(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết nghiên cứu chuyên sâu về lễ Vu lan dưới góc độ tôn giáo học và văn hóa học. Trên cơ sở làm rõ nguồn gốc kinh điển Phật giáo (Kinh Vu lan bồn) và sự chuyển hóa từ tư tưởng Ấn Độ sang không gian văn hóa Việt Nam, tác giả phân tích ý nghĩa bản chất của đạo hiếu trong Phật giáo và sự hòa quyện hữu cơ với truyền thống thờ cúng Tổ tiên, “uống nước nhớ nguồn” của người Việt. Nghiên cứu chỉ ra rằng Vu lan không chỉ dừng lại ở một nghi lễ tôn giáo biệt phái mà đã trở thành một thành tố cốt lõi trong hệ giá trị đạo đức xã hội Việt Nam, góp phần cố kết gia đình, dòng họ và chuyển hóa tâm thức cá nhân trong bối cảnh đương đại. Bài viết đi sâu phân tích cấu trúc tư tưởng của đạo hiếu trong Phật giáo, tiến trình Việt hóa nghi lễ Vu lan và giá trị vững bền của nét đẹp đạo đức này trong đời sống tinh thần của người Việt từ truyền thống đến hiện đại.
(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích vai trò và cơ chế của số hóa trong bảo tồn, phát huy di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của cộng đồng dân tộc Ê-đê ở Tây Nguyên trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Qua đó, cho thấy số hóa không chỉ là quá trình chuyển đổi dữ liệu, mà là phương thức tái cấu trúc việc lưu trữ, diễn giải và lan tỏa giá trị di sản văn hoá. Các thành tố như nhà dài, sử thi, không gian cồng chiêng và lễ hội được xem xét như đối tượng trọng tâm của số hóa… Trên cơ sở đó, số hóa góp phần bảo đảm tính liên tục của di sản văn hoá, mở rộng khả năng tiếp cận và nâng cao giá trị văn hóa trong môi trường toàn cầu. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là bảo đảm tính xác thực, bối cảnh văn hóa và vai trò chủ thể của cộng đồng dân tộc Ê-đê. Vì vậy, chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu và tiếp cận số hóa gắn với bảo tồn di sản văn hóa “sống” và phát triển bền vững.
(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết tập trung phân tích sâu sắc và toàn diện về luân lý trong lối sống của cộng đồng người Công giáo tại Việt Nam dưới góc nhìn tôn giáo học và xã hội học văn hóa. Luân lý Công giáo Việt Nam không tồn tại như một hệ thống giáo điều biệt lập, mà là kết quả của quá trình hội nhập văn hóa sâu sắc giữa đức tin Ki-tô giáo hoàn vũ và các giá trị luân lý, đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam như đạo hiếu, tinh thần cộng đồng, lòng nhân ái và tính cần cù. Thông qua việc khảo sát các chiều kích cốt lõi luân lý trong gia đình, luân lý trong quan hệ cộng đồng (xứ đạo và làng xã) và luân lý trong trách nhiệm xã hội thời kỳ hiện đại, bài viết làm rõ cách thức người Công giáo Việt Nam định hình căn tính vừa là người Công giáo tốt, vừa là người công dân tốt, khẳng định nguồn lực đạo đức Công giáo đã và đang đóng góp tích cực vào việc xây dựng hệ giá trị con người Việt Nam hiện nay.
(DTDT) - Tóm tắt: Bài viết nghiên cứu một cách hệ thống về nguồn lực kinh tế của Phật giáo Việt Nam và định hướng phát huy nguồn lực này trong kỷ nguyên mới - bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển chiến lược gắn liền với chuyển đổi số toàn diện, kinh tế xanh và phát triển bền vững. Việc phát huy nguồn lực kinh tế Phật giáo hiện nay đang đứng trước những cơ hội lớn nhờ sự đồng điệu giữa triết lý Phật giáo với xu thế tiêu dùng tỉnh thức, kinh tế xanh và các tiêu chuẩn ESG. Tuy nhiên, quá trình này cũng đối mặt với những thách thức phức tạp về khoảng trống pháp lý, nguy cơ thương mại hóa và năng lực quản trị nội bộ. Trên cơ sở phân tích thực trạng, bài viết đề xuất một hệ thống giải pháp đồng bộ mà mục tiêu hướng tới là chuyển hóa nguồn lực kinh tế Phật giáo thành một động lực nội sinh quan trọng, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và sự an lạc bền vững của cộng đồng.
