Tôn giáo, tín ngưỡng

(DTTG) - Tóm tắt: Phật giáo Nam tông Khmer là thành tố hữu cơ của đời sống cộng đồng Khmer Nam Bộ. Chùa Khmer không chỉ là cơ sở thờ tự và sinh hoạt tôn giáo mà còn là không gian truyền dạy đạo đức, tiếng nói, chữ viết, lễ tục, nghệ thuật và ký ức cộng đồng. Bài viết phân tích vai trò của hệ phái; một số vấn đề đặt ra về đào tạo tăng tài, phối hợp tổ chức, quản trị chùa, điều hành lễ hội và tiếp nhận công nghệ số. Trên cơ sở pháp luật hiện hành và Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số 07/2026/QH16 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2027), bài viết đề xuất mô hình phát triển “bản sắc - chuẩn mực - tri thức - số hóa - liên kết”. Trọng tâm của mô hình là chuẩn hóa năng lực nhưng không đồng nhất hóa truyền thống tu học; tăng cường quản trị minh bạch, đối thoại; xây dựng quy tắc ứng xử số; quy hoạch không gian chùa và tháp lưu cốt; phát triển dữ liệu số có sự tham gia và quyền quyết định phù hợp của cộng đồng chủ thể.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết đi sâu phân tích quan niệm về con người của Khổng giáo (Nho giáo) trong bối cảnh lịch sử, văn hóa và xã hội Hàn Quốc. Thông qua việc khảo sát sự tiếp biến tư tưởng từ thời kỳ Cao Ly đến triều đại Triều Tiên, đặc biệt là những tranh luận triết học đỉnh cao như Tứ đoan Thất tình luận giữa Lý Thoái Khê (Yi Hwang) và Kỳ Cao Phong (Ki Dae-seung), bài viết làm rõ cấu trúc nhân sinh quan Khổng giáo ở Hàn Quốc. Con người ở đây không tồn tại như một bản ngã cô lập mà là một thực thể đạo đức mang tính quan hệ, liên tục tự hoàn thiện thông qua tu dưỡng tâm tính và thực hành lễ trị. Cuối cùng, nghiên cứu đánh giá sự chuyển biến, những giá trị cốt lõi và cả những hệ lụy của thế giới quan này trong xã hội Hàn Quốc hiện đại.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh biến đổi xã hội nhanh chóng, sự bùng nổ của không gian mạng và xu hướng tinh thần hóa đời sống hiện đại, Việt Nam đang đối mặt với sự xuất hiện ngày càng phức tạp của các hiện tượng tôn giáo mới có chiều hướng cực đoan và các hình thức tín ngưỡng lệch chuẩn. Bài viết phân tích về bản chất, đặc điểm của các hiện tượng tôn giáo mới này và tín ngưỡng lệch chuẩn tại Việt Nam hiện nay; trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất và làm rõ giải pháp chủ động phòng ngừa, giải quyết các hiện tượng tôn giáo mới và tín ngưỡng lệch chuẩn từ sớm, từ cơ sở trong mô hình quản lý 2 cấp (cấp Trung ương/tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và cấp cơ sở).

(DTTG) - Tóm tắt: Buốs Múk Plơng (Tu trước lửa) là một thực hành nghi lễ đặc thù mang đậm triết lý Phật giáo Nam tông kết hợp với tín ngưỡng dân gian trong văn hóa tang lễ của cộng đồng người Khmer tại vùng đồng bằng sông Cửu Long. Bài viết phân tích chi tiết diễn trình nghi lễ qua hai giai đoạn, giải mã hệ thống biểu tượng, qua đó làm rõ các giá trị nhân văn cốt lõi: tinh thần báo hiếu sâu sắc thông qua việc gọt rửa tội lỗi và hồi hướng phước báu cho người quá cố; việc tạo động lực, cảnh tỉnh tâm thức và định hướng chính nghiệp cho người đang sống; cùng khả năng xoa dịu nỗi đau thương, tái thiết trạng thái cân bằng tâm lý và củng cố tính gắn kết cộng đồng phum sóc.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết nghiên cứu tiềm năng, thực trạng và giải pháp phát huy nguồn lực di sản Phật giáo Huế trong phát triển du lịch gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Trải qua hơn bốn thế kỷ, Phật giáo Huế đã kiến tạo hệ thống di sản vật thể độc đáo như: tổ đình, cổ tự, kiến trúc cảnh quan và di sản phi vật thể như: mỹ thuật, nhạc lễ, ẩm thực chay, lễ hội, ứng xử. Việc chuyển hóa các di sản này thành sản phẩm du lịch chiều sâu như: thiền trà, trải nghiệm chính niệm, chữa lành… là động lực kinh tế - văn hóa quan trọng của cố đô. Tuy nhiên, hoạt động khai thác hiện đang đối mặt với nguy cơ thương mại hóa, biến dạng không gian tâm linh và thiếu đồng bộ trong quản lý. Bài viết cũng đề xuất hệ thống giải pháp chiến lược nhằm bảo vệ tính thiêng, phát huy di sản và định vị thương hiệu du lịch Huế bền vững.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết nghiên cứu chuyên sâu về nhân sinh quan của cộng đồng người Khmer Nam Bộ làm rõ sự dung hợp đặc biệt giữa tín ngưỡng dân gian sơ khai với triết lý Phật giáo Nam tông. Nhân sinh quan này thể hiện qua các chiều kích: quan niệm về cội nguồn, ý nghĩa cuộc sống hiện sinh, triết lý đạo đức đạo hiếu và cách ứng xử với cái chết. Qua hệ thống nghi lễ như lễ Sen Dolta, lễ vào năm mới Chôl Chnăm Thmây, tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên không chỉ là sợi dây tâm linh gắn kết các thế hệ mà còn tạo dựng nên một triết lý sống hòa hợp, nhấn mạnh luật nhân quả, sự sẻ chia cộng đồng và lòng biết ơn sâu sắc đối với tiền nhân và tự nhiên.

