Dân tộc

(DTTG) - Tóm tắt: Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế sâu rộng và biến đổi xã hội diễn ra nhanh chóng, nhiệm vụ củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc đang đặt ra những yêu cầu mới, sâu sắc và rộng lớn hơn. Một trong những yếu tố quan trọng quyết định tính chất của khối đại đoàn kết chính là mức độ bình đẳng về cơ hội phát triển và chất lượng cuộc sống giữa các vùng miền, các dân tộc.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết tập trung phân tích yêu cầu gắn kết phát triển kinh tế - xã hội bền vững với bảo đảm an ninh, quốc phòng ở khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Trên cơ sở luận giải vị trí địa chính trị, tiềm năng kinh tế và những đặc thù văn hóa - xã hội của vùng, nghiên cứu làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa phát triển và bảo vệ, đặc biệt trước các thách thức mới như suy thóai tài nguyên, biến đổi khí hậu, an ninh phi truyền thống và tác động của cạnh tranh chiến lược khu vực. Qua đó, bài viết chỉ ra các hạn chế trong cơ chế phối hợp phát triển, bảo vệ và đề xuất hệ thống giải pháp nhằm tăng cường năng lực quản trị, củng cố thế trận quốc phòng - an ninh, bảo đảm cho khu vực Tây Nguyên phát triển bền vững và giữ vững ổn định lâu dài.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết tập trung làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của du lịch văn hóa; Phân tích tài nguyên và thực trạng phát triển du lịch văn hóa; Đánh giá những tác động đa chiều của du lịch văn hóa đối với phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn văn hóa ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong kỷ nguyên mới của đất nước.

(DTTG) - Tóm tắt: An ninh văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số là bộ phận quan trọng của an ninh phi truyền thống, gắn chặt với ổn định xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát triển bền vững đất nước. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và sự bùng nổ của không gian truyền thông số, các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số đang chịu nhiều tác động đa chiều, làm nảy sinh những thách thức mới đối với việc bảo đảm an ninh văn hóa. Bài viết tiếp cận vấn đề trên cơ sở lý luận về an ninh văn hóa và quản trị văn hóa đa dạng, phân tích thực trạng, nhận diện các nguy cơ như mai một bản sắc, đứt gãy truyền thừa văn hóa và sự lợi dụng vấn đề văn hóa, tôn giáo để gây bất ổn xã hội. Qua đó, tác giả đề xuất một số định hướng và giải pháp nhằm tăng cường an ninh văn hóa, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, góp phần ổn định và phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn mới hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, bảo tồn và phát huy di sản, bản sắc văn hóa dân tộc đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới. Bài viết làm rõ cơ sở thực tiễn của việc xây dựng hệ sinh thái số về di sản và bản sắc văn hóa dân tộc. Đồng thời, tác giả chỉ ra các cấu phần cốt lõi của hệ sinh thái số văn hóa, bao gồm dữ liệu số, nền tảng công nghệ, chủ thể tham gia và cơ chế quản trị. Qua đó, bài viết phân tích việc xây dựng hệ sinh thái số văn hóa theo cách tiếp cận lấy văn hóa làm trung tâm, quyền sở hữu tri thức và sự tham gia chủ động của cộng đồng, góp phần phát triển bền vững và phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Người Hà Nhì ở tỉnh Lào Cai, chủ yếu thuộc nhóm Hà Nhì Đen, sinh sống tập trung tại khu vực vùng núi cao xã Bát Xát. Trong quá trình cư trú và canh tác lâu dài, cộng đồng này đã hình thành mối quan hệ gắn bó mật thiết với rừng, coi rừng vừa là không gian sinh tồn vừa là thực thể linh thiêng trong đời sống văn hóa và tín ngưỡng. Trên nền tảng kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp và hệ thống quan niệm truyền thống, người Hà Nhì đã xây dựng một hệ thống tri thức dân gian phong phú trong ứng xử với rừng, thể hiện qua các quy ước cộng đồng, luật tục, nghi lễ tín ngưỡng và tập quán canh tác nhằm khai thác hợp lý và bảo vệ tài nguyên rừng một cách bền vững. Bài viết tập trung phân tích nội dung và vai trò của các tri thức dân gian trong bảo vệ rừng của người Hà Nhì, qua đó làm rõ những giá trị văn hóa - xã hội và ý nghĩa thực tiễn của hệ tri thức này đối với công tác quản lý tài nguyên rừng và phát triển bền vững ở địa phương hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là nền tảng sống còn quyết định sự tồn tại và tính liên tục của di sản trong đời sống cộng đồng các dân tộc địa phương. Bài viết tiếp cận bảo tồn cồng chiêng theo hướng bảo tồn “không gian văn hóa”, coi đây là điều kiện tiên quyết để văn hóa cồng chiêng có thể sống và thích ứng cùng thời gian, thay vì chỉ tồn tại dưới dạng trình diễn hay lưu giữ tư liệu. Trong bối cảnh biến đổi xã hội, đô thị hóa và tác động của kinh tế thị trường, không gian sinh hoạt truyền thống gắn với cồng chiêng đang bị thu hẹp và biến dạng, dẫn tới nguy cơ đứt gãy thực hành văn hóa. Trên cơ sở phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa cồng chiêng, không gian làng, nghi lễ và cộng đồng chủ thể, tác giả đề cập vai trò trung tâm của cộng đồng trong bảo tồn không gian sống của di sản, đồng thời đề xuất định hướng bảo tồn gắn với đời sống, phát triển bền vững và thích ứng với bối cảnh hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Tri thức địa phương của đồng bào dân tộc thiểu số là nguồn lực đặc thù, tích lũy qua quá trình lịch sử lâu dài, gắn liền với điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái và đời sống văn hóa, xã hội của cộng đồng. Trong bối cảnh phát triển khoa học công nghệ và yêu cầu phát triển bền vững hiện nay, việc ứng dụng khoa học nhằm bảo tồn, phát huy và nâng cao giá trị tri thức địa phương trở thành vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Bài viết phân tích vai trò của khoa học và công nghệ trong việc hệ thống hóa, chuẩn hóa, số hóa và kết hợp tri thức địa phương với khoa học hiện đại, qua đó tạo ra giá trị gia tăng trong sản xuất, sinh kế và bảo tồn văn hóa. Trên cơ sở đánh giá thực trạng và những vấn đề đặt ra, nghiên cứu đề xuất các định hướng và giải pháp nhằm bảo đảm sự tham gia chủ thể của cộng đồng, hài hòa giữa bảo tồn tri thức địa phương và đổi mới sáng tạo, góp phần phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

