Măng nứa - Món ngon từ núi rừng Lào Cai

Nói đến văn hóa ẩm thực của đồng bào các dân tộc ở tỉnh Lào Cai thì những món ăn được chế biến từ măng rừng chính là một nét giản dị mà độc đáo. Món “rau của 4 mùa” ấy xuất hiện thường xuyên trong bữa cơm mỗi gia đình nhưng được chế biến đa dạng, hương vị phong phú, kích thích vị giác người ăn. Núi rừng Lào Cai phong phú các loại măng và gối nhau có quanh năm nên măng được ví như loại “rau của 4 mùa”. Mùa xuân là lúc măng sặt, măng sặt dê, măng anh, măng vầu, măng đắng... đua nhau đâm chồi tua tủa. Mùa hè đến là lúc thu hái măng nứa, măng giang, măng mai, măng tre, măng bương, măng hốc... Sau này còn có nhiều loại măng mới đem từ địa phương khác về được bà con trồng nhiều như măng bói, măng bát độ, măng luồng... càng làm phong phú thêm danh sách các món ngon chế biến từ măng. Mỗi loại măng sẽ có những cách chế biến riêng tạo nên nét đặc trưng. Có thể kể đến món măng luộc chấm chẳm chéo, muối ớt, mẻ chưng hoặc làm nộm chua ngọt; măng xào tỏi, măng xào cùng các loại rau rừng; măng hầm; măng nhồi thịt hấp; măng nướng... Từ măng tươi còn có thể đem phơi làm măng khô, chế biến thành măng ớt, măng chua... để ăn quanh năm.

Để giữ được độ ngọt, thơm của măng nứa thì người dân đi hái trong rừng về phải luộc lên luôn, có thể lưu giữ trong ngăn mát tủ lạnh được cả tuần, nếu để ngăn đá được cả tháng mà không làm giảm vị ngon của măng.

Măng nứa nhồi thịt hấp là một món ăn dễ làm nhưng lại tạo nên hương vị quyến rũ khó quên. Sự kết hợp vị giòn, ngọt của măng cùng với ngọt bùi của nhân thịt, thơm của gia vị sẽ khiến ai được thưởng thức một lần là nhớ mãi. Để làm món măng nứa nhồi thịt hấp thì phải chọn ngọn măng củ nhỏ vừa, không nên quá to. Măng tươi bóc vỏ, rửa sạch, cho vào nồi luộc tầm nửa tiếng, sau đó vớt ra ngâm nước lạnh khoảng 20 phút rồi lấy mũi dao hoặc đầu thìa móc ruột măng ra, rửa lại qua 1 lần nước, để vào rổ cho ráo nước. Thịt lợn chọn sấn vai cho mềm và không bị khô, bã rồi rửa sạch, băm nhỏ, trộn cùng gia vị là hạt tiêu, hạt nêm, muối vừa đủ. Thêm chút hạt dổi là nhân thịt dậy mùi thơm quyến rũ. Ngoài ra thêm cả hành lá, rau răm, mùi tàu đã làm sạch, thái nhỏ sẽ làm phần nhân vô cùng hấp dẫn, thơm ngon.

Măng nứa với hàm lượng chất béo, chất đường thuộc hàng cực kỳ thấp, ngược lại giàu chất xơ, là một trong những thực phẩm có tác dụng hỗ trợ cho việc tiêu hóa, phòng chống bệnh béo phì một cách hiệu quả. Ngoài ra, măng còn là một trong những loại thực phẩm giảm cân, kiểm soát cholesterol, tăng cường hệ miễn dịch, chống viêm… Có rất nhiều món ăn được chế biến từ măng nứa cùng với những nguyên vật liệu khác không chỉ tạo ra những món ăn ngon, hấp dẫn mà còn có tác dụng chữa bệnh hiệu quả. Không cần lạm dụng quá nhiều và thuốc, triệu chứng ho đàm nhiệt, đau tức nơi lồng ngực cũng có thể chữa được với măng nứa tươi mới nhú đem luộc chín, xào với gừng tươi thái chỉ và dầu vừng. Ngoài ra có thể dùng măng nứa, me đất, rễ dâu, gừng tươi, sau khi rửa sạch cho tất cả vào cối giã nát, sau đó thêm mật ong rồi đem đi hấp cơm, lấy nước uống, có tác dụng trị ho do phong nhiệt.

Anh Cổ Văn Minh ở xã Văn Chấn, tỉnh Lào Cai chia sẻ: Công việc hái măng đơn giản nhưng rất vất vả. Rừng rậm, núi cao, đi mãi mới tìm được măng. Măng rừng xuất hiện nhiều ở khu vực gần suối, có độ ẩm cao nên dễ trơn trượt. Mỗi khi lận vào bụi rậm, người hái măng phải đối diện với gai góc, muỗi vắt, thậm chí cả những nguy hiểm từ rắn, ong rừng. Và mất rất nhiều thời gian đi lại nên cả ngày phải ở trong rừng. Đường đi rừng đã khó thì công việc tìm và hái măng còn khó nhọc hơn nhiều. Anh Minh cho biết thêm: Cả ngày vào rừng, 3 người trong gia đình anh hái được 1,5 tạ măng. Măng hái về là có thương lái thu mua tận nhà hoặc dọc quốc lộ. Măng tươi hiện nay được bán với giá 8.000 đồng/kg, hôm nay cả nhà anh kiếm hơn 1 triệu đồng.

Bà Vi Thị Hồng ở xã Lục Yên, tỉnh Lào Cai nhễ nhại mồ hôi, đầu gùi sọt măng, vất vả vượt con dốc trơn trượt từ bìa rừng ra quốc lộ để bán cho thương lái. Chị Hồng là người đã có thâm niên trong nghề, từ nhỏ đã được theo bố mẹ vào rừng lấy măng nên chị tường tận từng khu rừng, từng địa hình hiểm trở. Càng vào rừng sâu thì măng càng nhiều. Để hái được măng đòi hỏi phải chịu khó. Có đợt đi hái mất cả ngày, mỗi lần như vậy chúng tôi phải mang theo cơm nắm và nước uống. Chị Hồng cũng cho biết măng nứa có giá 8.000-10.000 đồng/kg. Là người có kinh nghiệm, sau mỗi chuyến vào rừng, chị Hồng thu hoạch được 60kg măng nứa. Tuy nhiên, do giá măng ở thời điểm này còn rẻ nên chị không bán, mang về bóc vỏ, loại đi đoạn măng già, bỏ nồi luộc rồi đem phơi khô.

Mặc dù, công việc hái măng mang lại thu nhập cao nhưng khi được hỏi về cách bảo vệ rừng để giữ được cây măng tiếp tục sinh trưởng trong các mùa sau thì cả chị Hồng, anh Minh đều có ý thức và tuẩn thủ quy ước chung là không thả trâu bò vào khu vực có măng rừng, nhất là khi hái măng không hái tận diệt, mỗi bụi măng phải trừ lại 2-3 búp để tạo điều kiện cho măng phát triển thành cây, tiếp tục sinh trưởng ở những lứa sau.

Đặc biệt, đối với bà con nơi đây, măng không chỉ là lương thực dự trữ lâu nay mà còn là sản phẩm mang lại nguồn thu nhập chính cho nhiều gia đình vào mùa mưa. Với nhiều lợi ích vừa góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, ngăn sạt lở, chống xói mòn đất, vừa cho thu nhập, vùng rừng Yên Bái luôn được các cấp lãnh đạo quan tâm bảo vệ tốt, tạo sinh kế cho Nhân dân gắn bó với rừng, sống bằng nghề rừng./.