Không gian học thuật

(DTTG) - Tóm tắt: Ngôn ngữ dân tộc thiểu số là thành tố quan trọng cấu thành bản sắc văn hóa và là kho lưu giữ tri thức địa phương của các cộng đồng. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa, đô thị hóa và chuyển dịch mạnh mẽ của các không gian giao tiếp, nhiều ngôn ngữ dân tộc thiểu số đang đứng trước nguy cơ suy giảm và mai một. Bài viết tập trung phân tích các mô hình bảo tồn ngôn ngữ dân tộc thiểu số đã và đang được triển khai, bao gồm mô hình dựa vào cộng đồng, giáo dục song ngữ, ứng dụng công nghệ số và gắn bảo tồn ngôn ngữ với phát triển kinh tế, văn hóa. Trên cơ sở tổng hợp và phân tích các nghiên cứu trong và ngoài nước, bài viết chỉ ra những khoảng trống nghiên cứu, đặc biệt là vai trò chủ thể của cộng đồng trong bảo tồn ngôn ngữ. Qua đó, tác giả nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách tiếp cận nhằm nâng cao hiệu quả và tính bền vững của công tác bảo tồn ngôn ngữ dân tộc thiểu số trong bối cảnh hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: An ninh văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số là bộ phận quan trọng của an ninh phi truyền thống, gắn chặt với ổn định xã hội, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát triển bền vững đất nước. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và sự bùng nổ của không gian truyền thông số, các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số đang chịu nhiều tác động đa chiều, làm nảy sinh những thách thức mới đối với việc bảo đảm an ninh văn hóa. Bài viết tiếp cận vấn đề trên cơ sở lý luận về an ninh văn hóa và quản trị văn hóa đa dạng, phân tích thực trạng, nhận diện các nguy cơ như mai một bản sắc, đứt gãy truyền thừa văn hóa và sự lợi dụng vấn đề văn hóa, tôn giáo để gây bất ổn xã hội. Qua đó, tác giả đề xuất một số định hướng và giải pháp nhằm tăng cường an ninh văn hóa, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, góp phần ổn định và phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn mới hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích vai trò của văn hóa các dân tộc thiểu số trong quá trình xây dựng công nghiệp văn hóa ở Việt Nam, tập trung làm rõ những khía cạnh có khả năng khai thác, phát triển thành sản phẩm và dịch vụ văn hóa. Qua đó, bài viết chỉ ra các điều kiện cần thiết để khai thác văn hóa các dân tộc thiểu số theo hướng bền vững, bảo đảm vai trò chủ thể của cộng đồng, đồng thời đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm phát huy hiệu quả nguồn lực văn hóa này trong phát triển công nghiệp văn hóa quốc gia.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, bảo tồn và phát huy di sản, bản sắc văn hóa dân tộc đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới. Bài viết làm rõ cơ sở thực tiễn của việc xây dựng hệ sinh thái số về di sản và bản sắc văn hóa dân tộc. Đồng thời, tác giả chỉ ra các cấu phần cốt lõi của hệ sinh thái số văn hóa, bao gồm dữ liệu số, nền tảng công nghệ, chủ thể tham gia và cơ chế quản trị. Qua đó, bài viết phân tích việc xây dựng hệ sinh thái số văn hóa theo cách tiếp cận lấy văn hóa làm trung tâm, quyền sở hữu tri thức và sự tham gia chủ động của cộng đồng, góp phần phát triển bền vững và phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên là nền tảng sống còn quyết định sự tồn tại và tính liên tục của di sản trong đời sống cộng đồng