Không gian học thuật

(DTTG) Tóm tắt: Việt Nam là quốc gia có truyền thống văn hóa lâu đời, đậm đà bản sắc dân tộc, đời sống tín ngưỡng, tôn giáo phong phú đa dạng với khoảng 27,7 triệu tín đồ, chiếm trên 27,7% dân số cả nước. Đồng bào các tôn giáo là một bộ phận không thể tách rời của dân tộc Việt Nam. Vì vậy, việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người luôn là chính sách nhất quán của Đảng, Nhà nước Việt Nam, là hạt nhân để quy tụ đồng bào các tôn giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, góp phần quan trọng trong xây dựng và phát triển đất nước. Chính sự nhất quán này đã tạo nên niềm tin, là cơ sở để quy tụ đồng bào các tôn giáo, củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

(DTTG) - Tóm tắt: Trải qua nhiều giai đoạn cách mạng nhưng chính sách đối nội của Việt Nam luôn nhất quán: “Vấn đề dân tộc và đoàn kết dân tộc luôn luôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp cách mạng. Thực hiện tốt chính sách dân tộc bình đẳng, đoàn kết, giúp nhau cùng phát triển”. Về đối ngoại, Việt Nam tích cực tham gia các công ước quốc tế về quyền con người, trong đó có Công ước quốc tế về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc (CERD). Bài viết tập trung phân tích làm rõ tầm nhìn nhất quán trong chính sách đối nội, đối ngoại của Việt Nam về bảo đảm quyền của người dân tộc thiểu số.

(DTTG) - Tóm tắt: Chuyển đổi số ở nông thôn là một nội dung quan trọng trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, tại nông thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, quá trình này diễn ra chậm và chưa tạo ra tác động rõ nét. Bài viết phân tích thực trạng, chỉ ra các điểm nghẽn, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm thúc đẩy chuyển đổi số, góp phần thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

(DTTG) - Tóm tắt: Trải qua các giai đoạn lịch sử, từ thời các nhà nước sơ khai đến công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế hiện nay, đoàn kết luôn là cội nguồn sức mạnh của dân tộc, là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước. Bài viết phân tích những đặc trưng của khối đại đoàn kết, từ sự đồng thuận chính trị, thống nhất ý chí trong hệ thống chính trị đến sự gắn bó văn hóa, xã hội trong cộng đồng các dân tộc. Đồng thời, làm rõ yêu cầu củng cố đoàn kết trong bối cảnh toàn cầu hóa, nhằm bảo đảm phát triển bền vững và giữ vững chủ quyền quốc gia.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, truyền thông số ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong quảng bá văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số. Bài viết tập trung phân tích vai trò của truyền thông số như một công cụ hiệu quả trong việc mở rộng không gian lan tỏa văn hóa, vượt qua giới hạn địa lý, đưa các giá trị văn hóa địa phương tiếp cận cộng đồng quốc tế. Thông qua các nền tảng số và công nghệ đa phương tiện, di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của đồng bào dân tộc thiểu số được số hóa, lưu giữ và truyền tải sinh động, góp phần nâng cao nhận thức, thúc đẩy đối thoại và giao lưu văn hóa giữa các quốc gia. Tuy nhiên, bài viết cũng chỉ ra những thách thức đặt ra như nguy cơ thương mại hóa, sai lệch bản sắc và khoảng cách số. Trên cơ sở đó, tác giả nhấn mạnh yêu cầu phát huy truyền thông số một cách có định hướng, gắn kết chặt chẽ giữa quảng bá, bảo tồn văn hóa và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

(DTTD) - Tóm tắt: Ngày 18/11/2016, Quốc hội khóa XIV, kỳ họp thứ 2 đã thông qua Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018). Đến nay, sau gần 08 năm triển khai thực hiện, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (Luật) đã đem lại nhiều kết quả đáng ghi nhận, nhiều tổ chức được cấp chứng nhận đăng ký hoạt động tôn giáo; nhiều tổ chức được công nhận là tổ chức tôn giáo, nhiều tổ chức tôn giáo trực thuộc được thành lập, chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, hơn một nghìn nhóm sinh hoạt tôn giáo tập trung được đăng ký, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người cơ bản đã được đáp ứng theo tinh thần Hiến pháp năm 2013. Tuy nhiên, bên cạnh đó, quá trình thực hiện Luật cũng xuất hiện các tồn tại, hạn chế do một số nguyên nhân. Bài viết này sẽ nêu ra một số lý do cần thiết phải xây dựng Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) và dự kiến các đề xuất cần sửa đổi để đáp ứng ngày càng tốt hơn quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi người, đảm bảo quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết tập trung đề cập đến các chính sách mới về tín ngưỡng, tôn giáo nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số 02/2016/QH14 (Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 có hiệu lực từ ngày 01/01/2018) trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính; Phân quyền, phân cấp, chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, hiệu lực quản lý nhà nước và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cá nhân, tổ chức trong thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.