(DTTG) - Tóm tắt: Ngày nay, các thế lực thù địch không ngừng lợi dụng vấn đề tôn giáo để chống phá Đảng, Nhà nước với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi. Việc nhận diện đúng âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, đồng thời phát huy vai trò tích cực của các tôn giáo trong đối ngoại nhân dân nhằm đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc về tình hình tôn giáo ở Việt Nam có ý nghĩa quan trọng, góp phần giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm an ninh, an toàn xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc để đất nước phát triển nhanh và bền vững.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với các tôn giáo nội sinh tại vùng Tây Nam Bộ, thông qua nghiên cứu trường hợp Phật giáo Hòa Hảo trên địa bàn tỉnh An Giang sau 01 năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Việc vận hành mô hình này đã bước đầu cắt giảm khâu trung gian, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính tôn giáo và tăng tính chủ động cho bộ máy cơ sở. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi bộc lộ không ít thách thức, bài viết đưa ra giải pháp nhằm hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực thực thi, kết hợp linh hoạt giữa pháp luật và vận động quần chúng để duy trì ổn định chính trị - xã hội và phát huy giá trị đạo đức tốt đẹp của Phật giáo Hòa Hảo.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết làm rõ những chuyển biến tích cực sau 01 năm thực thi chính sách, pháp luật về tôn giáo trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp ở Việt Nam; đồng thời, chỉ rõ những hạn chế, điểm nghẽn về năng lực thực thi của bộ máy cơ sở, sự chồng chéo trong phân cấp thẩm quyền quản lý đất đai tôn giáo, bất cập trong ứng phó với các hiện tượng tôn giáo mới và thách thức an ninh phi truyền thống trên không gian mạng. Từ việc phân tích nguyên nhân khách quan và chủ quan, bài viết đề xuất các giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về tôn giáo trong bối cảnh tái cấu trúc quản trị địa phương hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Vùng đồng bào dân tộc thiểu số của thành phố Hà Nội sở hữu hệ thống tài nguyên văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Mường và Dao, bao gồm lễ hội, tri thức địa phương, nghề thủ công, ẩm thực, nhà ở truyền thống và nghệ thuật dân gian, tạo tiềm năng lớn để phát triển du lịch cộng đồng. Từ kết quả nghiên cứu, tác giả đánh giá thực trạng khai thác tài nguyên văn hóa trong phát triển du lịch cộng đồng tại các xã: Mỹ Đức, Yên Xuân, Suối Hai, Ba Vì, Yên Bài,... đồng thời đề xuất các giải pháp theo hướng phát triển bền vững. Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển sinh kế và thực hiện các mục tiêu của Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 là yếu tố quyết định để nâng cao sức cạnh tranh của du lịch cộng đồng, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa và phát triển kinh tế địa phương.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết nghiên cứu chuyên sâu về nguồn lực tôn giáo từ đó đánh giá thực trạng thể chế hóa và giải pháp khơi thông nguồn lực này cho công tác an sinh xã hội ở Việt Nam. Bài viết chỉ ra rằng, nguồn lực tôn giáo bao gồm các thành tố vật chất, con người, vốn xã hội và các giá trị đạo đức - tinh thần, đóng vai trò trợ lực quan trọng bên cạnh hệ thống an sinh xã hội do Nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Tuy nhiên, khung pháp lý hiện hành tại Việt Nam vẫn tồn tại những điểm nghẽn về tư cách chủ thể, cơ chế tiếp cận đất đai, ưu đãi thuế, tài chính và sự thiếu đồng bộ giữa pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo với các luật chuyên ngành như y tế, giáo dục, bảo trợ xã hội. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện thể chế, chuyển đổi tư duy quản lý và tối ưu hóa đóng góp của các tổ chức tôn giáo vào sự phát triển bền vững của đất nước.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết nghiên cứu chuyên sâu về mô hình Tuệ Tĩnh đường, một thiết chế y tế đặc thù mang tính truyền thống của Phật giáo Việt Nam, kế thừa tư tưởng “Nam dược trị Nam nhân” của thiền sư Tuệ Tĩnh. Dưới góc nhìn của xã hội học tôn giáo và văn hóa học, tác giả phân tích cơ sở lý luận, cơ cấu vận hành, cùng những đóng góp đa chiều của y học Phật giáo đối với hệ thống an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu chỉ ra rằng, Tuệ Tĩnh đường không chỉ là nơi khám chữa bệnh miễn phí cho người nghèo bằng y học cổ truyền, mà còn là một không gian văn hóa - tâm linh đặc biệt, nơi kết hợp nhuần nhuyễn giữa y thuật (trị bệnh thân) và y đức dựa trên tinh thần từ bi, vô ngã (trị bệnh tâm). Từ thực tiễn hoạt động của các Tuệ Tĩnh đường tại các trung tâm Phật giáo lớn hiện nay, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực chuyên môn và phát huy tối đa nguồn lực xã hội hóa của mô hình này trong hệ thống y tế quốc gia đương đại.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết nghiên cứu sâu về sự tích hợp của áo dài - biểu tượng trang phục cốt lõi mang căn tính Việt Nam - trong mỹ thuật tạo hình tượng Đức Mẹ Maria tại Việt Nam, đặc biệt qua trường hợp tiêu biểu là thánh tượng Đức Mẹ La Vang. Đứng từ hệ hình lý thuyết Hội nhập văn hóa của thần học Ki-tô giáo hiện đại và ký hiệu học văn hóa, nghiên cứu giải mã tiến trình chuyển hóa ký hiệu thị giác từ quy thức tạo hình phương Tây sang ngôn ngữ thẩm mỹ địa phương. Bài viết làm rõ rằng việc khoác lên tượng Đức Mẹ tà áo dài (áo mệnh phụ/áo bế hài) kết hợp với khăn vành dây không đơn thuần là sự thay đổi ngoại vi mang tính minh họa trang phục, mà là một chiến lược biểu đạt thần học có chiều sâu. Qua đó, hình tượng Đức Mẹ vừa bảo toàn tính thánh thiêng vô nhiễm của giáo lý Công giáo, vừa tiệm cận một cách hài hòa với tâm thức sùng bái tính nữ địa phương của người Việt mà không rơi vào xu hướng dung hợp vô nguyên tắc. Nghiên cứu đồng thời phân tích các giá trị thẩm mỹ, đóng góp của trường phái này vào kho tàng mỹ thuật dân tộc và đề xuất các định hướng bảo tồn di sản nghệ thuật thánh giáo trong bối cảnh đương đại.

