Dân tộc

(DTTG) - Tóm tắt: Nghiên cứu phân tích vai trò của tri thức dân gian của đồng bào Mông như một nguồn lực nội sinh trong thích ứng với biến đổi khí hậu ở vùng núi phía Bắc. Bài viết xem tri thức dân gian không chỉ là kinh nghiệm truyền thống mà còn là hệ thống tri thức thực hành được tích lũy qua nhiều thế hệ, gắn chặt với điều kiện tự nhiên và sinh kế cộng đồng. Các lĩnh vực như dự báo thời tiết, canh tác nương rẫy, quản lý tài nguyên và tổ chức đời sống được xem xét như những biểu hiện cụ thể của khả năng thích ứng. Từ đó, tri thức dân gian góp phần giảm thiểu rủi ro thiên tai, nâng cao khả năng chống chịu và duy trì sinh kế bền vững. Tuy nhiên, quá trình biến đổi xã hội đang làm suy giảm việc truyền dạy tri thức. Vì vậy, cần bảo tồn và tích hợp tri thức dân gian vào chiến lược thích ứng biến đổi khí hậu hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh toàn cầu hóa, dân tộc Ngái ở Việt Nam đang đối mặt với nguy cơ mai một ngôn ngữ và các giá trị văn hóa truyền thống do quy mô dân số nhỏ và phân bố phân tán. Bài viết tổng quan các nghiên cứu về người Ngái trên các phương diện lịch sử, ngôn ngữ và văn hóa bằng phương pháp phân tích, tổng hợp và so sánh tài liệu. Kết quả cho thấy các nghiên cứu còn rời rạc, thiếu tính hệ thống, đặc biệt trong lĩnh vực ngôn ngữ học và nghiên cứu văn hóa chuyên sâu; nhiều vấn đề như biến đổi văn hóa, bản sắc tộc người và chính sách bảo tồn chưa được làm rõ. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất hướng tiếp cận liên ngành, kết hợp nghiên cứu thực địa và ứng dụng công nghệ nhằm bảo tồn và phát huy giá trị ngôn ngữ - văn hóa, góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách phù hợp.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh triển khai chính sách dân tộc theo hướng tích hợp và phát triển bền vững, việc đổi mới phương thức quản trị kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trở thành yêu cầu cấp thiết. Nghiên cứu này tập trung làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của quá trình chuyển đổi từ mô hình quản lý hành chính sang quản trị phát triển, năng động và hiện đại, lấy người dân làm trung tâm và phát huy nội lực cộng đồng. Trên cơ sở phân tích những hạn chế của phương thức quản trị truyền thống, bài viết nhấn mạnh ý nghĩa của đổi mới quản trị trong việc nâng cao hiệu quả chính sách, tăng cường tính tích hợp, lồng ghép, đồng bộ thống nhất, thúc đẩy phát triển bao trùm và thu hẹp khoảng cách vùng. Đồng thời, nghiên cứu khẳng định rằng đổi mới phương thức quản trị không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là bước chuyển về tư duy phát triển, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo đảm phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích thực trạng việc làm của lao động dân tộc thiểu số ở Việt Nam dựa trên các số liệu thống kê tin cậy. Kết quả cho thấy, mặc dù tỷ lệ lao động dân tộc thiểu số có việc làm tương đối cao, song chất lượng việc làm còn hạn chế, thể hiện qua trình độ chuyên môn kỹ thuật thấp, tỷ lệ lao động giản đơn cao và sự phụ thuộc lớn vào khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản. Bài viết đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao chất lượng việc làm, thúc đẩy phát triển bền vững vùng dân tộc thiểu số và miền núi.

(DTTG) -Tóm tắt: Quyền tiếp cận thông tin là một trong những quyền cơ bản của công dân, được Hiến pháp và pháp luật Việt Nam ghi nhận, là điều kiện quan trọng để người dân thực hiện các quyền khác và tham gia vào đời sống chính trị - xã hội của quốc gia. Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, quyền này càng có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh điều kiện kinh tế - xã hội, hạ tầng thông tin và trình độ tiếp cận không đồng đều. Bài viết phân tích khuôn khổ chính sách, pháp luật về bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân tộc thiểu số; đánh giá kết quả thực tiễn triển khai trong thời gian qua để thấy rõ những nỗ lực của Việt Nam, nhất là của Bộ Dân tộc và Tôn giáo trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin cho người dân tộc thiểu số một cách thực chất, hiệu quả.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích yêu cầu đổi mới cách tiếp cận chính sách dân tộc ở Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030 trên cơ sở tổng hợp, đối chiếu các văn kiện của Đảng, pháp luật của Nhà nước và các thông tin công khai về kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025. Trong bối cảnh Quốc hội đã phê duyệt Chương trình Mục tiêu quốc gia tích hợp giai đoạn 2026-2035, bài viết lập luận rằng trọng tâm cải cách không chỉ là tăng nguồn lực mà phải chuyển từ logic “bù đắp thiếu hụt” sang logic “tạo năng lực phát triển”, lấy con người làm trung tâm, năng lực nội sinh làm nền tảng và kết quả phát triển làm chuẩn đánh giá. Bài viết đồng thời nhận diện các thách thức dự báo khi tích hợp 03 chương trình mục tiêu quốc gia thành 01 chương trình. Trên cơ sở đó, đề xuất các định hướng đổi mới nhằm nâng cao hiệu quả chính sách dân tộc, thu hẹp chênh lệch phát triển và củng cố phát triển bền vững ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