(DTTG) - Tóm tắt: Tôn giáo là nhu cầu của con người, là một thực thể tồn tại trong xã hội. Hiện nay, tất cả các nước, vùng lãnh thổ trên thế giới đều có tôn giáo và người theo các tôn giáo khác nhau. Tuy nhiên, tùy theo đặc điểm lịch sử, văn hóa, thể chế chính trị, mỗi quốc gia có chính sách và ứng xử với tôn giáo khác nhau. Bài viết giới thiệu khái quát về pháp luật liên quan đến tôn giáo và công tác quản lý hoạt động tôn giáo ở một số quốc gia châu Á - một số kinh nghiệm cần quan tâm.

(DTTG) - Tóm tắt: Văn hóa Nhật Bản luôn được thế giới ngưỡng mộ bởi chiều sâu lịch sử, tính thẩm mỹ tinh tế và bản sắc độc đáo, được hun đúc qua hàng nghìn năm. Trong dòng chảy văn hóa phong phú ấy, hệ thống các nghi lễ vòng đời đóng vai trò là một trong những biểu hiện sâu sắc và bền vững nhất của các giá trị truyền thống, tâm linh và đạo đức xã hội Nhật Bản. Những nghi lễ này không chỉ đơn thuần là tập tục, mà là những dấu mốc thiêng liêng, đánh dấu sự chuyển đổi trạng thái của cá nhân trong suốt cuộc đời từ lúc sinh ra, trưởng thành, lập gia đình, cho đến khi qua đời, đồng thời, tái khẳng định vị trí và trách nhiệm của họ đối với cộng đồng. Bài viết tập trung nghiên cứu và phân tích chi tiết các nghi lễ vòng đời chủ đạo của người Nhật Bản, bao gồm các giai đoạn từ sơ sinh, thiếu niên, thành nhân, gia nhập cộng đồng, đến tang ma và lên lão.

(DTTG) - Tóm tắt: Lễ thành hôn theo nghi thức tôn giáo là một nghi lễ quan trọng, đánh dấu sự xác lập mối quan hệ hôn nhân không chỉ về mặt xã hội mà còn về mặt tinh thần và tín ngưỡng. Trong nhiều tôn giáo, lễ thành hôn được xem là sự kiện thiêng liêng, thể hiện cam kết của đôi nam nữ trước cộng đồng và trước đấng thiêng liêng mà họ tôn thờ. Thông qua các nghi thức, lời tuyên hứa và biểu tượng tôn giáo, lễ thành hôn góp phần củng cố các giá trị đạo đức, trách nhiệm gia đình và sự bền vững của đời sống hôn nhân. Đặc biệt, với tín đồ của các tôn giáo, lễ thành hôn càng trở nên có ý nghĩa khi đây không chỉ là việc kết hợp giữa hai con người bởi tình yêu đôi lứa mà còn là sự gắn kết của hai tâm hồn có chung đức tin và tình cảm tôn giáo.

(DTTG) - Tóm tắt: Dưới các triều đại phong kiến độc lập của Việt Nam, tồn tại một thiết chế chính trị, một chuẩn mực đạo đức dành nhiều quyền “ưu ái” cho nam giới, hình thành chế độ phụ quyền điển hình, ảnh hưởng tới mọi sinh hoạt của đời sống xã hội. Trong đời sống thế tục, chế độ phụ quyền đó kéo dài quá lâu khiến người phụ nữ, chấp nhận chịu phần thua kém và phục tùng người đàn ông. Nếp sống gia trưởng “trọng nam khinh nữ” được tuân thủ lâu dài, trở thành lẽ phải, gia phong, lệ làng, phép nước. Trong đời sống tâm linh tính nữ lại có phần nổi trội, quyền uy, hình thành một hệ thống tín ngưỡng thờ nữ thần, với điển hình là tín ngưỡng thờ Mẫu. Nghiên cứu này tập trung làm rõ những nội dung cơ bản và nguyên nhân khiến tính nữ lại nổi trội, quyền uy trong sinh hoạt tín ngưỡng dân gian của người Việt; từ đó đánh giá và xác định các giá trị về bình đẳng giới trong đời sống tâm linh đa dạng của người Việt Nam.

(DTTG) - Lễ hội nói chung, đặc biệt các lễ hội cổ truyền đều xuất phát từ nhu cầu tín ngưỡng của Nhân dân, thường diễn ra như một cơ hội để con người thể hiện tấm lòng sùng kính với đức tin mà mình đã chọn. Tín ngưỡng và lễ hội có một mối quan hệ mật thiết với nhau. Tín ngưỡng dân gian đóng vai trò quan trọng trong các lễ hội cổ truyền của Việt Nam, thể hiện bản sắc văn hóa, tâm linh và lòng tôn kính đối với các thế lực siêu nhiên, Tổ tiên, thần thánh. Sự thăng trầm của lễ hội và tín ngưỡng dân gian trong vài thập niên qua đã chứng tỏ sức sống bền bỉ và sự hợp lý của nó trong ký ức cộng đồng, không dễ gì làm cho phai mờ. Bài viết tìm hiểu một số đặc điểm nổi bật về tín ngưỡng dân gian trong các lễ hội cổ truyền của người Việt, đặc biệt, lễ hội liên quan đến tín ngưỡng dân gian như: tín ngưỡng phồn thực, tín ngưỡng vạn vật hữu linh, tín ngưỡng thờ Thành hoàng, tín ngưỡng thờ Tổ tiên, tín ngưỡng thờ Mẫu...