(DTTG) - Tóm tắt: Nghiên cứu này tập trung phân tích vai trò nòng cốt của cộng đồng người Chăm trong phát triển du lịch Halal tại Việt Nam. Với lợi thế về đời sống tôn giáo Hồi giáo, hệ giá trị văn hóa đặc thù, tri thức địa phương và kinh nghiệm thực hành các chuẩn mực Halal, cộng đồng người Chăm giữ vai trò chủ thể trong việc hình thành, vận hành và bảo đảm tính chân thực của các sản phẩm du lịch Halal. Thông qua cách tiếp cận phát triển dựa vào cộng đồng, bài viết làm rõ sự đóng góp của cộng đồng người Chăm trong cung ứng dịch vụ, bảo tồn bản sắc văn hóa và tham gia quản trị du lịch. Trên cơ sở đó, tác giả luận bàn yêu cầu lấy cộng đồng người Chăm làm trung tâm trong chiến lược phát triển du lịch Halal, nhằm vừa thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, vừa bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa - tôn giáo trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Mặc dù trang phục và lễ hội là hai thành tố văn hóa khác nhau nhưng lại có mối liên hệ mật thiết với nhau. Lễ hội là môi trường để trang phục thể hiện rõ nét các vai trò ở nhiều góc độ khác nhau, còn trang phục góp phần thể hiện màu sắc đặc trưng của lễ hội. Bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống không thể tách rời bảo tồn lễ hội của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam.