(DTTG) - Tóm tắt: Một trong các quan điểm về công tác dân tộc trong thời kỳ mới thể hiện tại Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 12/3/2003 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa IX là “quan tâm phát triển, bồi dưỡng nguồn nhân lực”. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, chất lượng nguồn nhân lực vừa là điểm nghẽn, vừa là chìa khóa để tạo đột phá. Trên cơ sở hệ thống hóa quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước và phân tích thực tiễn giáo dục đào tạo, giáo dục nghề nghiệp, giải quyết việc làm cho người dân tộc thiểu số thời gian qua, bài viết đánh giá những kết quả đạt được, chỉ ra những bất cập. Từ đó, đề xuất một số giải pháp đào tạo nguồn nhân lực dân tộc thiểu số có tri thức, kỹ năng, bản lĩnh, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.

(DTTG) -Tóm tắt: Việt Nam là quốc gia thống nhất, đa dân tộc, tương ứng hệ thống ngôn ngữ phong phú, phản ánh bề dày lịch sử và tri thức văn hóa tộc người đặc sắc. Tuy nhiên, dưới tác động của toàn cầu hóa, đô thị hóa và xu thế đồng nhất ngôn ngữ trong giáo dục - truyền thông hiện đại, nhiều tiếng nói dân tộc thiểu số đang suy giảm môi trường sử dụng, thậm chí đứng trước nguy cơ mai một. Trong bối cảnh đó, Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm bảo tồn và phát triển tiếng nói, chữ viết của các dân tộc thiểu số. Bài viết phân tích một số kết quả triển khai thực hiện chính sách.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết khám phá khái niệm “ẩm thực xanh” trong phát triển du lịch cộng đồng tại miền núi thành phố Đà Nẵng, nơi các dân tộc thiểu số (Cơ-tu, Co, Xơ-Đăng…) vẫn giữ gìn thực hành truyền thống gắn bó với môi trường rừng núi. Ẩm thực xanh thể hiện qua nguyên liệu sạch (gạo rẫy đỏ, rau rừng, gà đồi, heo bản, cá suối, măng, nấm…), phương thức canh tác không hóa chất, kỹ thuật chế biến thân thiện (cơm lam ống nứa, canh thụt Zirá, thịt gác bếp, rượu tà vạc), và sử dụng vật liệu tự nhiên phân hủy sinh học (lá chuối rừng, ống tre/nứa, vỏ bầu, lá dong) để chứa đựng, gói, bày biện món ăn. Những thực hành này không chỉ bảo tồn tri thức tộc người và cân bằng sinh thái mà còn tạo trải nghiệm độc đáo cho du lịch cộng đồng, góp phần phát triển sinh kế bền vững. Tác giả nhấn mạnh cần tránh thương mại hóa quá mức để giữ nguyên giá trị văn hóa - sinh thái, đồng thời đề xuất bảo tồn giống cây địa phương và vai trò trung tâm của cộng đồng trong phát triển du lịch xanh.