các dân tộc địa phương. Bài viết tiếp cận bảo tồn cồng chiêng theo hướng bảo tồn “không gian văn hóa”, coi đây là điều kiện tiên quyết để văn hóa cồng chiêng có thể sống và thích ứng cùng thời gian, thay vì chỉ tồn tại dưới dạng trình diễn hay lưu giữ tư liệu. Trong bối cảnh biến đổi xã hội, đô thị hóa và tác động của kinh tế thị trường, không gian sinh hoạt truyền thống gắn với cồng chiêng đang bị thu hẹp và biến dạng, dẫn tới nguy cơ đứt gãy thực hành văn hóa. Trên cơ sở phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa cồng chiêng, không gian làng, nghi lễ và cộng đồng chủ thể, tác giả đề cập vai trò trung tâm của cộng đồng trong bảo tồn không gian sống của di sản, đồng thời đề xuất định hướng bảo tồn gắn với đời sống, phát triển bền vững và thích ứng với bối cảnh hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Tri thức địa phương của đồng bào dân tộc thiểu số là nguồn lực đặc thù, tích lũy qua quá trình lịch sử lâu dài, gắn liền với điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái và đời sống văn hóa, xã hội của cộng đồng. Trong bối cảnh phát triển khoa học công nghệ và yêu cầu phát triển bền vững hiện nay, việc ứng dụng khoa học nhằm bảo tồn, phát huy và nâng cao giá trị tri thức địa phương trở thành vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Bài viết phân tích vai trò của khoa học và công nghệ trong việc hệ thống hóa, chuẩn hóa, số hóa và kết hợp tri thức địa phương với khoa học hiện đại, qua đó tạo ra giá trị gia tăng trong sản xuất, sinh kế và bảo tồn văn hóa. Trên cơ sở đánh giá thực trạng và những vấn đề đặt ra, nghiên cứu đề xuất các định hướng và giải pháp nhằm bảo đảm sự tham gia chủ thể của cộng đồng, hài hòa giữa bảo tồn tri thức địa phương và đổi mới sáng tạo, góp phần phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích các giá trị văn hóa tộc người được huy động như những nguồn lực kinh tế ở vùng biên giới đất liền Việt Nam thông qua nghiên cứu so sánh hai trường hợp: người Mông ở thôn Thèn Pả và người Lô Lô Đen ở thôn Lô Lô Chải, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang. Dựa trên khung lý thuyết vốn văn hóa và các phương pháp dân tộc học, nghiên cứu xem xét những cơ chế khác nhau mà qua đó các thực hành văn hóa, tri thức, kiến trúc, ẩm thực và các thiết chế xã hội được chuyển hóa thành chiến lược sinh kế. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng trong các con đường chuyển hóa vốn văn hóa, đồng thời nhấn mạnh vai trò của tổ chức cộng đồng và quyền kiểm soát của cộng đồng trong việc định hình các mô hình phát triển kinh tế bền vững.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong không gian văn hóa Tây Nam Bộ, sông ngòi không chỉ là thực thể địa lý mà còn là cội nguồn của các hình thái cư trú và tín ngưỡng. Sông Long Hồ không chỉ là tuyến giao thông thủy quan trọng mà còn là trục lộ văn hóa tâm linh đặc thù của tỉnh Vĩnh Long. Trải qua hàng trăm năm khẩn hoang, dọc đôi bờ dòng sông này đã hình thành một hệ thống di tích dày đặc, phản ánh đời sống tâm linh phong phú của cộng đồng người Kinh, Hoa, Khmer. Bài viết phân tích những đặc trưng, giá trị và thực trạng hệ thống di tích ven sông Long Hồ dưới góc độ kiến trúc cảnh quan, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm phát huy giá trị di sản gắn liền với định hướng phát triển du lịch bền vững và chỉnh trang đô thị.

