Không gian học thuật

(DTTG) - Tóm tắt: Sự bùng nổ của công nghệ thông tin và các nền tảng mạng xã hội trong kỷ nguyên số đã tạo ra những cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức chưa từng có đối với công tác tôn giáo. Tôn giáo, với bản chất là niềm tin và sự thiêng liêng, khi trở thành chủ đề của các cuộc khủng hoảng truyền thông trên không gian mạng, thường có tốc độ lan truyền chóng mặt và gây ra những hệ lụy xã hội phức tạp. Bài viết tập trung phân tích nhận thức về khủng hoảng truyền thông tôn giáo, nhận diện các biểu hiện thực tế tại Việt Nam và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ cho cả cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức tôn giáo nhằm thích ứng và kiểm soát hiệu quả tình hình mới.

(DTTG) - Tóm tắt: Giảm nghèo bền vững không chỉ là mục tiêu kinh tế - xã hội mà còn là một nội dung quan trọng trong bảo đảm và thúc đẩy quyền con người, đặc biệt đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Trong bối cảnh “lõi nghèo” của cả nước tập trung chủ yếu ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, việc triển khai đồng thời Chương trình Mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững và Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 đã tạo ra những chuyển biến rõ nét cả về thu nhập, điều kiện sống và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản cho đồng bào. Từ tiếp cận quyền con người, bài viết phân tích cơ sở lý luận, pháp lý, đánh giá những kết quả nổi bật trong thực tiễn giảm nghèo giai đoạn 2021-2025, đồng thời làm rõ sự phát triển trong tư duy chính sách của Việt Nam từ bảo đảm an sinh xã hội sang phát triển bao trùm, coi người nghèo, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số là chủ thể của phát triển.

(DTTG) - Tóm tắt: Lễ hội Việt Nam vốn là một không gian thoát tục, nơi con người tìm về sự giao hòa giữa cá nhân và cộng đồng, giữa thực tại và tâm linh. Tuy nhiên, dưới áp lực của nền kinh tế thị trường và sự chuyển dịch giá trị xã hội, lễ hội đang dần bị vật chất hóa. Hiện tượng thương mại hóa không đơn thuần là sự xuất hiện của các hoạt động mua bán, mà sâu xa hơn, đó là sự biến đổi về bản chất của các hành vi văn hóa. Bài viết đi sâu phân tích hiện tượng thương mại hóa lễ hội truyền thống tại Việt Nam trong hội nhập toàn cầu. Thông qua các phương pháp tiếp cận nhận diện thương mại hóa không chỉ là sự xâm nhập của các hoạt động mua bán vào không gian thiêng mà còn là sự biến đổi về bản chất của niềm tin tôn giáo. Với 4 nhóm nguyên nhân cốt lõi: (1) Sự lệch lạc trong tâm thức tâm linh của cư dân hiện đại; (2) Áp lực tăng trưởng kinh tế địa phương; (3) Sự đứt gãy vai trò chủ thể của cộng đồng; (4) Những khoảng trống trong quản lý nhà nước, từ đó, đưa ra các giải pháp mang tính chiến lược nhằm trả lại giá trị thực cho lễ hội, lấy cộng đồng làm trung tâm của mọi hoạt động bảo tồn.

(DTTG) - Tóm tắt: Đô thị hóa và di cư là những quá trình kinh tế - xã hội mang tính cấu trúc, có tác động sâu rộng đến đời sống văn hóa, xã hội của đồng bào dân tộc thiểu số ở Việt Nam hiện nay. Bài viết phân tích một cách hệ thống những tác động đa chiều của đô thị hóa và di cư đối với cấu trúc cộng đồng, quan hệ xã hội, mô hình sinh kế và các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Trên cơ sở tiếp cận liên ngành và vận dụng các khung lý thuyết về biến đổi xã hội và di cư, nghiên cứu chỉ ra rằng bên cạnh việc mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực, việc làm và dịch vụ xã hội, đô thị hóa và di cư cũng làm gia tăng nguy cơ phân hóa xã hội, suy giảm gắn kết cộng đồng và mai một bản sắc văn hóa. Từ đó, tác giả đề xuất một số định hướng nhằm quản lý quá trình đô thị hóa và di cư theo hướng bao trùm, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo đảm phát triển bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết tập trung đề cập đến cơ sở chính trị, pháp lý và cơ sở thực tiễn trên quan điểm bám sát và tiếp tục thể chế hoá đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng về phát huy rộng rãi dân chủ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của Nhân dân, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; Bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên, đồng thời khắc phục những hạn chế, bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số 02/2016/QH14 (Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016) thời gian qua.

