Chương trình MTQG 417 góp phần đánh thức tiềm năng du lịch, kiến tạo và phát triển sinh kế cho người dân Lào Cai

Từ trên vách núi cao, dòng thác Rồng ở thôn Trung Hồ, xã Mường Hum đổ xuống trắng xóa giữa đại ngàn, tạo nên một cảnh sắc vừa hùng vĩ vừa thơ mộng. Trước đây, thôn Trung Hồ ít được biết đến bởi đường đi hiểm trở, giao thông khó khăn. Vài năm trở lại đây, khi hình ảnh về Thác Rồng được một số du khách lan tỏa tự phát trên mạng xã hội, Trung Hồ từng bước trở thành điểm đến hấp dẫn đối với những người yêu thiên nhiên và thích khám phá.

Với người dân địa phương, sự xuất hiện của khách du lịch đã mở ra những cách nghĩ, cách làm mới về sinh kế. Từ chỗ chủ yếu dựa vào nương ngô, ruộng lúa và cây thảo quả, một số hộ dân trong thôn đã tham gia đưa đón khách, làm hướng dẫn viên leo núi, nuôi cá nước lạnh, trồng cây ăn quả và phát triển chăn nuôi để cung cấp dịch vụ ăn, uống cho du khách

Nhờ làm du lịch, mỗi năm, thôn giảm khoảng 8-10 hộ nghèo, đời sống người dân từng bước được cải thiện. Đây là sự chuyển biến đáng kể ở một thôn từng phụ thuộc nhiều vào sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ. Quan trọng hơn, quá trình ấy cho thấy khi cảnh quan, văn hóa và con người được đặt trong cùng một không gian phát triển, tài nguyên vốn có của địa phương có thể trở thành sinh kế hiệu quả.

Thực vậy, tỉnh Lào Cai hiện có 15 dân tộc thiểu số với trên 34 nhóm, ngành và 04 di sản văn hóa được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại. Sự đa dạng văn hóa các dân tộc thiểu số là thế mạnh để tỉnh phát triển nhiều loại hình du lịch, trong đó có du lịch cộng đồng. Từ Tả Van, Tả Phìn, Y Tý, Mường Hum đến Bắc Hà, Bản Phố, Bản Liền, Mù Cang Chải, Trạm Tấu..., những bản làng, nếp nhà, ruộng bậc thang, chợ phiên, lễ hội, nghề truyền thống và đời sống sinh hoạt của đồng bào các dân tộc thiểu số đã trở thành những thành tố quan trọng của sản phẩm du lịch.

Hiện nay, Lào Cai là địa phương dẫn đầu cả nước về phát triển hiệu quả mô hình du lịch cộng đồng, với khoảng 740 homestay, phân bố tại nhiều địa bàn có bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số đặc trưng như: Tả Van, Tả Phìn, Y Tý, Mường Hum, Bắc Hà, Bản Phố, Tả Van Chư, Bản Liền, Nghĩa Lộ, Cầu Thia, Yên Bình, Yên Thành, Trạm Tấu, Hạnh Phúc, Púng Luông, Mù Cang Chải... Du lịch cộng đồng không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân, gắn phát triển du lịch với bảo tồn văn hóa và xây dựng nông thôn mới.

Phát huy tài nguyên văn hóa các dân tộc thiểu số, thời gian qua, tỉnh Lào Cai đã xây dựng nhiều sản phẩm và sự kiện du lịch đặc trưng. Các lễ hội hoa theo mùa như hoa đỗ quyên, hoa lê, hoa mận, hoa tớ dày, hoa hồng; Festival Tinh hoa Tây Bắc, lễ hội tuyết Sa Pa, lễ hội khèn Mông, lễ hội đua ngựa truyền thống Bắc Hà, các hoạt động văn hóa gắn với nghệ thuật Xòe Thái... đang góp phần tạo nên hệ thống sản phẩm du lịch ngày càng đa dạng.

Trong phát triển du lịch, các giá trị văn hóa tộc người được tỉnh khai thác trở thành những sản phẩm du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm, du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái và du lịch khám phá rất độc đáo. Định hướng này của tỉnh cũng là nội dung được triển khai trong Hợp phần 2 của Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030 (Chương trình MTQG 417).

Cụ thể, tại Nội dung thành phần 02 về hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập có nội dung 06 được xác định rõ là: “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các đồng bào dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch”.