(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế du lịch bền vững, xây dựng thương hiệu du lịch cộng đồng trên nền tảng số đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc. Với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, bản sắc văn hóa đa dạng của hơn 30 dân tộc thiểu số cùng hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, khu vực này có tiềm năng lớn để phát triển du lịch cộng đồng gắn với kinh tế số. Bài viết tập trung phân tích thực trạng xây dựng thương hiệu du lịch cộng đồng trên môi trường số; đánh giá những cơ hội, thách thức trong hoạt động quảng bá, định vị hình ảnh điểm đến và kết nối thị trường du lịch. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số định hướng, giải pháp phát triển thương hiệu số dựa trên nền tảng công nghệ, dữ liệu số và truyền thông số nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị văn hóa, tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc trong giai đoạn hiện nay.
(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh hội nhập quốc tế toàn diện, các tổ chức tôn giáo ở Việt Nam đóng vai trò là cầu nối quan trọng của đối ngoại nhân dân, góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, tăng cường đoàn kết quốc tế và nâng cao vị thế quốc gia. Tuy nhiên, những biến động phức tạp của tình hình địa chính trị thế giới cùng âm mưu lợi dụng tôn giáo nhằm chống phá chế độ đang đặt ra những thách thức lớn. Trên cơ sở phân tích thực trạng vai trò của các tổ chức tôn giáo trong đối ngoại nhân dân, bài viết đề xuất một số giải pháp đổi mới công tác dân vận nhằm phát huy hiệu quả nguồn lực này, đáp ứng yêu cầu của bối cảnh mới theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng.
(DTTG) - Tóm tắt: Báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, lan tỏa tri thức, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Thông qua các hoạt động thông tin, tuyên truyền, phản biện xã hội và giám sát thực thi chính sách, báo chí đã góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng, quảng bá giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số, nhân rộng các mô hình phát triển hiệu quả và tạo động lực giảm nghèo bền vững. Tác giả tập trung phân tích tình hình thực trạng và những đóng góp quan trọng của báo chí đối với sự phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong bối cảnh chuyển đổi số. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng truyền thông báo chí, góp phần thực hiện hiệu quả các mục tiêu phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong giai đoạn mới.
(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết tập trung phân tích sâu sắc và toàn diện những điểm mới, tiến bộ căn bản của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) trong bối cảnh thể chế hóa Hiến pháp và tinh thần đổi mới tư duy của Đảng, Nhà nước Việt Nam về đời sống tín ngưỡng, tôn giáo. Bài viết làm rõ bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt: từ tư duy “quản lý” sang tư duy bảo hộ, phục vụ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo với tư cách là một quyền con người tự nhiên, phổ quát. Kết quả nghiên cứu khẳng định Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) là một bước tiến dài về mặt lý luận và thực tiễn, góp phần đập tan các luận điệu xuyên tạc, bảo đảm sự ổn định chiến lược và phát huy tối đa khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong kỷ nguyên hội nhập sâu rộng.
(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết làm rõ vai trò chủ đạo của báo chí trên ba phương diện cốt lõi: (1) Cung cấp thông tin khách quan, định hướng dư luận và phổ biến chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo; (2) Là cầu nối văn hóa, phát huy các giá trị nhân văn, đạo đức tốt đẹp và nguồn lực xã hội của tôn giáo trong công cuộc phát triển đất nước; (3) Là công cụ phản biện, đấu tranh chống lại việc lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để trục lợi, mê tín dị đoan hoặc gây chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Bài viết cũng nhận diện những thách thức mới đặt ra đối với báo chí trong thời đại số và đề xuất một số giải pháp nâng cao tính chuyên nghiệp, trách nhiệm xã hội của nhà báo khi tiếp cận mảng đề tài nhạy cảm này.