(DTTG) Tóm tắt: Việt Nam là quốc gia có truyền thống văn hóa lâu đời, đậm đà bản sắc dân tộc, đời sống tín ngưỡng, tôn giáo phong phú đa dạng với khoảng 27,7 triệu tín đồ, chiếm trên 27,7% dân số cả nước. Đồng bào các tôn giáo là một bộ phận không thể tách rời của dân tộc Việt Nam. Vì vậy, việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người luôn là chính sách nhất quán của Đảng, Nhà nước Việt Nam, là hạt nhân để quy tụ đồng bào các tôn giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần quan trọng trong xây dựng và phát triển đất nước. Chính sự nhất quán này đã tạo nên niềm tin, là cơ sở để quy tụ đồng bào các tôn giáo, củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

(DTTG) - Tóm tắt: Trải qua nhiều giai đoạn cách mạng nhưng chính sách đối nội của Việt Nam luôn nhất quán: “Vấn đề dân tộc và đoàn kết dân tộc luôn luôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp cách mạng. Thực hiện tốt chính sách dân tộc bình đẳng, đoàn kết, giúp nhau cùng phát triển”. Về đối ngoại, Việt Nam tích cực tham gia các công ước quốc tế về quyền con người, trong đó có Công ước quốc tế về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc (CERD). Bài viết tập trung phân tích làm rõ tầm nhìn nhất quán trong chính sách đối nội, đối ngoại của Việt Nam về bảo đảm quyền của người dân tộc thiểu số.

(DTTG) - Tóm tắt: Chuyển đổi số ở nông thôn là một nội dung quan trọng trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, tại nông thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, quá trình này diễn ra chậm và chưa tạo ra tác động rõ nét. Bài viết phân tích thực trạng, chỉ ra các điểm nghẽn, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển đổi số, góp phần thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

(DTTG) - Tóm tắt: Quốc hội Khóa XV, tại kỳ họp thứ 10 đã quyết định tích hợp 3 Chương trình Mục tiêu quốc gia: Xây dựng nông thôn mới, Giảm nghèo bền vững và Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thành một Chương trình Mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030. Sự tích hợp này là cần thiết và được kỳ vọng tạo ra sự phát triển bền vững của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong thời gian tới.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, truyền thông số ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong quảng bá văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số. Bài viết tập trung phân tích vai trò của truyền thông số như một công cụ hiệu quả trong việc mở rộng không gian lan tỏa văn hóa, vượt qua giới hạn địa lý, đưa các giá trị văn hóa địa phương tiếp cận cộng đồng quốc tế. Thông qua các nền tảng số và công nghệ đa phương tiện, di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của đồng bào dân tộc thiểu số được số hóa, lưu giữ và truyền tải sinh động, góp phần nâng cao nhận thức, thúc đẩy đối thoại và giao lưu văn hóa giữa các quốc gia. Tuy nhiên, bài viết cũng chỉ ra những thách thức đặt ra như nguy cơ thương mại hóa, sai lệch bản sắc và khoảng cách số. Trên cơ sở đó, tác giả nhấn mạnh yêu cầu phát huy truyền thông số một cách có định hướng, gắn kết chặt chẽ giữa quảng bá, bảo tồn văn hóa và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

(DTTD) - Tóm tắt: Ngày 18/11/2016, Quốc hội khóa XIV, kỳ họp thứ 2 đã thông qua Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018). Đến nay, sau gần 08 năm triển khai thực hiện, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (Luật) đã đem lại nhiều kết quả đáng ghi nhận, nhiều tổ chức được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo; nhiều tổ chức được công nhận là tổ chức tôn giáo, nhiều tổ chức tôn giáo trực thuộc được thành lập, chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, hơn một nghìn nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung được đăng ký, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người cơ bản đã được đáp ứng theo tinh thần Hiến pháp năm 2013. Tuy nhiên, bên cạnh đó, quá trình thực hiện Luật cũng xuất hiện các tồn tại, hạn chế do một số nguyên nhân. Bài viết này sẽ nêu ra một số lý do cần thiết phải xây dựng Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) và dự kiến các đề xuất cần sửa đổi để đáp ứng ngày càng tốt hơn quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người, đảm bảo quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết tập trung đề cập đến các chính sách mới về tín ngưỡng, tôn giáo nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số 02/2016/QH14 (Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 có hiệu lực từ ngày 01/01/2018) trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính; Phân quyền, phân cấp, chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, hiệu lực quản lý nhà nước và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cá nhân, tổ chức trong thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích giá trị cố kết cộng đồng từ ngôi nhà rông truyền thống của người Brâu ở làng Đắk Mế, xã Bờ Y, tỉnh Quảng Ngãi. Trên cơ sở tư liệu dân tộc học và kết quả điền dã năm 2024-2025, nghiên cứu chỉ ra rằng nhà rông không chỉ là kiến trúc đặc trưng mà còn là trung tâm tụ hội, biểu tượng bản sắc và không gian nghi lễ kết nối cộng đồng. Sau khi nhà rông cổ bị thiêu hủy năm 1991 và được dựng lại theo mẫu mới, nhiều giá trị nguyên gốc suy giảm, trong bối cảnh biến đổi hành chính, kinh tế và văn hóa. Từ những phân tích này, bài viết đề xuất định hướng bảo tồn theo hướng phục dựng kiến trúc truyền thống, khôi phục chức năng xã hội - nghi lễ, tăng cường vai trò thế hệ trẻ và gắn bảo tồn với phát triển sinh kế nhằm củng cố sự gắn kết cộng đồng trong bối cảnh mới.

