phương miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đó có thể là hành trình cùng người dân vào rừng, lên nương tìm nguyên liệu, tham gia chế biến theo phương pháp truyền thống, thưởng thức món ăn trong không gian nhà sàn, nghe kể về phong tục, lễ hội và ý nghĩa của từng món ăn trong đời sống cộng đồng. Chính những trải nghiệm này sẽ nâng tầm giá trị sản phẩm du lịch, thay vì chỉ dừng lại ở việc phục vụ ẩm thực đơn thuần.

Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao chất lượng dịch vụ, các chuyên gia cũng cho rằng cần tăng cường sự liên kết giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, nghệ nhân và cộng đồng địa phương. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đây là yếu tố quan trọng để vừa bảo tồn nghề truyền thống, tri thức địa phương, vừa tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.