(DTTG) - Tóm tắt: Nghề dệt thổ cẩm của đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên là một di sản văn hóa phi vật thể độc đáo, kết tinh tri thức thủ công, biểu tượng thẩm mỹ và hệ giá trị xã hội, tâm linh của cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, trước tác động của toàn cầu hóa, đô thị hóa và sự cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp, nghề dệt truyền thống đang đứng trước nguy cơ suy giảm nghiêm trọng. Nghiên cứu này tập trung phân tích giá trị văn hóa, nghệ thuật của thổ cẩm; đánh giá thực trạng bảo tồn trong bối cảnh hiện nay; đồng thời đề xuất các giải pháp giữ gìn và phát huy bền vững. Trên cơ sở tiếp cận liên ngành, bài viết nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp bảo tồn tri thức truyền thống, phát triển kinh tế văn hóa và thúc đẩy du lịch cộng đồng nhằm tạo động lực để nghề dệt thổ cẩm tiếp tục tồn tại và phát triển trong đời sống đương đại.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích mối quan hệ tương tác giữa phong tục tập quán truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số với tiến trình xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam. Trên cơ sở tiếp cận văn hóa - phát triển, nghiên cứu chỉ ra rằng hệ thống phong tục của cộng đồng các dân tộc thiểu số vừa là nguồn lực nội sinh hỗ trợ thực hiện các tiêu chí nông thôn mới, vừa tiềm ẩn những rào cản về hành vi, nhận thức và thể chế xã hội. Qua việc nhận diện các yếu tố phong tục tác động tích cực như sự gắn kết cộng đồng, bảo vệ môi trường, bảo tồn bản sắc và các yếu tố tiêu cực như tập quán sản xuất lạc hậu, lễ nghi tốn kém, xung đột luật tục - pháp luật, bài viết đề xuất một số định hướng tiếp cận linh hoạt, phù hợp bối cảnh văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Từ đó, nhấn mạnh vai trò của phát triển dựa vào cộng đồng, cải tiến thể chế địa phương và kết hợp hài hòa giữa bảo tồn văn hóa truyền thống với thúc đẩy đổi mới trong xây dựng nông thôn mới theo hướng bền vững và bao trùm.

(DTTG) - Tóm tắt: Tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng được coi là tín ngưỡng văn hóa đặc trưng của người dân đồng bằng Bắc Bộ, thể hiện đậm nét văn hóa cư dân có truyền thống làm nông nghiệp lúa nước. Tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng một mặt đã thỏa mãn nhu cầu tâm linh, văn hóa tinh thần, một mặt góp phần bảo tồn những giá trị truyền thống dân tộc. Thờ Thành hoàng làng trở thành nét đẹp văn hóa biểu trưng của nhiều địa phương Bắc Bộ. Hiện nay, dưới sự tác động của nền kinh tế thị trường, văn hóa ngoại lai, mặc dù, đã được người dân bảo tồn, phát huy nhưng một số nội dung, hình thức thực hành tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng bị biến tướng, mai một dần. Điển hình như việc thương mại hóa lễ hội đình, đền làm phai nhạt giá trị văn hóa; việc trùng tu cơ sở vật chất gây lãng phí, mất đi nét đẹp kiến trúc cổ xưa; các hiện tượng mê tín dị đoan ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống vật chất và tinh thần của người dân... Thực trạng trên đặt ra yêu cầu cho các cấp lãnh đạo, quản lý và Nhân dân địa phương trong việc vận dụng giải pháp để phát huy hiệu quả những mặt tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của những biến tướng trong tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Tín ngưỡng thờ Mẫu là tín ngưỡng dân gian, đã tồn tại lâu đời, thể hiện rõ đặc trưng của nền văn hóa lúa nước của Việt Nam. Về nguồn gốc hình thành, một số nhà nghiên cứu cho rằng, tục thờ Mẫu có từ thời tiền sử khi người Việt thờ các thần linh thiên nhiên kết hợp với tín ngưỡng thờ nữ thần rất phát triển trong xã hội mẫu hệ (gọi nữ thần là Mẹ, Mẫu, Mế), qua quá trình tiếp biến văn hóa, từ hình bóng các vị thần tự nhiên chuyển sang các nhân thần. Việc tôn thờ Mẫu (Mẹ) làm thần tượng với các quyền năng sinh sôi, che chở cho con người của tín ngưỡng thờ Mẫu đã giúp tín ngưỡng này dễ dàng đi vào đời sống dân gian, bắt rễ sâu vào xã hội và đời sống tâm linh của mỗi con người.