(DTTG) - Tóm tắt: Văn hóa Nhật Bản luôn được thế giới ngưỡng mộ bởi chiều sâu lịch sử, tính thẩm mỹ tinh tế và bản sắc độc đáo, được hun đúc qua hàng nghìn năm. Trong dòng chảy văn hóa phong phú ấy, hệ thống các nghi lễ vòng đời đóng vai trò là một trong những biểu hiện sâu sắc và bền vững nhất của các giá trị truyền thống, tâm linh và đạo đức xã hội Nhật Bản. Những nghi lễ này không chỉ đơn thuần là tập tục, mà là những dấu mốc thiêng liêng, đánh dấu sự chuyển đổi trạng thái của cá nhân trong suốt cuộc đời từ lúc sinh ra, trưởng thành, lập gia đình, cho đến khi qua đời, đồng thời, tái khẳng định vị trí và trách nhiệm của họ đối với cộng đồng. Bài viết tập trung nghiên cứu và phân tích chi tiết các nghi lễ vòng đời chủ đạo của người Nhật Bản, bao gồm các giai đoạn từ sơ sinh, thiếu niên, thành nhân, gia nhập cộng đồng, đến tang ma và lên lão.

(DTTG) - Tóm tắt: Lễ thành hôn theo nghi thức tôn giáo là một nghi lễ quan trọng, đánh dấu sự xác lập mối quan hệ hôn nhân không chỉ về mặt xã hội mà còn về mặt tinh thần và tín ngưỡng. Trong nhiều tôn giáo, lễ thành hôn được xem là sự kiện thiêng liêng, thể hiện cam kết của đôi nam nữ trước cộng đồng và trước đấng thiêng liêng mà họ tôn thờ. Thông qua các nghi thức, lời tuyên hứa và biểu tượng tôn giáo, lễ thành hôn góp phần củng cố các giá trị đạo đức, trách nhiệm gia đình và sự bền vững của đời sống hôn nhân. Đặc biệt, với tín đồ của các tôn giáo, lễ thành hôn càng trở nên có ý nghĩa khi đây không chỉ là việc kết hợp giữa hai con người bởi tình yêu đôi lứa mà còn là sự gắn kết của hai tâm hồn có chung đức tin và tình cảm tôn giáo.

(DTTG) - Tóm tắt: Dưới các triều đại phong kiến độc lập của Việt Nam, tồn tại một thiết chế chính trị, một chuẩn mực đạo đức dành nhiều quyền “ưu ái” cho nam giới, hình thành chế độ phụ quyền điển hình, ảnh hưởng tới mọi sinh hoạt của đời sống xã hội. Trong đời sống thế tục, chế độ phụ quyền đó kéo dài quá lâu khiến người phụ nữ, chấp nhận chịu phần thua kém và phục tùng người đàn ông. Nếp sống gia trưởng “trọng nam khinh nữ” được tuân thủ lâu dài, trở thành lẽ phải, gia phong, lệ làng, phép nước. Trong đời sống tâm linh tính nữ lại có phần nổi trội, quyền uy, hình thành một hệ thống tín ngưỡng thờ nữ thần, với điển hình là tín ngưỡng thờ Mẫu. Nghiên cứu này tập trung làm rõ những nội dung cơ bản và nguyên nhân khiến tính nữ lại nổi trội, quyền uy trong sinh hoạt tín ngưỡng dân gian của người Việt; từ đó đánh giá và xác định các giá trị về bình đẳng giới trong đời sống tâm linh đa dạng của người Việt Nam.