Không gian học thuật

(DTTG) - Tóm tắt: Tri thức địa phương của đồng bào dân tộc thiểu số là nguồn lực đặc thù, tích lũy qua quá trình lịch sử lâu dài, gắn liền với điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái và đời sống văn hóa, xã hội của cộng đồng. Trong bối cảnh phát triển khoa học công nghệ và yêu cầu phát triển bền vững hiện nay, việc ứng dụng khoa học nhằm bảo tồn, phát huy và nâng cao giá trị tri thức địa phương trở thành vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Bài viết phân tích vai trò của khoa học và công nghệ trong việc hệ thống hóa, chuẩn hóa, số hóa và kết hợp tri thức địa phương với khoa học hiện đại, qua đó tạo ra giá trị gia tăng trong sản xuất, sinh kế và bảo tồn văn hóa. Trên cơ sở đánh giá thực trạng và những vấn đề đặt ra, nghiên cứu đề xuất các định hướng và giải pháp nhằm bảo đảm sự tham gia chủ thể của cộng đồng, hài hòa giữa bảo tồn tri thức địa phương và đổi mới sáng tạo, góp phần phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích các giá trị văn hóa tộc người được huy động như những nguồn lực kinh tế ở vùng biên giới đất liền Việt Nam thông qua nghiên cứu so sánh hai trường hợp: người Mông ở thôn Thèn Pả và người Lô Lô Đen ở thôn Lô Lô Chải, xã Lũng Cú, tỉnh Tuyên Quang. Dựa trên khung lý thuyết vốn văn hóa và các phương pháp dân tộc học, nghiên cứu xem xét những cơ chế khác nhau mà qua đó các thực hành văn hóa, tri thức, kiến trúc, ẩm thực và các thiết chế xã hội được chuyển hóa thành chiến lược sinh kế. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng trong các con đường chuyển hóa vốn văn hóa, đồng thời nhấn mạnh vai trò của tổ chức cộng đồng và quyền kiểm soát của cộng đồng trong việc định hình các mô hình phát triển kinh tế bền vững.

(DTTG) - Tóm tắt: Trong không gian văn hóa Tây Nam Bộ, sông ngòi không chỉ là thực thể địa lý mà còn là cội nguồn của các hình thái cư trú và tín ngưỡng. Sông Long Hồ không chỉ là tuyến giao thông thủy quan trọng mà còn là trục lộ văn hóa tâm linh đặc thù của tỉnh Vĩnh Long. Trải qua hàng trăm năm khẩn hoang, dọc đôi bờ dòng sông này đã hình thành một hệ thống di tích dày đặc, phản ánh đời sống tâm linh phong phú của cộng đồng người Kinh, Hoa, Khmer. Bài viết phân tích những đặc trưng, giá trị và thực trạng hệ thống di tích ven sông Long Hồ dưới góc độ kiến trúc cảnh quan, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm phát huy giá trị di sản gắn liền với định hướng phát triển du lịch bền vững và chỉnh trang đô thị.

(DTTG) - Tóm tắt: Nghiên cứu này tập trung phân tích vai trò nòng cốt của cộng đồng người Chăm trong phát triển du lịch Halal tại Việt Nam. Với lợi thế về đời sống tôn giáo Hồi giáo, hệ giá trị văn hóa đặc thù, tri thức địa phương và kinh nghiệm thực hành các chuẩn mực Halal, cộng đồng người Chăm giữ vai trò chủ thể trong việc hình thành, vận hành và bảo đảm tính chân thực của các sản phẩm du lịch Halal. Thông qua cách tiếp cận phát triển dựa vào cộng đồng, bài viết làm rõ sự đóng góp của cộng đồng người Chăm trong cung ứng dịch vụ, bảo tồn bản sắc văn hóa và tham gia quản trị du lịch. Trên cơ sở đó, tác giả luận bàn yêu cầu lấy cộng đồng người Chăm làm trung tâm trong chiến lược phát triển du lịch Halal, nhằm vừa thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, vừa bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa - tôn giáo trong bối cảnh hội nhập hiện nay.

(DTTG) - Tóm tắt: Mặc dù trang phục và lễ hội là hai thành tố văn hóa khác nhau nhưng lại có mối liên hệ mật thiết với nhau. Lễ hội là môi trường để trang phục thể hiện rõ nét các vai trò ở nhiều góc độ khác nhau, còn trang phục góp phần thể hiện màu sắc đặc trưng của lễ hội. Bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống không thể tách rời bảo tồn lễ hội của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam.

(DTTG) - Tóm tắt: Ba Lan là một quốc gia Trung Âu có lịch sử khá lâu đời với những thăng trầm nhưng để lại nhiều dấu ấn quan trọng đối với châu Âu và thế giới. Ba Lan là một nước chịu ảnh hưởng sâu sắc của Công giáo. Sau năm 1945, Ba Lan trở thành nước xã hội chủ nghĩa chịu ảnh hưởng của Liên Xô trên nhiều phương diện, trong đó có nhận thức và ứng xử đối với tôn giáo. Năm 1989, Ba Lan chuyển sang thể chế chính trị mới có những thay đổi về chính sách đối với tôn giáo, đặc biệt là những nguyên tắc hiến định và mối quan hệ giữa Nhà nước với tôn giáo.