(DTTG) - Tóm tắt: Tôn giáo là một thành tố quan trọng của văn hóa và bản thân tôn giáo cũng là văn hóa. Công giáo là một tôn giáo lớn, có bản sắc văn hóa lâu đời, ảnh hưởng sâu rộng trên toàn thế giới. Những quan điểm cốt lõi về văn hóa Công giáo có trong Kinh Thánh, các văn bản huấn quyền của Giáo hội. Theo đó, Giáo hội khẳng định văn hóa trở thành nhân tố trung tâm, thúc đẩy hoặc kìm hãm sự tiến bộ xã hội. Trong các yếu tố cấu thành nền văn hóa, Giáo hội quan tâm đến đạo đức và sự thật, coi đây là hai yếu tố cốt lõi của nền văn hóa nhân bản. Gần 5 thế kỷ, Công giáo du nhập và phát triển ở Việt Nam, sự hội nhập văn hóa Công giáo vào nền văn hóa Việt Nam phải trải qua những thăng trầm và thách đố, qua đó thực sự đã khẳng định được những giá trị tích cực trong nền văn hóa Việt, đồng thời chủ động “Việt hóa” trên đường hướng đồng hành cùng dân tộc.
Tóm tắt: Bài viết tập trung phân tích diện mạo đa dạng và sâu sắc của đời sống tâm linh tại Myanmar, quốc gia được mệnh danh là đất nước của những ngôi chùa. Nội dung bài viết đi sâu vào việc bóc tách sự đan xen giữa Phật giáo Nam truyền, hệ tư tưởng giữ vai trò chủ đạo trong việc hình thành bản sắc dân tộc và tín ngưỡng bản địa thờ cúng các vị thần Nat. Qua đó, nghiên cứu làm rõ cách thức tôn giáo tác động đến cấu trúc xã hội, chính trị và đời sống thường nhật của người dân Myanmar. Đồng thời, bài viết cũng điểm qua sự hiện diện của các tôn giáo khác như Công giáo, Hồi giáo và Ấn Độ giáo trong bối cảnh đa sắc tộc, nhằm cung cấp một cái nhìn tổng quan nhưng chuyên sâu về hệ sinh thái niềm tin tại quốc gia Đông Nam Á này.
(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa, việc kết nối giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer ở Tây Nam Bộ với phát triển du lịch bền vững đang trở thành một hướng đi chiến lược. Bài viết phân tích vai trò của di sản văn hóa Khmer gồm cả yếu tố vật thể và phi vật thể như một nguồn lực nội sinh cho phát triển du lịch. Theo đó, việc khai thác hợp lý các giá trị văn hóa, như: lễ hội, kiến trúc chùa, nghệ thuật dân gian không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc mà còn tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng. Do đó, cần xây dựng mô hình phát triển du lịch dựa vào cộng đồng, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa và mục tiêu phát triển bền vững.
(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích vai trò của Phật giáo trong phát triển xã hội tại tỉnh Gia Lai - một địa bàn đặc thù của vùng Tây Nguyên, trên cơ sở khai thác Báo cáo tổng kết hoạt động Phật sự nhiệm kỳ 2022-2026 của Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Gia Lai. Bài viết làm rõ các đóng góp của Phật giáo trên các phương diện: An sinh xã hội, giáo dục đạo đức, phát triển văn hóa cộng đồng và tham gia quản trị xã hội. Kết quả nghiên cứu cho thấy Phật giáo không chỉ là một thiết chế tôn giáo mà còn là một tác nhân xã hội quan trọng, góp phần tích cực vào phát triển bền vững ở địa phương.
(DTTG)-Tóm tắt: Quyền sống là quyền cơ bản và thiêng liêng nhất của con người. Ở Việt Nam, bảo đảm quyền sống cho người dân tộc thiểu số luôn được Đảng và Nhà nước xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong chính sách dân tộc và chiến lược phát triển bền vững. Thông qua hệ thống chính sách hỗ trợ trên nhiều lĩnh vực như giảm nghèo, chăm sóc sức khỏe, phát triển hạ tầng và an sinh xã hội, đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số đã có nhiều cải thiện. Bài viết phân tích một số chính sách tiêu biểu của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền sống cho người dân tộc thiểu số; đánh giá những kết quả đạt được cũng như những khó khăn, thách thức còn tồn tại; từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách trong thời gian tới.