(DTTG) - Tóm tắt: Là tôn giáo nội sinh đầu tiên ở vùng đất phương Nam, ra đời vào thế kỷ XIX, Bửu Sơn Kỳ Hương đã tạo nên dấu ấn đậm nét trong đời sống văn hóa, tâm linh của người dân nơi đây. Trải qua gần 170 năm hình thành và phát triển, đạo Bửu Sơn Kỳ Hương có nhiều đóng góp đáng kể vào đời sống tinh thần của người dân Nam Bộ và tiến trình phát triển của địa phương. Bài viết phân tích sự hình thành và những ảnh hưởng sâu rộng của đạo Bửu Sơn Kỳ Hương trong đời sống người dân Nam Bộ.

(DTTG) - Tóm tắt: Mặc dù trang phục và lễ hội là hai thành tố văn hóa khác nhau nhưng lại có mối liên hệ mật thiết với nhau. Lễ hội là môi trường để trang phục thể hiện rõ nét các vai trò ở nhiều góc độ khác nhau, còn trang phục góp phần thể hiện màu sắc đặc trưng của lễ hội. Bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống không thể tách rời bảo tồn lễ hội của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam.

(DTTG) - Tóm tắt: Ba Lan là một quốc gia Trung Âu có lịch sử khá lâu đời với những thăng trầm nhưng để lại nhiều dấu ấn quan trọng đối với châu Âu và thế giới. Ba Lan là một nước chịu ảnh hưởng sâu sắc của Công giáo. Sau năm 1945, Ba Lan trở thành nước xã hội chủ nghĩa chịu ảnh hưởng của Liên Xô trên nhiều phương diện, trong đó có nhận thức và ứng xử đối với tôn giáo. Năm 1989, Ba Lan chuyển sang thể chế chính trị mới có những thay đổi về chính sách đối với tôn giáo, đặc biệt là những nguyên tắc hiến định và mối quan hệ giữa Nhà nước với tôn giáo.

(DTTG) - Tóm tắt: Lễ thành hôn theo nghi thức tôn giáo là một nghi lễ quan trọng, đánh dấu sự xác lập mối quan hệ hôn nhân không chỉ về mặt xã hội mà còn về mặt tinh thần và tín ngưỡng. Trong nhiều tôn giáo, lễ thành hôn được xem là sự kiện thiêng liêng, thể hiện cam kết của đôi nam nữ trước cộng đồng và trước đấng thiêng liêng mà họ tôn thờ. Thông qua các nghi thức, lời tuyên hứa và biểu tượng tôn giáo, lễ thành hôn góp phần củng cố các giá trị đạo đức, trách nhiệm gia đình và sự bền vững của đời sống hôn nhân. Đặc biệt, với tín đồ của các tôn giáo, lễ thành hôn càng trở nên có ý nghĩa khi đây không chỉ là việc kết hợp giữa hai con người bởi tình yêu đôi lứa mà còn là sự gắn kết của hai tâm hồn có chung đức tin và tình cảm tôn giáo.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu trong đổi mới quản trị nhà nước, trong đó có quản trị công tác dân tộc. Bài viết tập trung phân tích vai trò và ý nghĩa của chuyển đổi số đối với việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị công tác dân tộc ở Việt Nam hiện nay, đặc biệt trong các khâu hoạch định, tổ chức thực thi và giám sát chính sách. Từ đó, bài viết gợi mở các định hướng nhằm thúc đẩy chuyển đổi số gắn với bảo đảm tính bao trùm, phù hợp đặc thù văn hóa, xã hội, góp phần hiện đại hóa quản trị công tác dân tộc trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Songkran bắt nguồn từ thuật ngữ Phạn ngữ Sankranti, có nghĩa là sự chuyển giao hoặc bước vào. Trong truyền thống Bà-la-môn giáo cổ đại, đây là thời điểm Mặt Trời kết thúc chu kỳ trong cung Song Ngư để bước vào cung Bạch Dương. Đối với người Thái, Songkran là một cột mốc thời gian trên lịch pháp và là một nghi lễ chuyển đổi. Đây là thời điểm ranh giới giữa cái cũ và cái mới, giữa bụi bặm của trần thế và sự thanh khiết của tâm linh. Songkran là một không gian thiêng nơi con người thực hiện các nghi thức tẩy trần để rũ bỏ vận hạn của năm cũ và đón nhận phước lành của năm mới. Bài viết phân tích tết Songkran của Thái Lan làm rõ nguồn gốc, sự tiếp biến trong lòng Phật giáo Thượng tọa bộ và các tín ngưỡng bản địa Thái Lan; Giải mã biểu tượng “nước”, “tháp cát”, những thực hành gột rửa nghiệp lực và tích lũy công đức; Đánh giá vai trò của Songkran trong việc định hình bản sắc quốc gia và vị thế sau khi được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại vào năm 2023.

(DTTG) - Tóm tắt: Xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số là một nội dung quan trọng trong công tác cán bộ và công tác dân tộc của Đảng, Nhà nước ta. Bài viết phân tích quan điểm nhất quán của Đảng về vấn đề này; Đánh giá kết quả đạt được thời gian qua; Chỉ ra những hạn chế, bất cập từ thực tiễn. Trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số trong giai đoạn tới, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thúc đẩy phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

(DTTG) - Tóm tắt: Đồng bằng sông Cửu Long giữ vai trò đặc biệt trong phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là không gian văn hóa quan trọng của đồng bào Khmer. Những biến đổi về sinh kế, tác động của biến đổi khí hậu và sự hút lao động ở các trung tâm phát triển đã làm gia tăng dòng di cư của người Khmer và kéo theo nguy cơ đứt gãy trao truyền văn hóa của dân tộc này. Bài viết góp phần phân tích thực trạng di cư lao động và những tác động với việc trao truyền văn hóa trong đồng bào dân tộc Khmer ở đồng bằng sông Cửu Long.