(DTTG) - Tóm tắt: Lễ thành hôn theo nghi thức tôn giáo là một nghi lễ quan trọng, đánh dấu sự xác lập mối quan hệ hôn nhân không chỉ về mặt xã hội mà còn về mặt tinh thần và tín ngưỡng. Trong nhiều tôn giáo, lễ thành hôn được xem là sự kiện thiêng liêng, thể hiện cam kết của đôi nam nữ trước cộng đồng và trước đấng thiêng liêng mà họ tôn thờ. Thông qua các nghi thức, lời tuyên hứa và biểu tượng tôn giáo, lễ thành hôn góp phần củng cố các giá trị đạo đức, trách nhiệm gia đình và sự bền vững của đời sống hôn nhân. Đặc biệt, với tín đồ của các tôn giáo, lễ thành hôn càng trở nên có ý nghĩa khi đây không chỉ là việc kết hợp giữa hai con người bởi tình yêu đôi lứa mà còn là sự gắn kết của hai tâm hồn có chung đức tin và tình cảm tôn giáo.

(DTTG) - Tóm tắt: Cộng đồng dân tộc thiểu số giữ vai trò trung tâm trong phát triển du lịch bền vững, đặc biệt tại những vùng có tiềm năng văn hóa và sinh thái đặc thù. Với tư cách là chủ thể của tài nguyên văn hóa, tri thức địa phương và không gian sinh thái, cộng đồng dân tộc thiểu số không chỉ tham gia cung ứng sản phẩm, dịch vụ du lịch mà còn trực tiếp quyết định tính chân thực, bản sắc và sức hấp dẫn của điểm đến. Bài viết tập trung làm rõ vai trò của cộng đồng dân tộc thiểu số trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, sinh thái, quản lý tài nguyên và giám sát hoạt động du lịch theo hướng bền vững; Chỉ ra những vấn đề đặt ra như năng lực cộng đồng, cơ chế chia sẻ lợi ích và nguy cơ thương mại hóa văn hóa. Từ đó, tác giả đề xuất các định hướng và giải pháp nhằm tăng cường vai trò chủ thể của cộng đồng dân tộc thiểu số, góp phần phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn văn hóa và nâng cao sinh kế địa phương.

(DTTG) - Tóm tắt: Songkran bắt nguồn từ thuật ngữ Phạn ngữ Sankranti, có nghĩa là sự chuyển giao hoặc bước vào. Trong truyền thống Bà-la-môn giáo cổ đại, đây là thời điểm Mặt Trời kết thúc chu kỳ trong cung Song Ngư để bước vào cung Bạch Dương. Đối với người Thái, Songkran là một cột mốc thời gian trên lịch pháp và là một nghi lễ chuyển đổi. Đây là thời điểm ranh giới giữa cái cũ và cái mới, giữa bụi bặm của trần thế và sự thanh khiết của tâm linh. Songkran là một không gian thiêng nơi con người thực hiện các nghi thức tẩy trần để rũ bỏ vận hạn của năm cũ và đón nhận phước lành của năm mới. Bài viết phân tích tết Songkran của Thái Lan làm rõ nguồn gốc, sự tiếp biến trong lòng Phật giáo Thượng tọa bộ và các tín ngưỡng bản địa Thái Lan; Giải mã biểu tượng “nước”, “tháp cát”, những thực hành gột rửa nghiệp lực và tích lũy công đức; Đánh giá vai trò của Songkran trong việc định hình bản sắc quốc gia và vị thế sau khi được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại vào năm 2023.

(DTTG) - Tóm tắt: Xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số là một nội dung quan trọng trong công tác cán bộ và công tác dân tộc của Đảng, Nhà nước ta. Bài viết phân tích quan điểm nhất quán của Đảng về vấn đề này; Đánh giá kết quả đạt được thời gian qua; Chỉ ra những hạn chế, bất cập từ thực tiễn. Trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số trong giai đoạn tới, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thúc đẩy phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

(DTTG) - Tóm tắt: Đồng bằng sông Cửu Long giữ vai trò đặc biệt trong phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là không gian văn hóa quan trọng của đồng bào Khmer. Những biến đổi về sinh kế, tác động của biến đổi khí hậu và sự hút lao động ở các trung tâm phát triển đã làm gia tăng dòng di cư của người Khmer và kéo theo nguy cơ đứt gãy trao truyền văn hóa của dân tộc này. Bài viết góp phần phân tích thực trạng di cư lao động và những tác động với việc trao truyền văn hóa trong đồng bào dân tộc Khmer ở đồng bằng sông Cửu Long.