(DTTG) - Tóm tắt: Cộng đồng dân tộc thiểu số giữ vai trò trung tâm trong phát triển du lịch bền vững, đặc biệt tại những vùng có tiềm năng văn hóa và sinh thái đặc thù. Với tư cách là chủ thể của tài nguyên văn hóa, tri thức địa phương và không gian sinh thái, cộng đồng dân tộc thiểu số không chỉ tham gia cung ứng sản phẩm, dịch vụ du lịch mà còn trực tiếp quyết định tính chân thực, bản sắc và sức hấp dẫn của điểm đến. Bài viết tập trung làm rõ vai trò của cộng đồng dân tộc thiểu số trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, sinh thái, quản lý tài nguyên và giám sát hoạt động du lịch theo hướng bền vững; Chỉ ra những vấn đề đặt ra như năng lực cộng đồng, cơ chế chia sẻ lợi ích và nguy cơ thương mại hóa văn hóa. Từ đó, tác giả đề xuất các định hướng và giải pháp nhằm tăng cường vai trò chủ thể của cộng đồng dân tộc thiểu số, góp phần phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn văn hóa và nâng cao sinh kế địa phương.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu trong đổi mới quản trị nhà nước, trong đó có quản trị công tác dân tộc. Bài viết tập trung phân tích vai trò và ý nghĩa của chuyển đổi số đối với việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị công tác dân tộc ở Việt Nam hiện nay, đặc biệt trong các khâu hoạch định, tổ chức thực thi và giám sát chính sách. Từ đó, bài viết gợi mở các định hướng nhằm thúc đẩy chuyển đổi số gắn với bảo đảm tính bao trùm, phù hợp đặc thù văn hóa, xã hội, góp phần hiện đại hóa quản trị công tác dân tộc trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Giảm nghèo bền vững không chỉ là mục tiêu kinh tế - xã hội mà còn là một nội dung quan trọng trong bảo đảm và thúc đẩy quyền con người, đặc biệt đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Trong bối cảnh “lõi nghèo” của cả nước tập trung chủ yếu ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, việc triển khai đồng thời Chương trình Mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững và Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 đã tạo ra những chuyển biến rõ nét cả về thu nhập, điều kiện sống và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản cho đồng bào. Từ tiếp cận quyền con người, bài viết phân tích cơ sở lý luận, pháp lý, đánh giá những kết quả nổi bật trong thực tiễn giảm nghèo giai đoạn 2021-2025, đồng thời làm rõ sự phát triển trong tư duy chính sách của Việt Nam từ bảo đảm an sinh xã hội sang phát triển bao trùm, coi người nghèo, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số là chủ thể của phát triển.

(DTTG) - Tóm tắt: Đô thị hóa và di cư là những quá trình kinh tế - xã hội mang tính cấu trúc, có tác động sâu rộng đến đời sống văn hóa, xã hội của đồng bào dân tộc thiểu số ở Việt Nam hiện nay. Bài viết phân tích một cách hệ thống những tác động đa chiều của đô thị hóa và di cư đối với cấu trúc cộng đồng, quan hệ xã hội, mô hình sinh kế và các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Trên cơ sở tiếp cận liên ngành và vận dụng các khung lý thuyết về biến đổi xã hội và di cư, nghiên cứu chỉ ra rằng bên cạnh việc mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực, việc làm và dịch vụ xã hội, đô thị hóa và di cư cũng làm gia tăng nguy cơ phân hóa xã hội, suy giảm gắn kết cộng đồng và mai một bản sắc văn hóa. Từ đó, tác giả đề xuất một số định hướng nhằm quản lý quá trình đô thị hóa và di cư theo hướng bao trùm, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo đảm phát triển bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số.

(DTTG) - Tóm tắt: Trải qua nhiều giai đoạn cách mạng nhưng chính sách đối nội của Việt Nam luôn nhất quán: “Vấn đề dân tộc và đoàn kết dân tộc luôn luôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp cách mạng. Thực hiện tốt chính sách dân tộc bình đẳng, đoàn kết, giúp nhau cùng phát triển”. Về đối ngoại, Việt Nam tích cực tham gia các công ước quốc tế về quyền con người, trong đó có Công ước quốc tế về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc (CERD). Bài viết tập trung phân tích làm rõ tầm nhìn nhất quán trong chính sách đối nội, đối ngoại của Việt Nam về bảo đảm quyền của người dân tộc thiểu số.

(DTTG) - Tóm tắt: Chuyển đổi số ở nông thôn là một nội dung quan trọng trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, tại nông thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, quá trình này diễn ra chậm và chưa tạo ra tác động rõ nét. Bài viết phân tích thực trạng, chỉ ra các điểm nghẽn, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển đổi số, góp phần thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.