(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết tập trung phân tích chuyên sâu về hệ thống Thăng Long Tứ trấn, bốn ngôi đền linh thiêng bao quanh kinh thành Thăng Long xưa là đền Bạch Mã, đền Voi Phục, đền Kim Liên, đền Quán Thánh. Dưới góc độ nghiên cứu tôn giáo và văn hóa học, bài viết làm rõ vai trò của Tứ trấn không chỉ là những ranh giới địa lý hành chính mà còn là một thiết chế văn hóa tâm linh đặc thù, thể hiện tư duy minh triết của người Việt trong việc trấn giữ và bảo vệ kinh đô. Bài viết đi sâu vào phân tích các giá trị lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật và đặc biệt là giá trị kết nối cộng đồng thông qua các thực hành tín ngưỡng, từ đó khẳng định vị thế của Tứ trấn trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc.
(DTTG) - Tóm tắt: Lào Cai là vùng đất giàu truyền thống lịch sử và đa dạng bản sắc văn hóa với 34 dân tộc cùng sinh sống. Trên quan điểm văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển, địa phương đã triển khai nhiều mô hình sáng tạo nhằm gìn giữ di sản gắn với phát triển du lịch bền vững. Bài viết phân tích các điểm cốt lõi trong chiến lược bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số của tỉnh Lào Cai, từ việc khôi phục lễ hội, làng nghề, tri thức dân gian đến phát huy vai trò của cộng đồng và nghệ nhân. Từ đó, đúc kết những bài học kinh nghiệm sâu sắc và đưa ra một số đề xuất nhằm tiếp tục biến văn hóa thành nguồn lực nội sinh, tạo đà cho sự phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững.
DTTG) - Tóm tắt: Bài viết trình bày kết quả nghiên cứu về thực hành nghi lễ của cộng đồng người Dao đỏ và Dao áo dài tại Tuyên Quang trong bối cảnh đương đại, từ góc nhìn của chính chủ thể văn hóa. Dựa trên phương pháp điền dã dân tộc học (quan sát tham dự và phỏng vấn sâu), nghiên cứu cho thấy các nghi lễ vẫn được duy trì thường xuyên trong đời sống hằng ngày cũng như trong các dịp quan trọng của cộng đồng và chu kỳ đời người. Trong bối cảnh hiện nay, cộng đồng có xu hướng gia tăng ý thức gìn giữ và thực hành nghi lễ, đồng thời chủ động điều chỉnh về hình thức và quy mô tổ chức. Thông qua tiếng nói của “người trong cuộc”, bài viết làm rõ cách thức cộng đồng người Dao nhận thức, lý giải và định hình lại thực hành nghi lễ, qua đó cho thấy vai trò của các thiết chế cộng đồng trong việc điều chỉnh và duy trì các giá trị văn hóa truyền thống.
(DTTG) - Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng sâu rộng, đổi mới tư duy và phương thức triển khai chính sách dân tộc trở thành yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và phát huy nội lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Bài viết tập trung phân tích sự cần thiết phải chuyển từ tư duy hỗ trợ thụ động sang tư duy phát triển bền vững, đặc biệt lấy người dân làm trung tâm và cộng đồng làm chủ thể của quá trình phát triển. Đồng thời, nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức thực thi chính sách theo hướng đồng bộ, số hóa, minh bạch và tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm địa phương. Qua đó, khẳng định đổi mới tư duy và phương thức triển khai chính sách dân tộc không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả thực tiễn mà còn tạo nền tảng bền vững cho củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn mới.
(DTTG) -Tóm tắt: Đảng Cộng sản Việt Nam coi tôn giáo là một nguồn lực xã hội. Khẳng định giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp của các tôn giáo và sự cần thiết phát huy nguồn lực của tôn giáo cho sự phát triển đất nước. Trong những năm qua công tác phát huy nguồn lực của tôn giáo được cả hệ thống chính trị và các tổ chức tôn giáo thực hiện đạt được nhiều kết quả, đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, là minh chứng thực tế phong phú khẳng định quan điểm đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam về tôn trọng và bảo đảm tự do tín ngưỡng, tôn giáo; đấu tranh, phản bác các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch.
(DTTG) - Tóm tắt: Tín ngưỡng dân gian là một bộ phận quan trọng trong đời sống tinh thần của người Việt Nam, phản ánh thế giới quan, nhân sinh quan và hệ giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng. Bài viết tập trung làm rõ khái niệm, đặc trưng và các hình thức cơ bản của tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam, đồng thời phân tích vai trò xã hội của loại hình tín ngưỡng này trong bối cảnh hiện nay. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số định hướng nhằm phát huy các giá trị tích cực và hạn chế những biểu hiện tiêu cực của tín ngưỡng dân gian.