(DTTG) - Tóm tắt: Trung Quốc còn gọi là Trung Hoa (tên chính thức Cộng hòa nhân dân Trung Hoa - People’s Republic of China) là quốc gia đa dạng về dân tộc/tộc người thiểu số (gọi chung là dân tộc) nhất ở châu Á. Nhà nước Trung Quốc ở những thể chế khác nhau đều có chính sách đối với dân tộc. Đặc biệt, hiện nay, Nhà nước Trung Quốc có những chính sách cụ thể đối với dân tộc để góp phần ổn định và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế sâu rộng và biến đổi xã hội diễn ra nhanh chóng, nhiệm vụ củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc đang đặt ra những yêu cầu mới, sâu sắc và rộng lớn hơn. Một trong những yếu tố quan trọng quyết định tính chất của khối đại đoàn kết chính là mức độ bình đẳng về cơ hội phát triển và chất lượng cuộc sống giữa các vùng miền, các dân tộc.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết tập trung phân tích yêu cầu gắn kết phát triển kinh tế - xã hội bền vững với bảo đảm an ninh, quốc phòng ở khu vực Tây Nguyên trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Trên cơ sở luận giải vị trí địa chính trị, tiềm năng kinh tế và những đặc thù văn hóa - xã hội của vùng, nghiên cứu làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa phát triển và bảo vệ, đặc biệt trước các thách thức mới như suy thóai tài nguyên, biến đổi khí hậu, an ninh phi truyền thống và tác động của cạnh tranh chiến lược khu vực. Qua đó, bài viết chỉ ra các hạn chế trong cơ chế phối hợp phát triển, bảo vệ và đề xuất hệ thống giải pháp nhằm tăng cường năng lực quản trị, củng cố thế trận quốc phòng - an ninh, bảo đảm cho khu vực Tây Nguyên phát triển bền vững và giữ vững ổn định lâu dài.

(DTTG) - Tóm tắt: An ninh văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số là bộ phận quan trọng của an ninh phi truyền thống, gắn chặt với ổn định xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát triển bền vững đất nước. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và sự bùng nổ của không gian truyền thông số, các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số đang chịu nhiều tác động đa chiều, làm nảy sinh những thách thức mới đối với việc bảo đảm an ninh văn hóa. Bài viết tiếp cận vấn đề trên cơ sở lý luận về an ninh văn hóa và quản trị văn hóa đa dạng, phân tích thực trạng, nhận diện các nguy cơ như mai một bản sắc, đứt gãy truyền thừa văn hóa và sự lợi dụng vấn đề văn hóa, tôn giáo để gây bất ổn xã hội. Qua đó, tác giả đề xuất một số định hướng và giải pháp nhằm tăng cường an ninh văn hóa, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, góp phần ổn định và phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn mới hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích vai trò của văn hóa các dân tộc thiểu số trong quá trình xây dựng công nghiệp văn hóa ở Việt Nam, tập trung làm rõ những khía cạnh có khả năng khai thác, phát triển thành sản phẩm và dịch vụ văn hóa. Qua đó, bài viết chỉ ra các điều kiện cần thiết để khai thác văn hóa các dân tộc thiểu số theo hướng bền vững, bảo đảm vai trò chủ thể của cộng đồng, đồng thời đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm phát huy hiệu quả nguồn lực văn hóa này trong phát triển công nghiệp văn hóa quốc gia.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, bảo tồn và phát huy di sản, bản sắc văn hóa dân tộc đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới. Bài viết làm rõ cơ sở thực tiễn của việc xây dựng hệ sinh thái số về di sản và bản sắc văn hóa dân tộc. Đồng thời, tác giả chỉ ra các cấu phần cốt lõi của hệ sinh thái số văn hóa, bao gồm dữ liệu số, nền tảng công nghệ, chủ thể tham gia và cơ chế quản trị. Qua đó, bài viết phân tích việc xây dựng hệ sinh thái số văn hóa theo cách tiếp cận lấy văn hóa làm trung tâm, quyền sở hữu tri thức và sự tham gia chủ động của cộng đồng, góp phần phát triển bền vững và phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Người Hà Nhì ở tỉnh Lào Cai, chủ yếu thuộc nhóm Hà Nhì Đen, sinh sống tập trung tại khu vực vùng núi cao xã Bát Xát. Trong quá trình cư trú và canh tác lâu dài, cộng đồng này đã hình thành mối quan hệ gắn bó mật thiết với rừng, coi rừng vừa là không gian sinh tồn vừa là thực thể linh thiêng trong đời sống văn hóa và tín ngưỡng. Trên nền tảng kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp và hệ thống quan niệm truyền thống, người Hà Nhì đã xây dựng một hệ thống tri thức dân gian phong phú trong ứng xử với rừng, thể hiện qua các quy ước cộng đồng, luật tục, nghi lễ tín ngưỡng và tập quán canh tác nhằm khai thác hợp lý và bảo vệ tài nguyên rừng một cách bền vững. Bài viết tập trung phân tích nội dung và vai trò của các tri thức dân gian trong bảo vệ rừng của người Hà Nhì, qua đó làm rõ những giá trị văn hóa - xã hội và ý nghĩa thực tiễn của hệ tri thức này đối với công tác quản lý tài nguyên rừng và phát triển bền vững ở địa phương hiện nay.