Vấn đề đặt ra đối với Lào Cai là phải làm thế nào để nguồn lực của Chương trình MTQG đến đúng những nơi còn nhiều dư địa phát triển du lịch như Trung Hồ, Y Tý, Bắc Hà, Mù Cang Chải, khu vực Hồ Thác Bà và một số bản làng vùng cao khác… Bởi thực tế cho thấy, đầu tư du lịch thời gian qua của tỉnh Lào Cai vẫn đang tập trung ở các trung tâm lớn, trong khi nhiều địa bàn có tài nguyên tự nhiên và văn hóa phong phú chưa được khai thác tương xứng.

Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 16/01/2017 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn đề ra mục tiêu đưa du lịch đóng góp từ 10% GDP/GRDP trở lên. Quyết định số 147/QĐ-TTg ngày 22/01/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến 2030 đặt mục tiêu đóng góp của du lịch vào GDP quốc gia (hay GRDP) phải đạt tỷ lệ từ 15-17%.

Thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị và Quyết định của Thủ tướng Chính phủ trong điều kiện tỉnh có nhiều tiềm năng nổi trội về cảnh quan, khí hậu, bản sắc văn hóa tộc người, tỉnh Lào Cai cũng đặt mục tiêu đến năm 2030, phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, xây dựng tỉnh thành trung tâm du lịch bốn mùa, hướng tới tầm quốc tế. Tổng thu từ khách du lịch đến năm 2030 khoảng 70.000 tỷ đồng, đóng góp trực tiếp từ 17% đến 20% GRDP của tỉnh.

Thực hiện mục tiêu đó, tỉnh có thể sử dụng nguồn lực của Chương trình MTQG 417 để tiến hành đầu tư xây dựng, cải tạo thiết chế văn hóa, thể thao và đầu tư trang thiết bị tại các thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; phục hồi, bảo tồn, phát huy giá trị các công trình kiến trúc tiêu biểu của các dân tộc thiểu số; tu bổ, tôn tạo, chống xuống cấp các di tích quốc gia đặc biệt, di tích quốc gia có giá trị tiêu biểu của các dân tộc thiểu số; xây dựng mô hình bảo tàng sinh thái vùng đồng bào dân tộc thiểu số; bảo tồn không gian văn hóa làng, bản, buôn truyền thống của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Bên cạnh đó Lào Cai có thể tiến hành tổng kiểm kê di sản văn hoá phi vật thể trên địa bàn. Bảo tồn một số lễ hội, tết truyền thống gắn với phát triển du lịch. Bảo tồn 03 nghề thủ công truyền thống (đan lát, thêu may thổ cẩm, chạm khắc bạc) của các dân tộc Mông, Dao, Tày, Hà Nhì, Xa Phó và tổ chức truyền dạy kỹ năng may, thêu y phục truyền thống của người Thu Lao, Mông, Khơ Mú… để phát triển thành sản phẩm du lịch. Bảo tồn, truyền dạy dân ca, dân vũ, dân nhạc, trò chơi dân gian, nghề thủ công truyền thống của các dân tộc Dao, Mông, Thái trong trường học; Bảo tồn và truyền dạy 03 nghi lễ truyền thống và chữ viết người Thái có nguy cơ mai một cao; Bảo tồn các môn thể thao dân tộc (bắn nỏ, đẩy gậy, tu lu...). Quy hoạch, bảo tồn làng truyền thống dân tộc Mông xã Mù Cang Chải; không gian văn hóa truyền thống dân tộc Thái phường Nghĩa Lộ; không gian văn hóa truyền thống người Tày xã Nghĩa Đô... gắn với phát triển du lịch cộng đồng...

Với nguồn lực từ Chương trình MTQG 417, du lịch Lào Cai càng có thêm cơ hội để phát triển mạnh mẽ. Khi du lịch phát triển không chỉ đưa du khách đến với Lào Cai mà còn giúp đồng bào dân tộc thiểu số nhìn lại những gì mình đang có, nhận ra giá trị kinh tế của văn hóa, cảnh quan và tri thức tộc người. Đó chính là nền tảng để mục tiêu bảo tồn và phát triển không đi theo hai đường song song mà gặp nhau trong một hướng đi chung: biến bản sắc thành nguồn lực, biến tài nguyên thành sinh kế và biến những bản làng vùng cao thành những không gian phát triển bền vững, góp phần xây dựng Lào Cai trở thành điểm đến hấp dẫn, thân thiện và an toàn gắn với hình ảnh chủ đạo “Lào Cai - Nơi hội tụ sắc màu Tây Bắc”.