(DTTG) - Tóm tắt: Đạo Cao Đài (Đại đạo Tam kỳ Phổ độ), ra đời tại Nam Bộ Việt Nam vào năm 1926, là một hiện tượng tôn giáo bản địa đặc sắc mang tính tổng hợp toàn diện. Bài viết tập trung phân tích sâu sắc cấu trúc triết lý cốt lõi của đạo Cao Đài thông qua hai trục quy chiếu: Sự dung hợp tư tưởng Tam giáo phương Đông (Phật - Lão - Nho) và sự tích hợp hệ thống các vĩ nhân, danh nhân văn hóa thế giới vào hệ thống thần điện và giáo lý. Bài viết cũng đánh giá giá trị nhân văn và những đóng góp của triết lý này trong bối cảnh đối thoại liên tôn giáo hiện đại.

(DTTG) - Tóm tắt: Hiện tượng tôn giáo mới (HTTGM) xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử nhân loại, ở hầu hết các quốc gia, trong đó có Việt Nam và trở thành một tất yếu của sự phát triển xã hội. Sự hiện hữu của các tôn giáo hiện nay đều có khởi đầu từ những hiện tượng tôn giáo mới. Chúng phản ánh những vấn đề tâm lý và nhận thức của con người trước những vấn đề cuộc sống đang đặt ra. Tại Việt Nam, thời gian qua nhiều hiện tượng tôn giáo mới/hội, nhóm tôn giáo (gọi chung là HTTGM) xuất hiện (có những thời điểm lên đến hơn 100 loại và hiện nay khoảng 80 loại), với nhiều tên gọi, nguồn gốc khác nhau tồn tại bên cạnh các tôn giáo, tín ngưỡng truyền thống, hoạt động đa dạng và cũng không kém phần phức tạp, đã ảnh hưởng đến đời sống người dân và an ninh xã hội ở một số địa phương. Do vậy, việc nhận diện, phân loại hoạt động của các hiện tượng này là một trong những bước đi quan trọng để đề xuất giải pháp quản lý phù hợp. Nhằm đảm bảo đúng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân vừa đảm bảo môi trường tín ngưỡng, tôn giáo ổn định.

(DTTG) - : Nhiều quốc gia trên thế giới, khi các tổ chức tôn giáo đã có pháp nhân (được luật pháp thừa nhận và bảo hộ quyền tự do tạo dựng tôn giáo) thì đồng thời cũng sẽ được đảm bảo các quyền và nghĩa vụ dân sự khác như một tổ chức tư nhân, có thể tham gia vào tất cả các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, giáo dục, y tế, từ thiện, an sinh xã hội mà tổ chức tôn giáo đó có thể chứng minh được năng lực hay thế mạnh của mình và đáp ứng các điều kiện quy định về pháp luật của Nhà nước.