(DTTG) - Tóm tắt: Đất nước ta có nhiều tôn giáo cùng tồn tại, với 16 tôn giáo và số lượng tín đồ hơn 27 triệu người, chiếm khoảng 27% dân số. Các tôn giáo chứa đựng nhiều giá trị tốt đẹp, góp phần tích cực vào xây dựng đạo đức, lối sống con người Việt Nam. Từ cung cấp hệ giá trị đạo đức, tới điều chỉnh hành vi và ứng xử của con người với xã hội và môi trường tự nhiên, tôn giáo đang có vai trò gìn giữ các nét đẹp về truyền thống đạo đức và vun đắp lối sống hướng thiện, góp phần đưa con người Việt Nam tới chân - thiện - mỹ.

(DTTG) - Tóm tắt: Giảm nghèo bền vững không chỉ là mục tiêu kinh tế - xã hội mà còn là một nội dung quan trọng trong bảo đảm và thúc đẩy quyền con người, đặc biệt đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Trong bối cảnh “lõi nghèo” của cả nước tập trung chủ yếu ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, việc triển khai đồng thời Chương trình Mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững và Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 đã tạo ra những chuyển biến rõ nét cả về thu nhập, điều kiện sống và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản cho đồng bào. Từ tiếp cận quyền con người, bài viết phân tích cơ sở lý luận, pháp lý, đánh giá những kết quả nổi bật trong thực tiễn giảm nghèo giai đoạn 2021-2025, đồng thời làm rõ sự phát triển trong tư duy chính sách của Việt Nam từ bảo đảm an sinh xã hội sang phát triển bao trùm, coi người nghèo, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số là chủ thể của phát triển.

(DTTG) - Tóm tắt: Lễ hội Việt Nam vốn là một không gian thoát tục, nơi con người tìm về sự giao hòa giữa cá nhân và cộng đồng, giữa thực tại và tâm linh. Tuy nhiên, dưới áp lực của nền kinh tế thị trường và sự chuyển dịch giá trị xã hội, lễ hội đang dần bị vật chất hóa. Hiện tượng thương mại hóa không đơn thuần là sự xuất hiện của các hoạt động mua bán, mà sâu xa hơn, đó là sự biến đổi về bản chất của các hành vi văn hóa. Bài viết đi sâu phân tích hiện tượng thương mại hóa lễ hội truyền thống tại Việt Nam trong hội nhập toàn cầu. Thông qua các phương pháp tiếp cận nhận diện thương mại hóa không chỉ là sự xâm nhập của các hoạt động mua bán vào không gian thiêng mà còn là sự biến đổi về bản chất của niềm tin tôn giáo. Với 4 nhóm nguyên nhân cốt lõi: (1) Sự lệch lạc trong tâm thức tâm linh của cư dân hiện đại; (2) Áp lực tăng trưởng kinh tế địa phương; (3) Sự đứt gãy vai trò chủ thể của cộng đồng; (4) Những khoảng trống trong quản lý nhà nước, từ đó, đưa ra các giải pháp mang tính chiến lược nhằm trả lại giá trị thực cho lễ hội, lấy cộng đồng làm trung tâm của mọi hoạt động bảo tồn.

(DTTG) - Tóm tắt: Đô thị hóa và di cư là những quá trình kinh tế - xã hội mang tính cấu trúc, có tác động sâu rộng đến đời sống văn hóa, xã hội của đồng bào dân tộc thiểu số ở Việt Nam hiện nay. Bài viết phân tích một cách hệ thống những tác động đa chiều của đô thị hóa và di cư đối với cấu trúc cộng đồng, quan hệ xã hội, mô hình sinh kế và các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Trên cơ sở tiếp cận liên ngành và vận dụng các khung lý thuyết về biến đổi xã hội và di cư, nghiên cứu chỉ ra rằng bên cạnh việc mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực, việc làm và dịch vụ xã hội, đô thị hóa và di cư cũng làm gia tăng nguy cơ phân hóa xã hội, suy giảm gắn kết cộng đồng và mai một bản sắc văn hóa. Từ đó, tác giả đề xuất một số định hướng nhằm quản lý quá trình đô thị hóa và di cư theo hướng bao trùm, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa và bảo đảm phát triển bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số.

(DTTG) - Tóm tắt: Bài viết phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), khẳng định đây là nhiệm vụ chiến lược nâng cao dân trí, củng cố khối đại đoàn kết và bảo đảm an ninh chính trị. Qua đánh giá thực trạng, bài viết nêu bật các thành tựu chính sách và vai trò chủ thể cộng đồng, đồng thời chỉ ra các điểm nghẽn về ngôn ngữ, nguồn lực và hạ tầng. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất tám nhóm giải pháp trọng tâm nhằm đổi mới tư duy, phương pháp và đẩy mạnh chuyển đổi số trong PBGDPL, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS.